Η διάγνωση του καρκίνου παραμένει μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως. Με περισσότερους από 2 εκατομμύρια ανθρώπους να λαμβάνουν τη διάγνωση κάθε χρόνο και πάνω από 600.000 να χάνουν τη ζωή τους, η ανάγκη για αποτελεσματική πρόληψη είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Ωστόσο, παρά τη διαφήμιση «αντικαρκινικών» διατροφών και συμπληρωμάτων, οι ειδικοί ξεκαθαρίζουν πως δεν υπάρχει κανένας μεμονωμένος παράγοντας που να εγγυάται προστασία.

«Ο καρκίνος είναι ουσιαστικά ένα πρόβλημα ολόκληρου του σώματος», εξηγεί ο Michael Foote, γαστρεντερικός ιατρικός ογκολόγος στο Memorial Sloan Kettering Cancer Center. «Ο καρκίνος συμβαίνει όταν ένα φυσιολογικό κύτταρο τραυματίζεται με τρόπο που βλάπτει το DNA του, το θεμελιώδες σχέδιο που λέει στο κύτταρο πώς να λειτουργήσει. Αυτό οδηγεί σε ανώμαλη συμπεριφορά και ανάπτυξη σε όγκο». Η βλάβη αυτή στο DNA μπορεί να προκληθεί από περιβαλλοντικούς, γενετικούς ή συμπεριφορικούς παράγοντες, γεγονός που καθιστά την πρόληψη μια σύνθετη διαδικασία.

Ο Kyaw Kyaw Tun, ογκολόγος στο Kaiser Permanente Southern California, επιβεβαιώνει πως η νόσος σπάνια οφείλεται σε μία μόνο αιτία. «Αντίθετα, αντανακλά τις συνδυασμένες επιπτώσεις της γενετικής, της γήρανσης, των περιβαλλοντικών εκθέσεων και των μακροχρόνιων συνηθειών του τρόπου ζωής», αναφέρει. Σύμφωνα με τον ίδιο, «Ο κίνδυνος διαμορφώνεται από πρότυπα συμπεριφοράς, όχι από μία μαγική τροφή». Καμία μεμονωμένη κίνηση δεν αρκεί, αλλά ένα σύνολο υγιεινών συνηθειών μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο.

Οι ογκολόγοι προειδοποιούν για τις υπερβολικές προσδοκίες που καλλιεργούνται γύρω από τη διατροφή. «Δυστυχώς, δεν αρκεί να μένουμε μόνο σε υγιεινή διατροφή», σημειώνει ο Δρ. Foote, τονίζοντας ότι πολλοί εξωγενείς παράγοντες προκαλούν κυτταρική βλάβη. Η Shikha Jain, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο University of Illinois Cancer Center, προσθέτει: «Μπορείτε να τρώτε καλά και να αυξάνετε τον κίνδυνο καρκίνου εάν κάνετε καθιστική ζωή, έχετε χρόνια στέρηση ύπνου, εκτίθεστε σε καπνό ή υπερβολικό αλκοόλ ή παραλείπετε τις συνιστώμενες εξετάσεις». Επιπλέον, «Το οικογενειακό ιστορικό και η γενετική μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στον κίνδυνο ανάπτυξης ορισμένων καρκίνων», υπενθυμίζοντας πως η βιολογία του καρκίνου είναι εξαιρετικά πολύπλοκη.

Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους είναι ο ψευδής καθησυχασμός. «Η πεποίθηση ότι η διατροφή από μόνη της είναι προστατευτική μπορεί να δημιουργήσει ψευδή καθησυχασμό και να οδηγήσει σε καθυστέρηση του τακτικού ελέγχου, που παραμένει ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους μείωσης των θανάτων από καρκίνο. Η υγιεινή διατροφή βοηθά, αλλά δεν παρέχει ανοσία», προειδοποιεί ο Δρ. Tun.

Για να θωρακιστεί ο οργανισμός, οι ειδικοί προτείνουν μια πολυπαραγοντική προσέγγιση. Η άσκηση είναι κομβικής σημασίας, με την Ιαπωνική Αντικαρκινική Εταιρεία να συνιστά 150 λεπτά μέτριας δραστηριότητας την εβδομάδα. «Η άσκηση μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου βελτιώνοντας την ευαισθησία στην ινσουλίνη, μειώνοντας τη χρόνια φλεγμονή, υποστηρίζοντας την ανοσολογική επιτήρηση και ρυθμίζοντας ορμόνες όπως τα οιστρογόνα», εξηγεί η Δρ. Jain. Παράλληλα, η χρήση αντηλιακού με SPF προλαμβάνει το μελάνωμα, ενώ η διακοπή του καπνίσματος παραμένει η πιο αποτελεσματική κίνηση. «Η αποφυγή του καπνού είναι το πιο αποτελεσματικό βήμα στον τρόπο ζωής για τη μείωση του κινδύνου καρκίνου», δηλώνει ο Δρ. Tun, συνδέοντάς το με καρκίνους του πνεύμονα, του παγκρέατος και της ουροδόχου κύστης.

Ο περιορισμός του αλκοόλ είναι εξίσου κρίσιμος, καθώς σχετίζεται με καρκίνους του μαστού, του ήπατος και του παχέος εντέρου. «Ο κίνδυνος αυξάνεται με μεγαλύτερη κατανάλωση», διευκρινίζεται. Επιπλέον, η επιστήμη προσφέρει πλέον ισχυρά όπλα μέσω του εμβολιασμού. «Το εμβόλιο HPV αποτέλεσε σημαντική πρόοδο στη μείωση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας», αναφέρει ο Δρ. Foote, ενώ σημαντικό είναι και το εμβόλιο για την ηπατίτιδα Β.

Στο κομμάτι της διατροφής, η έμφαση πρέπει να δίνεται στις φυτικές ίνες, τα φρούτα και τα δημητριακά ολικής άλεσης, ενώ πρέπει να αποφεύγεται το επεξεργασμένο κρέας και τα ζαχαρούχα ποτά. «Η εστίαση στα συνολικά διατροφικά πρότυπα, όχι στις μεμονωμένες “υπερτροφές”, είναι ωφέλιμη», καταλήγει ο Δρ. Tun. Η πραγματική δύναμη της πρόληψης βρίσκεται στη συνέπεια, στις υγιεινές επιλογές και στον τακτικό προσυμπτωματικό έλεγχο που μειώνει τη θνησιμότητα.