Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια αφηρημένη έννοια, αλλά λειτουργεί ως «πολλαπλασιαστής απειλών» που ανατρέπει τα πάντα στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια. Οι διεθνείς οργανισμοί χρησιμοποιούν τους δείκτες πίεσης ως το «θερμόμετρο» για να παρακολουθούν την επάρκεια και τις τιμές των τροφίμων, σε μια περίοδο που η ισορροπία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Παρά τη μικρή υποχώρηση των διεθνών τιμών, οι συγκρούσεις και τα ακραία καιρικά φαινόμενα διατηρούν την πίεση σε επίπεδα ρεκόρ, διαμορφώνοντας ένα μέλλον που απαιτεί άμεση εγρήγορση και ικανότητα πρόβλεψης.

Μια νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports με τίτλο «Climate and socioeconomic pathways shape future exposure to food crises», φέρνει στο φως συγκλονιστικά στοιχεία. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι ακόμη και βασικές κλιματικές μεταβολές, όπως η άνοδος της θερμοκρασίας και η μείωση των βροχοπτώσεων, μπορούν να προβλέψουν την έλευση μεγάλων επισιτιστικών κρίσεων. Αν δεν υπάρξει άμεση στροφή σε πολιτικές βιωσιμότητας, η έκθεση σε τέτοιες κρίσεις ενδέχεται να τριπλασιαστεί έως το τέλος του αιώνα. Αυτό σημαίνει ότι πάνω από 1 δισεκατομμύριο άνθρωποι, κυρίως σε Αφρική και Ασία, θα βρεθούν αντιμέτωποι με την πείνα. Η κατάσταση είναι τραγική για τις νεότερες ηλικίες, καθώς υπολογίζεται ότι 600 εκατομμύρια παιδιά κάτω των πέντε ετών θα επηρεαστούν, ενώ περισσότερα από 230 εκατομμύρια θα αντιμετωπίσουν κρίση κατά το πρώτο έτος της ζωής τους.

Τα σενάρια που εξετάζουν οι επιστήμονες είναι αποκαλυπτικά. Στο χειρότερο δυνατό ενδεχόμενο, πάνω από 1,1 δισεκατομμύριο άνθρωποι ενδέχεται να εκτεθούν τουλάχιστον μία φορά σε σοβαρή επισιτιστική κρίση. Αντίθετα, σε βιώσιμα σενάρια η ετήσια έκθεση μπορεί να μειωθεί περισσότερο από 50% και η σωρευτική έως και κατά 69%, αποτρέποντας την εξαθλίωση εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι συνδέσεις είναι άμεσες, όπως οι ξηρασίες που πλήττουν τη διαθεσιμότητα των προϊόντων, αλλά και έμμεσες, καθώς το κλίμα τροφοδοτεί την πολιτική αστάθεια, τις συγκρούσεις και τη μετανάστευση. Τα ακραία φαινόμενα αυξάνουν τη θνησιμότητα, διαταράσσουν τις μεταφορές και τροφοδοτούν την εξάπλωση ασθενειών.

Η Ευρώπη, που παραδοσιακά θεωρούνταν το «οχυρό» της επισιτιστικής ασφάλειας, βρίσκεται το 2026 αντιμέτωπη με πρωτόγνωρες πιέσεις. Η κλιματική αλλαγή χτυπά πλέον την πόρτα της Μεσογείου, αλλάζοντας άρδην τον χάρτη της αγροτικής παραγωγής. Η νότια Ευρώπη και ειδικότερα η Ελλάδα θεωρούνται από τις πιο ευάλωτες περιοχές, βιώνοντας τη λεγόμενη «ερημοποίηση». Η πίεση στους υδάτινους πόρους και οι επιπτώσεις στις βασικές καλλιέργειες μετατρέπουν τις επισιτιστικές κρίσεις από ανθρωπιστικό ζήτημα σε ζήτημα οικονομικής και στρατηγικής ασφάλειας της ηπείρου.

Η Ελλάδα βρίσκεται πλέον στο «σημείο μηδέν» της κλιματικής αλλαγής στη Μεσόγειο. Εδώ, η επισιτιστική πίεση δεν εκφράζεται ως έλλειψη αγαθών στα ράφια, αλλά ως μια οξεία κρίση κόστους και παραγωγής που δημιουργεί ένα βαθύ κοινωνικό χάσμα. Από τη μία πλευρά υπάρχει η παραγωγή ποιοτικών προϊόντων για εξαγωγή και από την άλλη η δυσκολία του μέσου νοικοκυριού να καλύψει τις ανάγκες του σε φρέσκα είδη. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, η κατάσταση αντανακλάται στην καθημερινότητα, καθώς ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού δυσκολεύεται πλέον να καταναλώσει κρέας, ψάρι ή πρωτεΐνη ισοδύναμης αξίας κάθε δεύτερη μέρα.