Φανταστείτε να βρίσκεστε σε ένα σχολικό reunion μετά από δεκαετίες. Παρατηρώντας τους παλιούς συμμαθητές σας, η διαπίστωση είναι συχνά η ίδια: ο χρόνος δεν έχει φερθεί σε όλους με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι μοιάζουν σχεδόν ίδιοι, ενώ άλλοι έχουν αλλάξει ριζικά. Η επιστήμη πλέον επιβεβαιώνει αυτό που βλέπουν τα μάτια μας.

«Από τη φύση μας, δεν γερνάμε όλοι με τον ίδιο ρυθμό. Κάποιοι είμαστε faster agers και άλλοι slower agers. H ερώτηση είναι πώς θα γίνουμε όλοι slow agers» εξηγεί η Δρ. Morgan Levine, κορυφαία ερευνήτρια γήρανσης στο Eργαστήριο ALIS του Yale και το Altos Labs. Η Altos Labs είναι μια εταιρεία βιοτεχνολογίας που στηρίζεται με 3.000.000.000 δολάρια και έχει ως στόχο την αντιστροφή της γήρανσης, επικεντρώνοντας στην αναζωογόνηση των κυττάρων για την αντιμετώπιση ασθενειών.

Σύμφωνα με τη Δρ. Levine, η γήρανση είναι μια βαθιά βιολογική υποβάθμιση. «Το βέβαιο είναι πως όσο μεγαλώνουμε, γινόμαστε πιο επιρρεπείς στις ασθένειες. Αυτό συμβαίνει γιατί τα συστήματα μας έχουν προσαρμοστεί, ώστε να έχουν μια προσωρινή ανθεκτικότητα. Όσα καθορίζουν τη λειτουργία των οργάνων και των κυττάρων, υποβαθμίζονται με την πάροδο του χρόνου» διευκρινίζει. Η διαδικασία αυτή ξεκινά σε μοριακό επίπεδο, πολύ πριν εμφανιστούν οι ρυτίδες και τα γκρίζα μαλλιά.

Η ερευνήτρια περιγράφει τη γήρανση ως «ένα είδος μοριακών αλλαγών» που επιτρέπουν στα κύτταρα να λειτουργούν με συγκεκριμένο τρόπο και οι οποίες «ξαναγράφονται» με την πάροδο του χρόνου. Τα κύτταρα χάνουν την εξειδίκευσή τους, γίνονται δυσλειτουργικά και συσσωρεύονται στους ιστούς. «Ο καρκίνος είναι τα δικά μας δυσλειτουργικά κύτταρα, που δεν συμπεριφέρονται όπως αρχικά προορίζονταν» επισημαίνει, τονίζοντας ότι «η γήρανση είναι ο μεγαλύτερος παράγοντας κινδύνου, για σχεδόν κάθε σοβαρή ασθένεια». Ως εκ τούτου, «αν αντιμετωπίσουμε την ίδια τη γήρανση, αντιμετωπίζουμε τα πάντα ταυτόχρονα».

Το μεγάλο ερώτημα παραμένει: μπορούμε να αντιστρέψουμε το χρόνο; Η Δρ. Levine αναφέρει ότι οι επιστήμονες εξετάζουν τρόπους να επιβραδύνουν «ή ίσως ακόμα και να αντιστρέψουμε» αυτές τις αλλαγές. Στο εργαστήριο, η αντιστροφή είναι ήδη εφικτή. «Δεν ξέρουμε έως ποιο σημείο μπορούμε, πραγματικά, να αντιστρέψουμε τη γήρανση σε όλο το σώμα. Ξέρουμε όμως, ότι μπορούμε να αντιστρέψουμε την ηλικία ενός κυττάρου». Μπορούν, για παράδειγμα, να πάρουν ένα κύτταρο δέρματος από έναν 75χρονο και να το μετατρέψουν σε κάτι σχεδόν όμοιο με εμβρυϊκό κύτταρο. «Σε κυτταρικό επίπεδο ξέρουμε πως είναι πιθανή η αντιστροφή της γήρανσης. Η ερώτηση είναι αν μπορούμε να το επιτύχουμε σε έναν ενήλικα οργανισμό».

Η κρίσιμη διαφορά έγκειται στη διάκριση μεταξύ χρονολογικής και βιολογικής ηλικίας. «Ο λόγος που έχουμε γίνει τόσο εμμονικοί με αυτή την ιδέα της χρονολογικής ηλικίας είναι επειδή, στην πραγματικότητα, συνδέεται με αυτό που θεωρούμε αυτή τη βιολογική διαδικασία γήρανσης» λέει η Δρ. Levine. Ωστόσο, «δύο άτομα που γεννιούνται την ίδια ημέρα, μπορούν να έχουν βιολογικές ηλικίες που διαφέρουν κατά περισσότερο από μια δεκαετία, με βάση τη γενετική και τον τρόπο ζωής». Το «κλειδί» βρίσκεται στην επιγενετική, την οποία η ίδια παρομοιάζει με το «λειτουργικό σύστημα» του κυττάρου που ρυθμίζει ποια γονίδια ενεργοποιούνται.

Για να βοηθήσει στην ποσοτικοποίηση αυτής της διαδικασίας, η Δρ. Levine ανέπτυξε τον αλγόριθμο PhenoAge. Χρησιμοποιώντας 9 τυπικούς βιοδείκτες από μια απλή εξέταση αίματος, ο αλγόριθμος εκτιμά τη «φαινοηλικία» μας, παρέχοντας μια σαφή εικόνα του εσωτερικού μας ρολογιού. Μελετώντας το επιγονιδίωμα, οι επιστήμονες βλέπουν πώς οι επιγενετικές ετικέτες «λειτουργούν σαν ένας ροοστάτης», αλλάζοντας τη λειτουργία των κυττάρων λόγω στρες ή σφαλμάτων.

Μέχρι η επιστήμη να τελειοποιήσει τον κυτταρικό επαναπρογραμματισμό, η λύση παραμένει στις καθημερινές μας επιλογές. Ο ποιοτικός ύπνος, η άσκηση, η διαχείριση του στρες και η διατροφή λειτουργούν ως σήματα προς τα κύτταρά μας για να παραμείνουν σε νεανική κατάσταση. Η υψηλή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών και οι χαμηλές θερμίδες ενεργοποιούν την κυτταρική επιδιόρθωση. Το ιδανικό σενάριο είναι να ασχοληθούμε με την επιβράδυνση της γήρανσης πολύ πριν οι επιπτώσεις της γίνουν ορατές εξωτερικά.