Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση για το φύλο έχει γίνει πεδίο σύγχυσης και υπεραπλουστεύσεων, με αντιεπιστημονικές δηλώσεις να προβάλλονται από διάφορες πλευρές. Η φράση "υπάρχουν μόνο δύο φύλα" επαναλαμβάνεται σαν σύνθημα, αγνοώντας την πολυπλοκότητα της βιολογίας και δημιουργώντας πόλωση και αποκλεισμό.

Σε αυτό το πλαίσιο, η επιστήμη οφείλει να φέρει καθαρότητα και κατανόηση. Για αυτό, το News24/7 απευθύνθηκε στον Αναστάσιο Γαλάνη, διδακτορικό φοιτητή Βιοχημείας στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, θέτοντας το ερώτημα: «Πόσα είναι τα φύλα τελικά;»

Ο Αναστάσιος Γαλάνης, με σπουδές στις Φαρμακευτικές Επιστήμες και τις Νευροεπιστήμες, δραστηριοποιείται στην επικοινωνία της επιστήμης μέσω κοινωνικών δικτύων, κάνοντας τη βιολογία προσιτή στο ευρύ κοινό.

Όπως εξηγεί ο ίδιος, το βιολογικό φύλο δεν είναι μια ξεκάθαρη διχοτομία, αλλά ένα σύνολο χαρακτηριστικών – χρωμοσωμάτων, ορμονών, αναπαραγωγικών οργάνων – που παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία. Ενώ η πλειονότητα ανήκει στις κατηγορίες "αρσενικό" και "θηλυκό", υπάρχει ένα σημαντικό ποσοστό ίντερσεξ ατόμων, των οποίων τα χαρακτηριστικά δεν ταιριάζουν αυστηρά σε αυτό το δίπολο. «Τον τελευταίο καιρό συνεχώς ακούμε για τα φύλα ή καλύτερα για τα βιολογικά φύλα (σημείωση: στα αγγλικά υπάρχουν οι όροι sex για το βιολογικό φύλο και gender για το κοινωνικό φύλο)», αναφέρει ο Αναστάσιος Γαλάνης. «Προσωπικά, ως άτομο που βρίσκεται στον κόσμο της βιολογίας εδώ και πολλά χρόνια, χαίρομαι πολύ που αυτά τα θέματα έρχονται στο δημόσιο διάλογο, καθώς μας δίνουν μια ευκαιρία να εξηγήσουμε πώς λειτουργεί η βιολογία».

Ορίζοντας το βιολογικό φύλο ως το σύνολο των χαρακτηριστικών που καθορίζουν αν ένα άτομο ανήκει στις κατηγορίες αρσενικό, θηλυκό ή ίντερσεξ, ο Γαλάνης τονίζει ότι αυτά τα χαρακτηριστικά παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλομορφία, δημιουργώντας ένα φάσμα. «Το βιολογικό φύλο είναι το σύνολο των χαρακτηριστικών ενός οργανισμού που προσδιορίζουν αν ένα άτομο ανήκει σε μια εκ των τριών γενικών κατηγοριών: αρσενικό, θηλυκό ή ίντερσεξ (διαφυλικά άτομα). Τα χαρακτηριστικά αυτά περιλαμβάνουν: 1) τα χρωμοσώματα και τα γονίδια, 2) τις ορμόνες και 3) τα αναπαραγωγικά όργανα (εσωτερικά κι εξωτερικά, όπως πχ οι ωοθήκες ή το πέος)», εξηγεί.

Σύμφωνα με τον Γαλάνη, τα ίντερσεξ άτομα, που αποτελούν περίπου το 1-2% του πληθυσμού, δεν εμπίπτουν στα τυπικά χαρακτηριστικά του αρσενικού ή του θηλυκού. Για παράδειγμα, μπορεί ένα φαινομενικά θηλυκό άτομο να έχει χρωμοσώματα XY ή ένα φαινομενικά αρσενικό να έχει χρωμοσώματα XX. «Ίντερσεξ είναι τα άτομα τα οποία δεν εμπίπτουν στα τυπικά χαρακτηριστικά του αρσενικού ή του θηλυκού. Ίντερσεξ θεωρείται ένα φαινομενικά θηλυκό που έχει όμως χρωμοσώματα ΧY ή ένα φαινομενικά αρσενικό που έχει χρωμοσώματα XX», αναφέρει χαρακτηριστικά. «Πιθανώς να έμαθες στο σχολείο πως τα άτομα με XY χρωμοσώματα είναι αρσενικά και τα άτομα με XX χρωμοσώματα είναι θηλυκά. Η βιολογία όμως δεν μπαίνει τόσο εύκολα σε κουτάκια και υπάρχουν πολλές εξαιρέσεις σε όσα μάθαμε στην απλοϊκή βιολογία του σχολείου».

Επισημαίνει, επίσης, ότι ο ορισμός του βιολογικού φύλου με βάση τους γαμέτες (σπερματοζωάρια και ωάρια) είναι πρακτικός, αλλά έχει προβλήματα, καθώς δεν καλύπτει περιπτώσεις ατόμων που δεν παράγουν γαμέτες. «Προσωπικά δε θεωρώ πως είναι εμμονή κάποιων βιολόγων να επιμένουν πως τα βιολογικά φύλα είναι δύο. Βασίζονται στον ορισμό των γαμετών, τον οποίο κυρίως έχουν διδαχθεί, και για να είμαι ειλικρινής αν θέλουν να είναι σωστοί ως προς τον ορισμό που χρησιμοποιούν, θα πρέπει να αναγνωρίζουν 3 βιολογικά φύλα και ένα άφυλο, όπως είπα και παραπάνω».

Το δίπολο αρσενικού-θηλυκού αμφισβητείται τόσο στον άνθρωπο όσο και στη φύση, με παραδείγματα ίντερσεξ ζώων και οργανισμών που παράγουν τρία διαφορετικά είδη γαμετών. «Άλλωστε, το δίπολο αρσενικού-θηλυκού αμφισβητείται στον ίδιο τον άνθρωπο, που είναι και πιο εύκολο ίσως να το αντιληφθούμε. Αλλά και στη φύση αυτό το δίπολο αμφισβητείται», τονίζει ο Γαλάνης, αναφέροντας παραδείγματα όπως ίντερσεξ τυφλοπόντικες, φάλαινες, και μαμούθ.

Η ποικιλομορφία του βιολογικού φύλου είναι μια πραγματικότητα που σιγά-σιγά αποδεχόμαστε. Το βιολογικό φύλο είναι ένα σύνθετο σύνολο χαρακτηριστικών που έχει σκοπό τη δημιουργία ποικιλομορφίας. «Η ποικιλομορφία του βιολογικού φύλου είναι μια πραγματικότητα που σιγά-σιγά αποδεχόμαστε», καταλήγει ο Γαλάνης.

Κλείνοντας, ο Αναστάσιος Γαλάνης προτρέπει όσους υποστηρίζουν ότι τα βιολογικά φύλα είναι δύο ή ότι είναι ένα φάσμα, να μελετήσουν την επιστημονική βιβλιογραφία, ώστε ο διάλογος να βασίζεται σε δεδομένα και όχι σε απλές απόψεις. «Προτού, λοιπόν, εκφέρουμε άποψη σχετικά με το ζήτημα αυτό, θα συμβούλευα τόσο όσα άτομα υποστηρίζουν πως τα βιολογικά φύλα είναι δύο όσο και εκείνα που θεωρούν πως το βιολογικό φύλο είναι ένα φάσμα να διαβάσουν την επιστημονική βιβλιογραφία. Αυτό βοηθάει το διάλογο μεταξύ μας και μας δίνει τη δυνατότητα διαλόγου με επιχειρήματα/δεδομένα κι όχι απλές απόψεις».

Έτσι, από μια απλή ερώτηση, ανοίγει μια συζήτηση που αφορά την επιστήμη και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον άνθρωπο.