Τον Νοέμβριο του 1960, το Science —το κορυφαίο αμερικανικό περιοδικό επιστήμης— έκδοσε μελέτη με τον δυσοίωνο τίτλο «Ημέρα της Κρίσης: Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου 2026 μ.Χ». Δεν handelte για χαρτορίχτρα ή μέντιουμ, αλλά για το συμπέρασμα του αυστρο-αμερικανού φυσικού Χάιντς φον Φέρστερ και δύο συναδέλφων του στο Πανεπιστήμιο του Ίλινοϊ, Ουρμπάνα-Σαμπέιν.

Η ομάδα βασίστηκε σε πληθυσμιακές εκτιμήσεις από το 400 π.Χ. έως το 1958 και παρατήρησε ότι ο χρόνος διπλασιασμού του παγκόσμιου πληθυσμού συνεrumpε. Αν η τάση επαναλαμβανόταν, οι άνθρωποι θα ξεπερνούσαν τα 25 δισεκατομμύρια ήδη από το 2026. Τον Νοέμβριο του 2026, η εξίσωση φθάνε σε μαθηματική ανωμαλία όπου ο παρονομαστής μηδενίζονταν και ο πληθυσμός γινόταν άπειρος. «Τα τρισέγγονά μας δεν θα πεθάνουν από την πείνα», έγραφαν. «Θα πεθάνουν από τον συνωστισμό».

Οι New York Times τόνισαν: «Φυσικός προσδιόρισε την ακριβή ημερομηνία της Ημέρας της Κρίσης». Ωστόσο, η ημερομηνία ήταν μέρη αυθαίρετη: η εξίσωση πρόβλεπε 2026,87 ±5,5 έτη. Ο φον Φέρστερ διάλεξε μια Παρασκευή 13 που έπεφτε βολικά —και ταυτόχρονα τα γενέθλιά του— εγγυόμενος ότι ήθελε να «ρίξει λάδι στη φωτιά της καυτής αντιπαράθεσης για το εάν έχει έρθει η ώρα να ληφθούν μέτρα για τον έλεγχο της πληθυσμιακής αύξησης».

Η μελέτη προκάλεσε τεράστια αίσθηση. Ο Τζόελ Κόεν, σήμερα μαθηματικός βιολόγος στο Πανεπιστήμιο Ροκφέλερ, θυμάται: «Δεν καταλάβαινα ούτε τα μαθηματικά ούτε τη δημογραφία, αλλά η μελέτη προκάλεσε μεγάλη αίσθηση». Η Χέλγκα Νοβότνι, κοινωνική επιστήμονας στη Βιέννη, σκέφτηκε: «Εντάξει, το κρατάω και ελπίζω να ζήσω αρκετά ώστε να δω αν θα επαληθευτεί».

Οι δημογράφοι ήταν λιγότερο εντυπωσιασμένοι. Σήμαναν ότι ο χρόνος διπλασιασμού δεν μπορεί να πέσει κάτω από τους εννέα μήνες εγκυμοσύνης και ότι κανείς δεν μπορούσε να εγγυηθεί διατήρηση τάσεων επ' αόριστον. Επιπλέον, οι διαφορές μεταξύ χωρών απαιτούσαν ανάλυση ανά χώρα (γεννήσεις, θάνατοι, μετανάστευση) πριν από το άθροισμα.

«Δεδομένων των σχολίων, μια εκτενής συζήτηση δεν δείχνει απαραίτητη», σχολίασε φλεγματικά ο Χάρολντ Ντορν στο Science δύο χρόνια μετά.

Η εξίσωση κράτησε μέχρι τη δεκαετία του 1980, όταν η γεννητικότητα εξέπεσε στο Δυτικό και στην Κίνα. Το 2010 ο πληθυσμός ήταν 7 δισεκατομμύρια, όχι 11 όπως πρόβλεπαν. Σήμερα οι δημογράφοι προειδοποιούν για υπογεννητικότητα και μείωση πληθυσμού γύρω στο 2080.

«Η αποτυχία προσφέρει διδακτικό παράδειγμα για τους κινδύνους της εξαγωγής προβλέψεων με βάση ιστορικές συνθήκες εξαιρετικά ασυνήθιστες», γράφει ο Χαβιέρ Μπίρτσεναλ, οικονομολόγος στην Σάντα Μπάρμπαρα, στο νέο άρθρο ανάλυσης του Science. Η μελέτη θα τιμηθεί και σε συνέδριο στη Βιέννη τις 13 Δεκεμβρίου με θέμα «Το νόημα και το παράλογο των προβλέψεων για το τέλος του κόσμου».