Κάτω από την επιφάνεια της Γης, σε περιβάλλοντα που μοιάζουν εχθρικά για κάθε γνωστή μορφή ζωής, αναπνέει ένα βασίλειο ανεξερεύνητης μικροσκοπικής ύπαρξης. Αυτά τα «ενδογήινα» όντα δεν είναι επισκέπτες από το διάστημα, αλλά κάτοικοι του φλοιού του πλανήτη μας που επιβιώνουν στις πιο σκληρές συνθήκες, μαγνητίζοντας το παγκόσμιο επιστημονικό ενδιαφέρον. Στο νέο της βιβλίο με τίτλο «Intraterrestrials: Discovering the Strangest Life on Earth» (Princeton University Press, 2025), η Κάρεν Τζι Λόιντ, μικροβιακή βιογεωχημικός στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, εξερευνά το μυστήριο αυτών των οργανισμών που μπορούν να παραμείνουν σε κατάσταση νάρκης για εκατοντάδες χιλιάδες ή και εκατομμύρια χρόνια, αναμένοντας τη στιγμή που θα «ξυπνήσουν».

Πώς όμως εξελίσσεται ένα ον που σταματά να αναπτύσσεται για χιλιετίες; Πρόσφατες έρευνες σε δείγματα από τον ωκεάνιο πυθμένα δείχνουν ότι αυτοί οι οργανισμοί ζουν σε ρυθμούς που ξεπερνούν την ανθρώπινη λογική. Θαμμένοι σε τέτοιο βάθος που δεν ανιχνεύουν ποτέ τον ήλιο, δεν επηρεάζονται από την εναλλαγή των ημερών ή των εποχών. Αντίθετα, η ζωή τους συγχρονίζεται με τους μακρύτερους γεωλογικούς ρυθμούς της Γης: την τεκτονική των πλακών, τον σχηματισμό νέων νησιωτικών αλυσίδων και τις αργές ρωγμές στον φλοιό. Ενώ για εμάς η πρόβλεψη αλλαγών σε τέτοια κλίμακα μοιάζει αδιανόητη, για έναν οργανισμό που ζει ένα εκατομμύριο χρόνια, η καθίζηση ενός νησιού είναι ένα ερέθισμα τόσο φυσικό όσο η αυριανή ανατολή του ήλιου για έναν άνθρωπο.

Η Λόιντ προτείνει ένα εντυπωσιακό νοητό πείραμα: αν η ανθρώπινη ζωή διαρκούσε μόλις 24 ώρες, εκατοντάδες γενιές θα έρχονταν και θα έφευγαν μέσα σε έναν και μόνο χειμώνα, κατά τον οποίο τα δέντρα θα έμοιαζαν ακίνητα και νεκρά. Με τον ίδιο τρόπο, τα «ενδογήινα» μικρόβια περιμένουν γεγονότα όπως οι παγετώδεις κύκλοι των 30.000 ετών ή η αργή κίνηση των τεκτονικών πλακών. Η θεωρία της φυσικής επιλογής του Δαρβίνου τίθεται υπό νέα βάση, καθώς εδώ η προσαρμογή δεν αφορά την ταχεία αναπαραγωγή, αλλά την ικανότητα αποφυγής της κυτταρικής διαίρεσης για ασύλληπτα χρονικά διαστήματα.

Για την ερευνήτρια, αυτή η μακροχρόνια επιβίωση δεν είναι τυχαία, καθώς απαιτεί τεράστιες φυσιολογικές αλλαγές που δεν θα μπορούσαν να είναι απλώς παρενέργεια μιας «φυσιολογικής» ζωής γρήγορου ρυθμού. Τα μικρόβια αυτά παράγουν εξειδικευμένα ένζυμα προσαρμοσμένα στο ακραίο υπέδαφος, υποδηλώνοντας ότι είναι εξελικτικά προδιατεθειμένα για αυτή την κατάσταση. Το απόλυτο εξελικτικό τους όφελος είναι η υπομονή: περιμένοντας μια ηφαιστειακή έκρηξη ή μια σεισμική μετατόπιση που θα τα φέρει ξανά στον ανώτερο ωκεάνιο πυθμένα, διασφαλίζουν την επιστροφή τους σε θρεπτικά περιβάλλοντα όπου θα μεταδώσουν τα γονίδιά τους στις επόμενες γενιές. Στον κόσμο των «ενδογήινων», ο πιο ισχυρός είναι εκείνος που μπορεί να περιμένει περισσότερο.