Ωστόσο, η κατάματα αναμέτρηση με τον θάνατο δεν αποδείχθηκε ευεργετική για όλους, όπως αναφέρει ο Economist. Ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσοστό εθελοντών βγήκε από την προσομοίωση με σαφώς ενισχυμένη ανησυχία και έντονο στρες, αποδεικνύοντας ότι το ψηφιακό ταξίδι στο άγνωστο κρύβει απρόβλεπτες ψυχολογικές παγίδες.

Ο θάνατος αντιμετώπιζε ανέκαθεν «πρόβλημα μάρκετινγκ». Ο εξουθενωτικός τρόμος που προκαλεί συνδέεται άρρηκτα με συμπεριφορές που εκτείνονται από τη μανιώδη συσσώρευση πλούτου έως την εργασιομανία.

Παράλληλα, η έντονη ανησυχία για το τέλος της ζωής ενδέχεται να λειτουργήσει ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Το σχετικό άγχος διπλασιάζει τον κίνδυνο θανάτου σε ασθενείς με καρδιακές παθήσεις, ενώ ωθεί πολλούς στην αποφυγή προληπτικών εξετάσεων που θα μπορούσαν να εντοπίσουν έγκαιρα τον καρκίνο.

Ιδιαίτερα εύσημα ανήκουν, επομένως, στους θαρραλέους Αυστραλούς οι οποίοι δήλωσαν συμμετοχή σε μια σύντομη «πρόβα θανάτου», βιώνοντας εικονική καρδιακή ανακοπή και μεταθανάτια εμπειρία μέσω τεχνολογίας εικονικής πραγματικότητας (VR). Η δεκάλεπτη προσομοίωση, με τίτλο «Περνώντας μέσα από Ηλεκτρικές Καταιγίδες» του Σον Γκλάντγουελ, παρουσιάστηκε στην Εθνική Πινακοθήκη της Βικτώριας το 2023.

Οι επισκέπτες ξάπλωναν σε κρεβάτι που αρχικά δονούνταν στον ρυθμό του καρδιακού παλμού τους, φορώντας μάσκα VR που τους εμφάνιζε ξαπλωμένους μέσα στην ίδια την γκαλερί. Στη συνέχεια, η προσομοίωση αναλάμβανε τον έλεγχο: ο καρδιακός ρυθμός κατέρρεε και οι εθελοντές έβλεπαν γιατρούς να προσπαθούν μάταια να τους επαναφέρουν. Μετά τον εγκεφαλικό θάνατο, ένιωθαν ότι εγκαταλείπουν το σώμα τους και αιωρούνται στο σύμπαν, προτού δουν τον εαυτό τους να διαλύεται σταδιακά στα μικροσκοπικά στοιχεία της φύσης. Παράλληλα, έξι μεγάλοι ανεμιστήρες παρείχαν μια ρεαλιστική αίσθηση παγωνιάς.

Οι αντιδράσεις των συμμετεχόντων αναλύθηκαν από ερευνητές και δημοσιεύθηκαν σε επιστημονικό περιοδικό τον Ιούνιο.

Οι περισσότεροι βρήκαν την εμπειρία ευχάριστη, ενώ πολλοί εμφανίστηκαν λιγότερο ανήσυχοι για το τέλος της ζωής. «Αν ο θάνατος είναι τόσο απλός, θα είμαι πολύ χαρούμενος», δήλωσε εθελοντής στην ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Στέφαν Γκρόιτερ, τεχνολόγο σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο RMIT της Αυστραλίας. Άλλος συνέκρινε την εμπειρία με γιόγκα, ενώ συμμετέχων που μεγάλωσε πιστεύοντας στην κόλαση παραδέχθηκε ότι ένιωσε ανακούφιση.

Ξεχωριστή μελέτη στο Τέξας, η οποία δημοσιεύθηκε στο Frontiers in Virtual Reality, εξέτασε ενδεκάλεπτη προσομοίωση εικονικής πραγματικότητας γύρω από μεταθανάτιες εμπειρίες. Στην περίπτωση αυτή, οι εθελοντές φοιτητές «επέζησαν», ακούγεται όμως ότι πρώτα παρακολούθησαν τον εαυτό τους να βιώνει αυτοκινητιστικό ατύχημα, κώμα, σήραγγες φωτός, γαλήνια τοπία και φανταστικές συναντήσεις με φίλους και συγγενείς.

Το καταγεγραμμένο άγχος θανάτου μεταξύ των συμμετεχόντων μειώθηκε κατά μέσο όρο κατά 18%. «Πολύ χαλαρωτικό. Μακάρι να μπορούσα να το δοκιμάσω περισσότερες φορές, ίσως κάθε βράδυ πριν από τον ύπνο», ανέφερε συμμετέχων.

Η επανάληψη της δοκιμής σε άτομα αδύναμα, ηλικιωμένα ή σε τελικό στάδιο ασθένειας θα μπορούσε να έχει ακόμη πιο έντονο συναισθηματικό αντίκτυπο, εκτιμούν ερευνητές.

Ωστόσο, η ματιά στη θνησιμότητα δεν βοήθησε όλους: το ένα τέταρτο των εθελοντών δήλωσε ότι η εμπειρία προκάλεσε μεγαλύτερη ανησυχία για τον θάνατο, ενώ το ένα τρίτο εμφανίστηκε πιο αγχωμένο.

Οι περισσότεροι άνθρωποι φοβούνται τον δικό τους θάνατο. Αντίστοιχα, χειρουργοί και γιατροί ανησυχούν για την απώλεια ασθενών υπό τη φροντίδα τους.

Η κατάσταση αυτή μπορεί επίσης να προσομοιωθεί. Έκθεση στο Journal of Surgical Education από τον Ιανουάριο περιγράφει «απόκλιση πρωτοκόλλου» κατά τη διάρκεια άσκησης κλινικής προσομοίωσης με φοιτητές ιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν. Εκεί, επόπτης βγήκε εκτός σεναρίου, προσομοιώνοντας τον θάνατο του ασθενούς.

Το μόνιτορ σταμάτησε. Οι φοιτητές, οι οποίοι προετοίμαζαν ήρεμα τον ασθενή για χειρουργική επέμβαση στο έντερο, δεν είχαν προειδοποιηθεί, γεγονός που αποτυπώθηκε ανάγλυφα στις αντιδράσεις τους. «Θεέ μου. Θα σκοτώσω άνθρωπο. Δεν πρέπει να πάρω πτυχίο. Έχω πάθει κυριολεκτικά κρίση πανικού», ανέφερε ένας εξ αυτών κατά τη διάρκεια της μετέπειτα ενημέρωσης.

Τέτοιες παρεμβάσεις θα μπορούσαν να αποβούν επωφελείς, εκτιμούν ερευνητές. Πολλοί γιατροί θα έρθουν αντιμέτωποι με την απώλεια ασθενών στην καριέρα τους. Η διαχείριση του συναισθηματικού βάρους σε ελεγχόμενο περιβάλλον, προτού αυτό συμβεί σε πραγματικό χειρουργείο, αποτελεί πολύτιμο εφόδιο που περισσότερες ιατρικές σχολές θα όφειλαν να προσφέρουν στους φοιτητές.