Πώς ένας ψυχολόγος προγραμμάτισε ένα βρέφος να ζει μέσα στον τρόμο
Πίσω στο 1920, σε μια εποχή που η ηθική της επιστήμης βρισκόταν ακόμα σε εμβρυακό στάδιο, ο Αμερικανός ψυχολόγος John B. Watson και η συνεργάτιδά του Rosalie Rayner έγραψαν μια από τις πιο μελανές σελίδες στην ιστορία της ψυχολογίας. Το πείραμα του Μικρού Άλμπερτ δεν ήταν απλώς μια επιστημονική δοκιμή, αλλά ο σκόπιμος ψυχολογικός βασανισμός ενός αθώου βρέφους μόλις εννέα μηνών, με στόχο να αποδειχθεί ότι ο φόβος μπορεί να εμφυτευτεί τεχνητά στην ανθρώπινη ψυχή.
Όλα ξεκίνησαν σε ένα ψυχρό εργαστήριο, όπου οι ερευνητές παρουσίασαν στον μικρό Άλμπερτ μια σειρά από ερεθίσματα: έναν λευκό αρουραίο, ένα κουνέλι και έναν πίθηκο. Στην αρχή, το βρέφος αντιδρούσε με περιέργεια και χαρά, προσπαθώντας να αγγίξει τα ζώα. Η ανατροπή ήρθε με έναν βίαιο και εκκωφαντικό τρόπο. Κάθε φορά που το παιδί άπλωνε το χέρι του προς τον λευκό αρουραίο, ο Watson χτυπούσε με δύναμη μια μεταλλική ράβδο πίσω από το κεφάλι του. Ο απότομος θόρυβος τρομοκρατούσε το βρέφος, το οποίο ξέσπαγε σε γοερά κλάματα, συνδέοντας σταδιακά την παρουσία του ζώου με τον απόλυτο τρόμο.
Η επιτυχία του πειράματος, από επιστημονικής σκοπιάς, ήταν ταυτόχρονα και η ηθική του καταδίκη. Ο Άλμπερτ δεν φοβόταν πλέον μόνο τον αρουραίο, αλλά εμφάνισε μια ανησυχητική γενίκευση του φόβου. Οτιδήποτε θύμιζε το λευκό πειραματόζωο, από ένα κουνέλι και έναν σκύλο μέχρι μια μάσκα Άγιου Βασίλη με λευκή γενειάδα, προκαλούσε στο παιδί κρίσεις πανικού. Στην τελευταία τους συνάντηση, οι επιστήμονες παρατήρησαν το βρέφος να τρέμει ολόκληρο και να πιπιλάει το δάχτυλό του αναζητώντας παρηγοριά. Το πιο τραγικό είναι πως δεν έγινε ποτέ καμία προσπάθεια απευαισθητοποίησης ή "θεραπείας" του φόβου που του εμφύσησαν, καθώς η μητέρα του τον απομάκρυνε από το νοσοκομείο.
Σήμερα, η μελέτη αυτή θεωρείται αδιανόητη και στερείται κάθε επιστημονικής εγκυρότητας, καθώς η πρόκληση εσκεμμένου ψυχικού τραύματος σε ένα παιδί παραβιάζει κάθε ανθρώπινο δικαίωμα. Ωστόσο, η τύχη του μικρού Άλμπερτ παρέμεινε ένα σκοτεινό μυστήριο για δεκαετίες. Δύο θεωρίες διεκδικούν την αλήθεια: Ο Hall Beck υποστήριξε ότι επρόκειτο για τον Douglas Merritte, ο οποίος δυστυχώς έπασχε από υδροκεφαλισμό και πέθανε σε ηλικία μόλις έξι ετών. Αντίθετα, ο Russ Powell αναγνώρισε ως Άλμπερτ τον William Albert Barger. Ο Barger έζησε μια ευτυχισμένη ζωή μέχρι το 2007, αν και η ανιψιά του ανέφερε πως ο θείος της είχε μια ανεξήγητη αποστροφή προς τα ζώα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του.