Η κλιματική κρίση έχει καταστήσει αναποτελεσματικούς τους παραδοσιακούς τρόπους διαχείρισης του βρόχινου νερού στις πόλεις, με τη νέα τάση να υιοθετεί μια εντελώς αντίθετη λογική. Σύμφωνα με την Άσπα Γοσποδίνη, καθηγήτρια Πολεοδομίας και Αστικού Σχεδιασμού, η λύση βρίσκεται στην «πόλη-σφουγγάρι».

Δυστυχώς, η αδυναμία του κράτους να διαχειριστεί τα έντονα καιρικά φαινόμενα έχει οδηγήσει σε τραγικές συνέπειες, με απώλειες ανθρώπινων ζωών να προστίθενται στη μακρά λίστα θυμάτων. Δεδομένου ότι τα ακραία φαινόμενα θα γίνονται όλο και πιο συχνά, είναι επιτακτική η ανάγκη για άμεση δράση.

Όπως επισημαίνει η Άσπα Γοσποδίνη, καθηγήτρια Πολεοδομίας και Αστικού Σχεδιασμού, διευθύντρια του ΠΜΣ στο τμήμα "Αστικές Αναπλάσεις, Αστική Ανάπτυξη και Αγορά Ακινήτων" και του Εργαστηρίου Μορφολογίας και Σχεδιασμού Αστικού Χώρου στην Πολυτεχνική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, «το μπάζωμα των φυσικών ρεμάτων του Υμηττού που έγιναν δρόμοι αποδεικνύει πόσα λάθη έχουν γίνει στον πολεοδομικό σχεδιασμό των ελληνικών πόλεων». Προσθέτει, ωστόσο, ότι «ακόμη και εάν υπήρχε η φυσική κοίτη των παλιών ρεμάτων, δεν θα ήταν επαρκής για την απορρόφηση των τεράστιων όγκων του βρόχινου νερού». Επίσης, τονίζει ότι «ούτε η απορροή του βρόχινου νερού της καταιγίδας προς τη θάλασσα της Γλυφάδας, με όλα τα φερτά υλικά (βράχοι, πέτρες, δένδρα, κλπ.) θα ήταν επιθυμητή λύση του προβλήματος».

Ενώ τα αντιπλημμυρικά έργα παραμένουν απαραίτητα, η κλιματική κρίση απαιτεί επιπλέον παρεμβάσεις για τον μετριασμό των πλημμυρικών φαινομένων. Η ειδικός προτείνει την «πόλη-σφουγγάρι», ένα concept που έχει υιοθετηθεί από πολλές χώρες.

Η κυρία Γοσποδίνη εξηγεί ότι «για χρόνια, η απάντηση στις πλημμύρες ήταν η κατασκευή ολοένα και μεγαλύτερων τσιμεντένιων αγωγών, για τη γρήγορη απορροή του νερού προς τη θάλασσα». Όμως, η κλιματική κρίση έχει αλλάξει τα δεδομένα, κάνοντας τις βροχοπτώσεις πιο ισχυρές, καταστροφικές και συχνές, ενώ παράλληλα αυξάνονται οι περίοδοι ξηρασίας. «Στην εποχή της κλιματικής κρίσης, οι όγκοι του νερού από τις καταρρακτώδεις βροχές είναι τέτοιοι, που ακόμη και αν υπήρχαν οι φυσικές κοίτες των ρεμάτων, δεν θα επαρκούσαν. Επιπλέον, η βίαιη απορροή παρασύρει φερτά υλικά, όπως βράχους και δέντρα, επιτείνοντας τις καταστροφές», ενώ τα καμμένα δάση δεν μπορούν να συγκρατήσουν το παραμικρό.

«Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι οι κυκλώνες και οι καταιγίδες θα γίνουν συχνότεροι και ισχυρότεροι και ως εκ τούτου, οι "αδιάβροχες πόλεις" θα γίνουν αναχρονιστικές». Για αυτό και προτείνεται η μετάβαση στην «πόλη-σφουγγάρι», η οποία λειτουργεί με την αντίθετη λογική, επιτρέποντας στο έδαφος να απορροφά το βρόχινο νερό και να το απελευθερώνει σταδιακά.

Το concept της «πόλης-σφουγγάρι» ανήκει στον Kongjian Yu, Κινέζο αρχιτέκτονα τοπίου και πολεοδόμο, ο οποίος το 2013 ξεκίνησε το Sponge City Initiative, με 30 πόλεις της Κίνας να περνούν σε άμεση εφαρμογή.

Η κυρία Γοσποδίνη εξηγεί πως η «πόλη σφουγγάρι» είναι «ένας ευφυής τρόπος διαχείρισης του βρόχινου νερού, που επιδιώκει να κάνει την πόλη πορώδη. Αντί να διώχνουμε το νερό, το αφήνουμε να διεισδύσει στο έδαφος, απαντώντας στη φύση με τη φύση. Αυτή η προσέγγιση μετατρέπει μια απειλή (πλημμύρα) σε πόρο, όπως το νερό φιλτράρεται φυσικά και αποθηκεύεται για επανάχρηση σε περιόδους ξηρασίας».

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με «δέντρα, πράσινες στέγες, παρτέρια, πάρκα, τεχνητές λίμνες, χωματόδρομους, αμμώδη μονοπάτια και άλλες επιφάνειες, που να απορροφούν το νερό και να το κρατούν, επιβραδύνοντας τη διάχυση, την εξάτμιση και την αποχέτευσή του».

Για να θωρακιστεί η Ελλάδα, ο πολεοδομικός σχεδιασμός πρέπει να υιοθετήσει συγκεκριμένα εργαλεία που λειτουργούν ως λεκάνες απορρόφησης, όπως «φυτεμένα δώματα, ειδικά υλικά επίστρωσης σε πεζοδρόμια, ποδηλατοδρόμους και χώρους στάθμευσης, τεχνητές λίμνες μέσα στα πάρκα και υπόγειες υποδομές, κάτω από δημόσιους χώρους». Παραδείγματα πόλεων που έχουν ήδη εφαρμόσει αυτές τις ενέργειες είναι 30 στην Κίνα, το Λος Άντζελες, το Βερολίνο, η Βιένη και το Παρίσι.

Σύμφωνα με την κυρία Γοσποδίνη, «οι ιδιοκτήτες κτιρίων ενθαρρύνονται να πρασινίσουν τις αυλές των πολυκατοικιών και να φυτέψουν τις στέγες των κτηρίων για να απορροφήσουν το νερό της βροχής. Μέσω αναπλάσεων των αστικών πάρκων και των ελεύθερων δημόσιων χώρων, δημιουργούν περισσότερες λίμνες και υδροβιότοπους σε όλη την πόλη και στα πεζοδρόμια των δρόμων έχει τοποθετηθεί υδατοπερατή πλακόστρωση που μπορεί να λειτουργεί ως αποχετευτικό σύστημα σε περίπτωση καταιγίδας».

Η κυρία Γοσποδίνη τονίζει ότι «για μια χώρα όπως η Ελλάδα, με περιορισμένες υποδομές και έντονες περιόδους ξηρασίας, η "πόλη-σφουγγάρι" δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη επιβίωσης. Προσφέρει και διπλή απάντηση: την προστασία από τις φονικές πλημμύρες, το χειμώνα και το φυσικό δροσισμό με επάρκεια νερού, το καλοκαίρι. Πρέπει να σταματήσουμε να θεωρούμε το βρόχινο νερό ως «απόβλητο» που πρέπει να απομακρυνθεί και να το δούμε ως έναν πολύτιμο πόρο».

Η μετάβαση απαιτεί πολιτική βούληση, επενδύσεις και συνεργασία μεταξύ κεντρικής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης, ακολουθώντας τα πρότυπα χρηματοδότησης που βλέπουμε διεθνώς. «Η φύση μας προειδοποιεί· το μοντέλο της «πόλης-σφουγγάρι» είναι η μόνη μας ευκαιρία να απαντήσουμε έγκαιρα».