Η Μάργκαρετ Χάμιλτον, μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της πληροφορικής και επικεφαλής της ομάδας που ανέπτυξε το λογισμικό πτήσης για τις αποστολές Apollo της NASA, πέθανε σε ηλικία 90 ετών. Τον θάνατό της στις 30 Σεπτεμβρίου ανακοίνωσε την Τετάρτη το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT).

Το όνομά της συνδέθηκε άρρηκτα με την ιστορική αποστολή Apollo 11 και την πρώτη προσελήνωση τον Ιούλιο του 1969. Η Χάμιλτον, ωστόσο, άφησε μια πολύ ευρύτερη κληρονομιά: συνέβαλε στη μετατροπή του προγραμματισμού από μια σχετικά νέα τεχνική δραστηριότητα σε έναν αυτόνομο επιστημονικό και μηχανικό κλάδο, ενώ κατά τη διάρκεια της καριέρας της υπέγραψε περισσότερες από 130 δημοσιεύσεις.

Γεννημένη το 1936 στο Πάολι της Ιντιάνα, η Χάμιλτον ξεκίνησε τις σπουδές της στα μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν και στη συνέχεια μεταγράφηκε στο Earlham College, από όπου αποφοίτησε το 1958 με πτυχίο στα μαθηματικά και δευτερεύουσες σπουδές στη φιλοσοφία.

Έναν χρόνο αργότερα εγκαταστάθηκε στη Βοστώνη και βρέθηκε στο MIT, όπου εργάστηκε στο τμήμα Μετεωρολογίας δίπλα στον Έντουαρντ Λόρεντζ. Εκεί έκανε ουσιαστικά τα πρώτα της βήματα στον προγραμματισμό, αναπτύσσοντας λογισμικό για την πρόγνωση του καιρού. Η συγκεκριμένη δουλειά επρόκειτο αργότερα να συνδεθεί με την πρωτοποριακή έρευνα του Λόρεντζ στη θεωρία του χάους.

Το 1961 πέρασε στο Lincoln Laboratory του MIT και συμμετείχε στο πρόγραμμα SAGE, το πρώτο αμερικανικό σύστημα αεράμυνας αυτού του είδους. Η Χάμιλτον έγραψε λογισμικό για έναν υπολογιστή που χρησιμοποιούνταν για τον εντοπισμό δυνητικά εχθρικών αεροσκαφών και άρχισε ήδη από τότε να ασχολείται με ένα ζήτημα που βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα: την αξιοπιστία του λογισμικού.

Το 1965, ενώ σχεδίαζε να συνεχίσει τις σπουδές της, ο σύζυγός της εντόπισε σε εφημερίδα μια αγγελία του Instrumentation Laboratory του MIT. Το εργαστήριο αναζητούσε ανθρώπους για να δημιουργήσουν το λογισμικό που θα βοηθούσε να σταλεί άνθρωπος στη Σελήνη. Η Χάμιλτον έκανε αίτηση και προσλήφθηκε ως η πρώτη προγραμματίστρια του προγράμματος Apollo στο MIT και η πρώτη γυναίκα προγραμματίστρια της ομάδας.

«Με γοήτευσε τόσο η ίδια η ιδέα όσο και το γεγονός ότι δεν είχε γίνει ποτέ ξανά. Ήμουν η πρώτη προγραμματίστρια που εντάχθηκε στην ομάδα και η πρώτη γυναίκα που προσέλαβαν», είχε θυμηθεί σε συνέντευξή της στον Guardian το 2019.

Αρχικά εργάστηκε στο λογισμικό των μη επανδρωμένων αποστολών Apollo και στη συνέχεια ανέλαβε ηγετικό ρόλο στην ανάπτυξη των συστημάτων για τις επανδρωμένες πτήσεις. Μέχρι το 1968 είχε γίνει υποδιευθύντρια, έχοντας την ευθύνη της ομάδας του Command and Service Module, ενώ περισσότεροι από 400 άνθρωποι εργάζονταν τότε πάνω στο λογισμικό του Apollo.

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές ιστορίες της καριέρας της ξεκίνησε από την τετράχρονη τότε κόρη της, Λόρεν. Ενώ έπαιζε σε προσομοιωτή της κάψουλας στο εργαστήριο του MIT, ενεργοποίησε κατά λάθος ένα πρόγραμμα που προοριζόταν για χρήση πριν από την εκτόξευση, προκαλώντας την κατάρρευση του συστήματος στη μέση της προσομοίωσης. Η Χάμιλτον πρότεινε να τροποποιηθεί το λογισμικό ώστε ένα τέτοιο ανθρώπινο λάθος να μην μπορεί να προκαλέσει αντίστοιχο πρόβλημα σε πραγματική αποστολή. Η πρότασή της αρχικά απορρίφθηκε, με το επιχείρημα ότι οι άρτια εκπαιδευμένοι αστροναύτες δεν θα έκαναν ποτέ ένα τέτοιο λάθος.

Κι όμως, το 1968, κατά τη διάρκεια του Apollo 8, ο αστροναύτης Τζιμ Λόβελ ενεργοποίησε κατά λάθος το ίδιο πρόγραμμα, με αποτέλεσμα να χαθούν δεδομένα πλοήγησης. Η ομάδα της Χάμιλτον κλήθηκε να αντιμετωπίσει το πρόβλημα και στη συνέχεια οι αλλαγές που είχε προτείνει ενσωματώθηκαν στο σύστημα.

Η στιγμή που έμελλε να κάνει τη δουλειά της γνωστή σε ολόκληρο τον κόσμο ήρθε τον Ιούλιο του 1969. Λίγο πριν από την προσελήνωση του Apollo 11, ενώ η σεληνάκατος Eagle κατευθυνόταν προς την επιφάνεια της Σελήνης, ο υπολογιστής άρχισε να εμφανίζει τους συναγερμούς 1201 και 1202. Το σύστημα βρισκόταν κοντά σε υπερφόρτωση και έπρεπε να αποφασιστεί μέσα σε ελάχιστο χρόνο εάν η προσελήνωση θα συνεχιζόταν.

Το λογισμικό που είχε αναπτύξει η ομάδα της Χάμιλτον ήταν σχεδιασμένο ώστε, όταν ο υπολογιστής δεχόταν υπερβολικό φόρτο, να διακόπτει λιγότερο σημαντικές διεργασίες και να διαθέτει την υπολογιστική ισχύ στις λειτουργίες που ήταν απολύτως απαραίτητες για την αποστολή. Έτσι, παρά τους συναγερμούς, οι κρίσιμες λειτουργίες της καθόδου μπορούσαν να συνεχιστούν και δόθηκε το «πράσινο φως» για την προσελήνωση.

Η ίδια είχε περιγράψει αργότερα εκείνες τις στιγμές: «Γρήγορα έγινε σαφές ότι το λογισμικό δεν ενημέρωνε απλώς τους πάντες πως υπήρχε ένα πρόβλημα που σχετίζονταν με το υλικό, αλλά ταυτόχρονα το αντιμετώπιζε – πραγματοποιώντας επανεκκίνηση και επαναφέροντας τις εργασίες με την υψηλότερη προτεραιότητα. Οι μηχανισμοί εντοπισμού και αποκατάστασης σφαλμάτων είχαν σώσει την κατάσταση».

Λίγα λεπτά αργότερα, ο Νιλ Άρμστρονγκ και ο Μπαζ Όλντριν βρίσκονταν στη Σελήνη.

Η συμβολή της Χάμιλτον δεν περιορίστηκε στο διαστημικό πρόγραμμα. Αγωνίστηκε ώστε η ανάπτυξη λογισμικού να αναγνωριστεί ως πραγματικός κλάδος της μηχανικής, σε μια εποχή κατά την οποία αντιμετωπιζόταν συχνά ως κάτι δευτερεύον σε σχέση με την κατασκευή του ίδιου του υπολογιστικού εξοπλισμού. Η ίδια είχε εξηγήσει ότι άρχισε να χρησιμοποιεί τον όρο «software engineering» ακριβώς για να δώσει στο λογισμικό και στους ανθρώπους που το δημιουργούσαν την αναγνώριση που θεωρούσε ότι δικαιούνταν. Στην αρχή, όπως είχε θυμηθεί, ο όρος προκαλούσε ακόμη και γέλια στους συναδέλφους της.

Μετά την εποχή του Apollo ακολούθησε επιχειρηματική πορεία. Το 1976 ίδρυσε την Higher Order Software και μία δεκαετία αργότερα την Hamilton Technologies, συνεχίζοντας να εργάζεται πάνω σε μεθόδους ανάπτυξης σύνθετων και αξιόπιστων συστημάτων λογισμικού.

Το 2016 ο Μπαράκ Ομπάμα της απένειμε το Προεδρικό Μετάλλιο της Ελευθερίας, μία από τις υψηλότερες τιμητικές διακρίσεις των ΗΠΑ. Κατά την τελετή αναφέρθηκε και στον καθοριστικό ρόλο του λογισμικού της στο Apollo 11. «Οι αστροναύτες μας δεν είχαν πολύ χρόνο στη διάθεσή τους, αλλά ευτυχώς είχαν τη Μάργκαρετ Χάμιλτον», είχε πει ο Ομπάμα.

Εμβληματική έχει μείνει και η φωτογραφία της Χάμιλτον δίπλα σε μια τεράστια στοίβα από εκτυπωμένες σελίδες κώδικα, ψηλότερη από την ίδια. Πρόκειται για τον κώδικα που είχε αναπτυχθεί από τις ομάδες λογισμικού του σεληνιακού και του θαλαμίσκου διακυβέρνησης, των οποίων η ίδια ήταν επικεφαλής. Η φωτογραφία τραβήχτηκε στο MIT το 1969 και δεκαετίες αργότερα έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στιγμιότυπα της πρώιμης εποχής της πληροφορικής.

Το 2003 η NASA είχε επίσης τιμήσει τη Χάμιλτον για τις καινοτομίες της στην ανάπτυξη του λογισμικού του Apollo.

Η Χάμιλτον αφήνει πίσω της την κόρη της, τον γαμπρό της, δύο εγγονούς και τέσσερα δισέγγονα.

Χρόνια μετά την κατάκτηση της Σελήνης, όταν κλήθηκε να περιγράψει εκείνη την εποχή, είχε συνοψίσει την εμπειρία της με μια φράση που αποτυπώνει και την εποχή στην οποία εργάστηκε: «Κοιτάζοντας πίσω, ήμασταν οι πιο τυχεροί άνθρωποι στον κόσμο· δεν είχαμε άλλη επιλογή από το να γίνουμε πρωτοπόροι· δεν υπήρχε χρόνος για να είμαστε αρχάριοι».