Από τη δεκαετία του 1970, με το επιχείρημα ότι τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα (μεταλλαγμένα) θα έλυναν το πρόβλημα της πείνας στον Τρίτο Κόσμο, οι πολυεθνικές εταιρείες βιοτεχνολογίας τα εισήγαγαν στη διατροφή μας, παρά τις αντιδράσεις. Όχι μόνο δεν λύθηκε το πρόβλημα της πείνας, αλλά η τροφή μας υποβαθμίστηκε, δημιουργώντας "κρυφή πείνα" λόγω της έλλειψης μικροθρεπτικών συστατικών και της αύξησης της χρήσης χημικών. Μπορεί να τρώμε καθημερινά και να υποσιτιζόμαστε, με το σώμα μας εξασθενημένο όχι από την απουσία τροφής, αλλά από την ανεπάρκεια της ουσίας της.

Σήμερα, με το πρόσχημα της κλιματικής αλλαγής, η βιομηχανία της βιοτεχνολογίας υπόσχεται καλλιέργειες ανθεκτικές στην ξηρασία και την άνοδο της θερμοκρασίας. Τον Ιούλιο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τον νέο κανονισμό για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ), τη νέα γενιά μεταλλαγμένων. Ο κανονισμός αυτός, που χαλαρώνει τη νομοθεσία για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, ψηφίστηκε στις 19 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες. Δυστυχώς, η Ελλάδα ψήφισε υπέρ, παρά τις αντιρρήσεις του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας.

Το Δίκτυο για τη Διατήρηση των Παραδοσιακών Σπόρων ΣΙΤΩ (www.sito.gr) αναφέρει στην ανακοίνωσή του: «Πρόκειται για ένα ακόμα βήμα προς την κατεύθυνση ακύρωσης των κανόνων ασφαλείας για τον αγρότη και τον καταναλωτή. Είναι η πρώτη φορά που μια Ελληνική κυβέρνηση ψηφίζει υπέρ της διάδοσης της γενετικά τροποποιημένης διατροφής, δηλαδή των “μεταλλαγμένων” χωρίς ελέγχους και διαφάνεια. Επιδιώκει να φέρει στο πιάτο μας κρυφά –χωρίς ενημέρωση και ελέγχους– μια νέα κατηγορία τροφίμων που δεν έχουν δοκιμαστεί. Επιδιώκει να καταστήσει ακόμη περισσότερο εξαρτώμενο τον αγρότη από τις εταιρείες με τις πατέντες;».

Τι θα ισχύσει εάν ψηφιστεί η νομοθετική πρόταση από το Ε.Κ.; Η ερευνήτρια και μέλος του Δικτύου ΣΙΤΩ, Βάσω Κανελλοπούλου, εξηγεί: «Μέχρι τώρα στα γενετικά τροποποιημένα για τις τροφές των ανθρώπων έπρεπε να υπάρχει προηγούμενη αξιολόγηση κινδύνου πριν εγκριθεί η καλλιέργεια. Μετά την καλλιέργεια έπρεπε να υπάρχει αυτό που αποκαλείται ιχνηλασιμότητα, δηλαδή η δυνατότητα παρακολούθησης του φυτού έτσι ώστε αν υπάρξει κάποιο πρόβλημα να μπορεί να αποσυρθεί στο μέτρο που είναι εφικτό. Ένα τρίτο που ισχύει είναι η σήμανση μέχρι τον τελικό καταναλωτή». Αν ψηφιστεί η νέα νομοθεσία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Μάρτιο του 2026, αυτά καταργούνται γιατί τα θεωρεί ισοδύναμα με τα συμβατικά φυτά.

Η κ. Κανελλοπούλου προσθέτει: «Ο όρος “ισοδύναμα” είναι αυθαίρετος όρος γιατί βασίζεται σε ένα όριο 20 γενετικών τροποποιήσεων. Δηλαδή αν το φυτό έχει μέχρι 20 τροποποιήσεις, είναι ισοδύναμο με τις φυσικές μεταλλάξεις των φυτών στη φύση. Αυτό είναι αυθαίρετο, οι επιστήμονες λένε ότι πρόκειται για νομικό κατασκεύασμα και δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια». Στην Ευρώπη υπάρχει μια σχετικά ικανοποιητική νομοθεσία για τα μεταλλαγμένα η οποία βασίζεται στην Αρχή της Προφύλαξης.

Στη νέα νομοθεσία, τα βασικά δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών, όπως η αξιολόγηση κινδύνου, η ιχνηλασιμότητα και η σήμανση για τον τελικό καταναλωτή, καταστρατηγούνται υπό την πίεση του αγροχημικού λόμπι. «Υπήρχαν υποχρεωτικά μέθοδοι ανεύρεσης και εντοπισμού ενός ΓΤΟ. Έπρεπε δηλαδή η πολυεθνική εταιρεία που το ετοιμάζει να παρέχει και τους τρόπους εντοπισμού του», θα πει η κ. Κανελλοπούλου για την ιχνηλασιμότητα.

Μέχρι τώρα υπάρχει η δυνατότητα εντοπισμού και παρακολούθησης ενός ΓΤΟ σε όλα τα στάδια παραγωγής και διακίνησης. Από πού προέρχεται, πού πηγαίνει και σε ποια προϊόντα καταλήγει. Υπάρχει η πληροφορία αλλά και η δυνατότητα ανάκλησης ενός προϊόντος που ενέχει κινδύνους για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον.

Αυτή η θεσμοθετημένη υποχρέωση της Ε.Ε. από το 2003, που βοηθά να αντιμετωπιστεί κάθε απρόβλεπτος κίνδυνος αν ψηφιστεί ο νέος νόμος, δεν θα ισχύει, καθώς και η επιστημονική διαδικασία της αξιολόγησης κινδύνου. Με την κατάργηση της σήμανσης στο τελικό προϊόν, η νέα νομοθεσία στερεί στους Ευρωπαίους πολίτες το δικαίωμά τους να γνωρίζουν τι φτάνει στο πιάτο τους, δηλαδή το δικαίωμά μας να επιλέγουμε τι θα φάμε.

Επιπλέον, μέχρι τώρα τα κράτη-μέλη έχουν το δικαίωμα απαγόρευσης μιας τέτοιας καλλιέργειας σε εθνικό έδαφος. Με τη νέα νομοθεσία, αυτό το δικαίωμα χάνεται. Αυτό σημαίνει ότι θα χαθεί το δικαίωμα της χώρας να απαγορεύει την καλλιέργεια όταν κρίνει ότι θα υπάρξει πρόβλημα τόσο στην παραγωγή όσο και στα οικοσυστήματά μας. «Μέχρι τώρα ένα κράτος-μέλος μπορεί να πει “όχι” για καλλιέργεια που έχει εγκριθεί σε άλλες χώρες της Ε.Ε. Μπορεί να πει “Δεν ταιριάζει στη δική μου βιοποικιλότητα, δεν ταιριάζει στο οικοσύστημά μου”. Αυτό το δικαίωμα καταργείται γιατί αν ένα τέτοιο προϊόν εγκριθεί, για παράδειγμα στην Πολωνία, η Ελλάδα θα είναι υποχρεωμένη να το χρησιμοποιήσει χωρίς σήμανση, χωρίς αξιολόγηση κινδύνου και χωρίς ενημέρωση του καταναλωτή», λέει η κ. Κανελλοπούλου.

Με την απορρύθμιση, τα κράτη-μέλη θα χάσουν το δικαίωμά τους να απαγορεύσουν την καλλιέργεια όταν κρίνουν ότι θα υπάρξει πρόβλημα στην παραγωγή τους, ενώ οι καλλιεργητές διατρέχουν τον κίνδυνο επιμόλυνσης μέσω τυχαίων διασταυρώσεων. «Στην Ελλάδα έχουμε μικρό κλήρο σε σχέση με την κεντρική Ευρώπη. Στον μικρό κλήρο η επιμόλυνση από τον διπλανό, δηλαδή η φυσική διασταύρωση είναι πάρα πολύ πιο πιθανή με ενδεχόμενες σοβαρές οικονομικές και άλλες επιπτώσεις για το προϊόν του αγρότη», θα πει η κ. Κανελλοπούλου και συμπληρώνει: «Το σημαντικότερο με την επιμόλυνση είναι και σε σχέση με τις πατέντες. Είναι πολύ σοβαρό, γιατί έχει σχέση με την σποροπαραγωγή κάθε χώρας που διασφαλίζει έτσι και την επισιτιστική της ασφάλεια. Η επισιτιστική ασφάλεια και η επάρκεια είναι κομμάτι της εθνικής άμυνας μιας χώρας. Αν συμβεί κάτι, ένα διεθνές πρόβλημα, είτε ανθρώπινο είτε κλιματικό, και σου μπλοκάρουνε το σπόρο, τι θα κάνεις; Θα έχεις σπόρους με δικαιώματα από τις πολυεθνικές; Πρέπει να έχεις και τον δικό σου σπόρο που είναι ελληνικός και πρέπει να προστατεύεται», εξηγεί η κ. Κανελλοπούλου.

Με τη χαλάρωση της νομοθεσίας, οι καταναλωτές δεν θα γνωρίζουν τι φτάνει στο πιάτο τους, οι αγρότες θα κινδυνεύουν από επιμόλυνση της παραγωγής τους και το κράτος θα είναι έρμαιο των πολυεθνικών της βιοτεχνολογίας. Επιπλέον, η βιομηχανία τροφίμων θα αναλάβει το βάρος της αξιολόγησης κινδύνου.

Σύμφωνα με τη European Non-GMO Industry Association (ENGA), το οικονομικό κόστος για τις εταιρείες τροφίμων που θέλουν να παραμείνουν χωρίς ΓΤΟ αυξάνει σημαντικά. Επιπλέον, θα υπάρχει πάντα ένα νομικό πρόβλημα, διότι, λόγω έλλειψης σήμανσης, δεν θα μπορούν να είναι βέβαιοι για τις πρώτες ύλες τους και δεν θα ξέρουν τι να πουν στον καταναλωτή. Όπως φαίνεται από έρευνα της ENGA, αν δεν περάσει η νομοθεσία που προτείνει τη χαλάρωση των κανόνων, δεν χάνουμε καμία ευκαιρία αντιμετώπισης των προβλημάτων της κλιματικής αλλαγής, διότι η πλειονότητα των προτάσεων των εταιρειών βιοτεχνολογίας δεν αφορά το κλίμα. «Σε 49 φυτά που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης, μόνο δύο έχουν σχέση με την κλιματική αλλαγή ή τη βιωσιμότητα: το ένα υπόσχεται αντιμετώπιση της ξηρασίας και το άλλο υπόσχεται αντοχή σε αυξημένη αλατότητα του νερού. Όλα τα υπόλοιπα είναι άσχετα με το περιβάλλον και το κλίμα».

Οι επόμενες ψηφοφορίες αφορούν αποκλειστικά το Ευρωκοινοβούλιο: στην Επιτροπή Περιβάλλοντος και στην Ολομέλεια τον Μάρτιο του 2026. «Σε μια πρώτη ενδιάμεση ψηφοφορία που είχε γίνει το 2024 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ψηφίσει υπέρ της σήμανσης μέχρι τον τελικό καταναλωτή και είχε εγείρει μεγάλες αμφιβολίες για τις πατέντες. Τώρα αυτά θα τα ξεχάσει; Η Κομισιόν του προτείνει να τα ξεχάσει και οι ευρωβουλευτές θα τα ξεχάσουν;» αναρωτιέται η κ. Κανελλοπούλου.

Η Μυρτώ Πισπίνη από το Ελληνικό Γραφείο της Greenpeace τονίζει: «Η χώρα μας, αντί να ταχθεί με την πλευρά της ασφάλειας των τροφίμων, της υγείας των καταναλωτών και του περιβάλλοντος, φαίνεται ότι μπορεί να ψηφίσει υπέρ της νέας νομοθεσίας για τα νέα μεταλλαγμένα. Όμως οφείλουμε να θυμίσουμε ότι η Ελλάδα ιστορικά έχει πρωτοστατήσει στην Ε.Ε. για να ψηφιστεί το πενταετές ευρωπαϊκό μορατόριουμ/απαγόρευση στα μεταλλαγμένα φυτά, μέχρι να δημιουργηθεί η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τη σήμανση και την ιχνηλασιμότητα, και που τελικά οδήγησε στην απαγόρευση της καλλιέργειας των μεταλλαγμένων στη χώρα μας».

Το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας καλεί τους ευρωβουλευτές να καταψηφίσουν το νομοσχέδιο: «Η Ελλάδα διαθέτει μοναδικό φυτικό κεφάλαιο ιδιαίτερης βιοποικιλότητας, υψηλής ποιότητας και διεθνούς αναγνώρισης. Θεωρούμε καθήκον μας να υπερασπιστούμε την προστασία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος, της γεωργικής παραγωγής και του καταναλωτή, διασφαλίζοντας ότι οποιαδήποτε τεχνολογική πρόοδος θα εφαρμοστεί με όρους επιστημονικά τεκμηριωμένους και κοινωνικά υπεύθυνους».

Με τη νέα νομοθεσία:
- Καταργούνται οι δοκιμές ασφαλείας και η παρακολούθηση για το 94% των νέων ΓΜΟ.
- Εκτίθενται οι άνθρωποι και η φύση στους πιθανούς κινδύνους των μεταλλαγμένων φυτών που παράγονται με νέες γονιδιωματικές τεχνικές (NGT).
- Καταργείται η επιλογή των καταναλωτών με τον τερματισμό των απαιτήσεων επισήμανσης στα τρόφιμα.
- Εκτίθενται οι αγρότες και η φύση στον κίνδυνο μόλυνσης, καθώς οι νέοι ΓΜΟ απελευθερώνονται ανεξέλεγκτα στο περιβάλλον.
- Αυξάνεται ο έλεγχος που έχουν οι εταιρείες σπόρων στους αγρότες και τους μικρούς και μεσαίους εκτροφείς μέσω των πατεντών.