Ένας νέος χάρτης αποκαλύπτει το τοπίο κάτω από τους πάγους της Ανταρκτικής με πρωτοφανή λεπτομέρεια, προσφέροντας νέες προοπτικές για την κατανόηση της παγωμένης ηπείρου, σύμφωνα με τους επιστήμονες.

Οι ερευνητές, αξιοποιώντας δορυφορικά δεδομένα και τις αρχές της φυσικής που διέπουν την κίνηση των παγετώνων, μπόρεσαν να υπολογίσουν την μορφολογία του εδάφους κάτω από τον πάγο. Η ανάλυση αποκάλυψε χιλιάδες άγνωστους λόφους και κορυφογραμμές, ενώ οι χάρτες ορισμένων κρυμμένων οροσειρών είναι πλέον πιο ευκρινείς από ποτέ. Παρά τις υπάρχουσες αβεβαιότητες, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι νέες λεπτομέρειες θα βοηθήσουν να κατανοήσουμε πώς θα αντιδράσει η Ανταρκτική στην κλιματική αλλαγή και τι σημαίνει αυτό για την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

«Είναι σαν πριν να είχες μια παλιά, κοκκώδη φωτογραφική μηχανή φιλμ, και τώρα να έχεις μια σύγχρονη ψηφιακή κάμερα με ζουμ, που σου δείχνει καθαρά τι πραγματικά συμβαίνει», δήλωσε η επικεφαλής της μελέτης, δρ Έλεν Όκεντεν, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο Grenoble-Alpes, στο BBC News.

Χάρη στους δορυφόρους, η κατανόηση της παγωμένης επιφάνειας της Ανταρκτικής είναι σε καλό επίπεδο, αλλά το υπέδαφος παρέμενε σε μεγάλο βαθμό ένα μυστήριο.

Στην πραγματικότητα, γνωρίζουμε περισσότερα για την επιφάνεια ορισμένων πλανητών του Ηλιακού μας Συστήματος απ’ ό,τι για μεγάλο μέρος της τοπογραφίας κάτω από το παγοκάλυμμα της Ανταρκτικής. Ωστόσο, οι ερευνητές πιστεύουν ότι έχουν πλέον τον πιο λεπτομερή χάρτη του υπεδάφους που έχει δημιουργηθεί ποτέ.

«Είμαι πραγματικά ενθουσιασμένος που μπορώ να το κοιτάξω και να δω ολόκληρο το υπόβαθρο της Ανταρκτικής με μια ματιά», δήλωσε ο καθηγητής Ρόμπερτ Μπίνγκαμ, παγετωνολόγος στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και συν-συγγραφέας της μελέτης, εκφράζοντας τον ενθουσιασμό του.

Οι παραδοσιακές μετρήσεις από το έδαφος ή τον αέρα χρησιμοποιούσαν ραντάρ για να διεισδύσουν κάτω από τον πάγο, ο οποίος σε ορισμένα σημεία φτάνει τα 4,8 χλμ. σε πάχος. Οι μετρήσεις αυτές γίνονταν συνήθως κατά μήκος μεμονωμένων γραμμών ή διαδρομών έρευνας.

Ωστόσο, οι διαδρομές αυτές μπορεί να απέχουν δεκάδες χιλιόμετρα μεταξύ τους, αφήνοντας κενά που οι επιστήμονες έπρεπε να συμπληρώσουν.

«Αν φανταζόσασταν ότι τα Σκωτσέζικα Υψίπεδα ή οι Ευρωπαϊκές Άλπεις ήταν καλυμμένες με πάγο και ο μόνος τρόπος να κατανοήσετε το σχήμα τους ήταν περιστασιακές πτήσεις που απείχαν αρκετά χιλιόμετρα μεταξύ τους, δεν θα βλέπατε ποτέ όλες αυτές τις απότομες κορυφές και κοιλάδες που ξέρουμε ότι υπάρχουν», εξήγησε ο Μπίνγκαμ, δίνοντας μια εικόνα των προκλήσεων.

Έτσι, οι ερευνητές υιοθέτησαν μια νέα προσέγγιση, συνδυάζοντας τις γνώσεις τους για την επιφάνεια του πάγου από δορυφόρους με την κατανόησή τους για το πώς κινείται ο πάγος βάσει των νόμων της φυσικής, και ελέγχοντας τα αποτελέσματα σε σχέση με τις προηγούμενες μετρήσεις.

«Είναι λίγο σαν να κάνεις καγιάκ σε ένα ποτάμι, και να υπάρχουν βράχια κάτω από το νερό· μερικές φορές δημιουργούνται δίνες στην επιφάνεια, που σου αποκαλύπτουν τι υπάρχει από κάτω», εξήγησε η Όκεντεν, χρησιμοποιώντας μια εύστοχη μεταφορά.

«Και φυσικά ο πάγος ρέει πολύ διαφορετικά από το νερό, αλλά και πάλι, όταν ο πάγος περνά πάνω από μια κορυφογραμμή ή έναν λόφο στο βραχώδες υπόστρωμα αυτό αποτυπώνεται τόσο στην τοπογραφία της επιφάνειας όσο και στην ταχύτητα ροής».

Παρότι οι μεγάλες οροσειρές της Ανταρκτικής ήταν ήδη γνωστές, η νέα προσέγγιση αποκάλυψε δεκάδες χιλιάδες άγνωστους λόφους και ράχες, καθώς και πολύ μεγαλύτερη λεπτομέρεια γύρω από βουνά και φαράγγια που βρίσκονται θαμμένα κάτω από τον πάγο.

«Νομίζω ότι είναι απλώς εξαιρετικά ενδιαφέρον να βλέπεις όλα αυτά τα νέα τοπία και να ανακαλύπτεις τι υπάρχει εκεί», δήλωσε η Όκεντεν, τονίζοντας την αξία της ανακάλυψης.

«Είναι σαν όταν βλέπεις για πρώτη φορά έναν τοπογραφικό χάρτη του Άρη και λες: “ουάου, αυτό είναι τόσο ενδιαφέρον, αυτό μοιάζει λίγο με τη Σκωτία” ή “αυτό δεν μοιάζει με τίποτα που έχω ξαναδεί”».

Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ανακάλυψη είναι ένα βαθύ κανάλι χαραγμένο στο υπόβαθρο της Ανταρκτικής, σε μια περιοχή που ονομάζεται Υποπαγετωνική Λεκάνη Maud. Το κανάλι έχει κατά μέσο όρο βάθος 50 μέτρων, πλάτος 6 χιλιομέτρων και εκτείνεται για σχεδόν 400 χιλιόμετρα, περίπου όσο η απόσταση από το Λονδίνο έως το Νιούκαστλ σε ευθεία γραμμή. Ο νέος χάρτης των ερευνητών είναι απίθανο να είναι ο τελικός, καθώς βασίζεται σε υποθέσεις για το πώς ρέει ο πάγος, οι οποίες ενέχουν αβεβαιότητες. Επίσης, πολλά μένουν να ανακαλυφθούν για τα πετρώματα και τα ιζήματα που βρίσκονται κάτω από τον πάγο.

Ωστόσο, άλλοι ερευνητές συμφωνούν ότι, σε συνδυασμό με περαιτέρω έρευνες από το έδαφος, τον αέρα και το διάστημα, οι χάρτες αυτοί αποτελούν ένα πολύτιμο βήμα προς τα εμπρός.

«Αυτό είναι ένα πραγματικά χρήσιμο εργαλείο», δήλωσε ο δρ Πίτερ Φρέτγουελ, ανώτερος επιστήμονας στη Βρετανική Ανταρκτική Υπηρεσία στο Κέιμπριτζ, ο οποίος δεν συμμετείχε στη νέα μελέτη αλλά έχει εμπλακεί εκτενώς σε προηγούμενες χαρτογραφήσεις. «Μας δίνει τη δυνατότητα να καλύψουμε τα κενά ανάμεσα σε αυτές τις έρευνες», πρόσθεσε.

Μια πιο λεπτομερής κατανόηση όλων των κορυφογραμμών, λόφων, βουνών και καναλιών θα μπορούσε να βελτιώσει τα υπολογιστικά μοντέλα για το πώς ενδέχεται να αλλάξει η Ανταρκτική στο μέλλον, λένε οι ερευνητές. Αυτό συμβαίνει επειδή αυτά τα γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά καθορίζουν το πόσο γρήγορα κινούνται οι παγετώνες και πόσο γρήγορα μπορούν να υποχωρήσουν σε ένα θερμαινόμενο κλίμα. Ο μελλοντικός ρυθμός τήξης της Ανταρκτικής θεωρείται ευρέως μία από τις μεγαλύτερες άγνωστες παραμέτρους στην επιστήμη του κλίματος.

«Αυτή η μελέτη μας δίνει μια καλύτερη εικόνα για το τι πρόκειται να συμβεί στο μέλλον και για το πόσο γρήγορα ο πάγος της Ανταρκτικής θα συμβάλει στην παγκόσμια άνοδο της στάθμης της θάλασσας», συμφώνησε ο Φρέτγουελ.