Η αλλαγή του κλίματος μεταμορφώνει τη Γροιλανδία σε ένα κρίσιμο σημείο στον παγκόσμιο χάρτη, προσελκύοντας το ενδιαφέρον μεγάλων δυνάμεων όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία και η Κίνα. Ο Ντόναλντ Τραμπ, σύμφωνα με διεθνή ΜΜΕ, έχει βάλει στο στόχαστρο τη Γροιλανδία, στο πλαίσιο μιας αναθεωρημένης εκδοχής του Δόγματος Μονρόε, με στόχο τον απόλυτο έλεγχο του δυτικού ημισφαιρίου από τις ΗΠΑ. Ορισμένοι αναλυτές μάλιστα, χρησιμοποιούν τον όρο «Δόγμα Ντονρόε», ένα λογοπαίγνιο με το όνομα του Τραμπ και του προέδρου Τζέιμς Μονρόε.

Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων δημιουργούν νέες θαλάσσιες οδούς και διευκολύνουν την πρόσβαση σε σημαντικά ορυκτά στην περιοχή γύρω από το νησί της Αρκτικής. Η μέση έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική τα τελευταία πέντε χρόνια ήταν 4,6 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, μέγεθος περίπου όσο η Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, όπως προκύπτει από στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Δεδομένων για το Χιόνι και τον Πάγο, αυτό αντιπροσωπεύει μείωση κατά 27% σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 6,4 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων μεταξύ 1981 και 2010. Ο πάγος που χάθηκε ισοδυναμεί περίπου με την έκταση της Λιβύης.

Η συρρίκνωση των πάγων σημαίνει ότι το καλοκαίρι, η παγωμένη έκταση δεν φτάνει πλέον στις ακτές της Ρωσίας και του Καναδά, αποκαλύπτοντας θάλασσες που κάποτε ήταν απρόσιτες. Η πιο ανεπτυγμένη είναι η βόρεια θαλάσσια οδός, που εκτείνεται κατά μήκος της αρκτικής ακτής της Ρωσίας από την Ευρώπη έως την Ασία και θεωρείται κεντρικής σημασίας για τις φιλοδοξίες της Μόσχας. Πιο δυτικά, το βορειοδυτικό πέρασμα διασχίζει το αρκτικό αρχιπέλαγος του Καναδά, ενώ στα μακροπρόθεσμα σχέδια περιλαμβάνεται και μια κεντρική αρκτική διαδρομή που διασχίζει τον Βόρειο Πόλο.

Αυτές οι εξελίξεις αναδιαμορφώνουν τον παγκόσμιο εμπορικό χάρτη, προσθέτοντας εναλλακτικές λύσεις για τη διώρυγα του Σουέζ και μειώνοντας στο μισό το ταξίδι από τη Δυτική Ευρώπη στην Ανατολική Ασία. Το 2025, το Istanbul Bridge έγινε το πρώτο εμπορικό πλοίο που ταξίδεψε από την Κίνα στην Ευρώπη μέσω της βόρειας θαλάσσιας διαδρομής, γνωστής και ως «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού», διανύοντας την απόσταση από το Νίνγκμπο της Κίνας στο Φέλιξστοου του Ηνωμένου Βασιλείου σε περίπου 20 ημέρες. Σύμφωνα με στοιχεία του Marine Exchange of Alaska, το 2024 πραγματοποιήθηκαν 665 μεταφορές μέσω του περάσματος του Μπέρινγκ, που χωρίζει τη Ρωσία από τις ΗΠΑ, μια αύξηση της τάξης του 175% σε σχέση με τις 242 μεταφορές του 2010.

Ωστόσο, οι διαδρομές αυτές δεν είναι χωρίς κινδύνους. Η Σεραφίμα Αντρέεβα, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Fridtjof Nansen στη Νορβηγία, αναφέρει ότι η Μόσχα στοχεύει στην «καθ’ όλο τον χρόνο» χρήση της βορειοανατολικής διόδου από την Ευρώπη προς την Ασία και επενδύει σημαντικά σε πυρηνικά παγοθραυστικά. Παρόλα αυτά, τα πλοία εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν προβλήματα, ακόμα και το καλοκαίρι.

Αρκετές χώρες έχουν εδαφικές διεκδικήσεις στην Αρκτική: ο Καναδάς, η Δανία, η Νορβηγία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ διατηρούν ήδη στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική και συγκεκριμένα στη Γροιλανδία, με την απομακρυσμένη βάση Πιτούφικ να φιλοξενεί συστήματα προειδοποίησης πυραύλων και αντιπυραυλικής άμυνας. Η Ρωσία έχει επίσης ενισχύσει την παρουσία της, ανοίγοντας στρατιωτικές βάσεις και ανακαινίζοντας παλιές σοβιετικές υποδομές. Το 2018, η Κίνα αυτοανακηρύχθηκε «κράτος κοντά στην Αρκτική», επιδιώκοντας μεγαλύτερη επιρροή στην περιοχή. Η Αντρέεβα τονίζει ότι το στρατιωτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ειδικά μετά το 2022, ενώ η ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ έχει αναδιαμορφώσει το τοπίο της ασφάλειας.

Παρόλο που η Ρωσία έχει επικεντρωθεί στην Ουκρανία από το 2022, εξακολουθεί να διατηρεί την παρουσία της στην Αρκτική. Οι χώρες του ΝΑΤΟ έχουν ενισχύσει τη ναυτική τους παρουσία και έχουν ανακοινώσει την κατασκευή περισσότερων παγοθραυστικών. Η αεροπορία της Δανίας έχει πλέον στενότερη σχέση με τη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία, ενώ το 2024 η Κίνα έστειλε τρία παγοθραυστικά πλοία στην περιοχή.

Επιπλέον, η Γροιλανδία κατέχει σημαντική θέση στην παγκόσμια κούρσα για τα κρίσιμα ορυκτά, καθώς κατατάσσεται όγδοη στον κόσμο σε αποθέματα σπάνιων γαιών, τα οποία εκτιμώνται σε 1,5 εκατομμύριο τόνους. Στο νησί βρίσκονται δύο από τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα, στο Κβανέφιελντ και στο Τανμπρίζ, προσελκύοντας έντονο ενδιαφέρον από το εξωτερικό. Η κινεζική Shenghe Resources είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος του έργου Κβανέφιελντ, με μερίδιο 12,5%.

Μέχρι στιγμής, η εξόρυξη σπάνιων γαιών δεν έχει ξεκινήσει λόγω της δυσπρόσιτης θέσης της περιοχής. Μόνο το 20% της Γροιλανδίας δεν καλύπτεται από πάγο και μεγάλο μέρος του νησιού παραμένει απρόσιτο για μεγάλο διάστημα κάθε έτους. Ωστόσο, καθώς οι ναυτιλιακές οδοί γίνονται πιο προσβάσιμες και η υπερθέρμανση του πλανήτη προκαλεί την υποχώρηση των πάγων, αποκαλύπτοντας νέους ορυκτούς πόρους, η κατάσταση αλλάζει ραγδαία.