Για πολλούς ανθρώπους ο θάνατος φαντάζει ως η απόλυτη σιωπή, όμως για ορισμένους ασθενείς αποτελεί την αφετηρία μιας εμπειρίας που κλονίζει τα θεμέλια της επιστήμης. Από τη νοσηλεύτρια που περιγράφει το σώμα της από ψηλά μέχρι τους ερευνητές που μετρούν την εγκεφαλική δραστηριότητα τη στιγμή της παύσης, οι επιθανάτιες εμπειρίες πυροδοτούν μια σφοδρή αντιπαράθεση: είναι ένα παράθυρο στο επέκεινα ή το τελευταίο ηλεκτρικό ξέσπασμα ενός εγκεφάλου που σβήνει;

Η ιστορία της 37χρονης Μιάσα Γκίλιαμ-Ελ, νοσηλεύτριας και μητέρας έξι παιδιών, συγκλονίζει. Κατέρρευσε λίγο μετά τον τοκετό λόγω μιας σπάνιας καρδιοπάθειας και ενώ οι γιατροί τη διασωλήνωναν, η ίδια ένιωσε να αποχωρίζεται το σώμα της. Παρατηρούσε τις θωρακικές συμπιέσεις από ψηλά και στη συνέχεια βρέθηκε σε ένα γαλήνιο, σκοτεινό τούνελ. Στο μυαλό της αντηχούσε η βιβλική φράση «ἐὰν γὰρ καὶ πορευθῶ ἐν μέσῳ σκιᾶς θανάτου…», μέχρι που μια δυνατή φωνή της είπε «Όχι ακόμη». Επέστρεψε στο σώμα της και ξύπνησε σε ένα εκτυφλωτικά φωτεινό δωμάτιο, κουβαλώντας μια εμπειρία που πολλοί δυσκολεύονται να πιστέψουν.

Αυτές οι μαρτυρίες, που καταγράφονται εδώ και δεκαετίες, οδήγησαν μια διεθνή ομάδα επιστημόνων στο μοντέλο NEPTUNE. Η θεωρία αυτή εστιάζει στην πτώση του οξυγόνου και τις εκρήξεις ηλεκτρικής ενέργειας σε περιοχές του εγκεφάλου που επεξεργάζονται τις αισθήσεις και την ταυτότητα του εγώ. Ωστόσο, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βιρτζίνια υποστηρίζουν ότι η φυσιολογία δεν μπορεί να εξηγήσει τα πάντα. Επισημαίνουν ότι οι τεχνητές ψευδαισθήσεις δεν συγκρίνονται με τις λεπτομερείς συναντήσεις που περιγράφουν οι ασθενείς, ούτε με την ακρίβεια των γεγονότων που αντιλήφθηκαν ενώ βρίσκονταν σε κατάσταση κλινικού θανάτου.

Πέρα από το φιλοσοφικό μυστήριο, η διαμάχη έχει και πρακτική αξία. Μελέτες δείχνουν ότι τέτοιες εμπειρίες αλλάζουν ριζικά τη ζωή των ανθρώπων, εκμηδενίζοντας τον φόβο του θανάτου και αυξάνοντας την ενσυναίσθηση. Νέα πρωτόκολλα σε ευρωπαϊκά νοσοκομεία προσπαθούν τώρα να καταγράψουν σε πραγματικό χρόνο τι συμβαίνει στον εγκέφαλο τη στιγμή της ανάνηψης. Ακόμη κι αν τα δεδομένα δεν δώσουν την τελική απάντηση για το τι υπάρχει μετά, αναγκάζουν την επιστήμη να μελετήσει το σημείο όπου η φυσιολογία συναντά τη συνείδηση και την ελπίδα.