Μια ιστορική επιστημονική ανακάλυψη με έντονο ελληνικό άρωμα φέρνει νέα δεδομένα στη μάχη κατά της νόσου. Η Βασιλική Λιάκη, επικεφαλής ερευνήτρια της μελέτης, και η ομάδα του Ισπανικού Εθνικού Ερευνητικού Κέντρου για τον καρκίνο (CNIO) κατάφεραν να πετύχουν την πλήρη υποχώρηση καρκινικών όγκων στο πάγκρεας ποντικιών. Το αποτέλεσμα αυτό επιτεύχθηκε μέσω μιας καινοτόμου τριπλής θεραπείας, χωρίς καμία ένδειξη υποτροπής ή τοξικότητας, ανοίγοντας μια χαραμάδα φωτός απέναντι σε έναν από τους πιο επιθετικούς τύπους καρκίνου.

Όλα ξεκίνησαν το 2018, όταν η Βασιλική Λιάκη μετακόμησε στη Μαδρίτη για τις διδακτορικές της σπουδές με υποτροφία στο CNIO. Αυτό που χαράχτηκε στη μνήμη της ήταν η επιγραφή έξω από το κτίριο: "Το CNIO σταματά τον καρκίνο". Οκτώ χρόνια αργότερα, η ίδια και η ομάδα υπό την επίβλεψη του Μαριάνο Μπαρμπασίντ έκαναν την υπόσχεση αυτή πραγματικότητα σε ζωικά μοντέλα. Η επιστήμονας, μιλώντας αποκλειστικά στην «Κ», θυμάται την πορεία: "Δεν ήταν μόνο ένα πείραμα που μας έδειξε πως οι όγκοι εξαφανίζονται. Ηταν ένα ερευνητικό ταξίδι που κράτησε χρόνια και είχε πάρα πολλές δοκιμές διαφορετικών μοντέλων. Η αισιοδοξία ήρθε σταδιακά. Αυτό όμως που δεν θα ξεχάσω ήταν το πρώτο πείραμα, που μας έδειξε με σιγουριά πως οι όγκοι υποχωρούν. Τότε, ναι, χάρηκα".

Η στρατηγική που οδήγησε στην επιτυχία βασίζεται σε έναν συνδυασμό τριών αναστολέων. "Με τη συγκεκριμένη προσέγγιση καταφέραμε να αναστείλουμε ταυτόχρονα τη δραστηριότητα τριών κρίσιμων μοριακών σηματοδοτικών μονοπατιών, οδηγώντας σε πλήρη εξαφάνιση των όγκων, χωρίς εμφάνιση υποτροπής και χωρίς εμφανή συμπτώματα τοξικότητας", εξηγεί η κ. Λιάκη. Στην κλινική πράξη, τα φάρμακα συχνά χορηγούνται διαδοχικά, επιτρέποντας στους όγκους να αναπτύξουν ανθεκτικότητα. Η ταυτόχρονη επίθεση στα τρία σηματοδοτικά μονοπάτια δεν αφήνει αυτό το περιθώριο.

Η Ελληνίδα ερευνήτρια, που ξεκίνησε από τη Βιολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε στη Γερμανία, υπογράφει ως πρώτη συγγραφέας της μελέτης. Η ομάδα πέτυχε κάτι που θεωρούνταν αδύνατο μέχρι σήμερα: την πλήρη ανταπόκριση των όγκων χωρίς υποτροπή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η ίδια σημειώνει: "Μέχρι σήμερα, οι δημοσιευμένες προκλινικές μελέτες που βασίζονται σε πειραματικά μοντέλα ποντικών έχουν δείξει κυρίως καθυστέρηση της ανάπτυξης των όγκων ή μερική ανταπόκριση σε φαρμακευτική αγωγή. Στη συγκεκριμένη μελέτη, καταφέραμε να επιτύχουμε την πλήρη ανταπόκριση των όγκων χωρίς υποτροπή για μεγάλο χρονικό διάστημα. Επιπλέον, χρησιμοποιήσαμε διάφορα πειραματικά μοντέλα, όπως τα γενετικά τροποποιημένα ποντίκια, καθώς και χειρουργικά μοντέλα, με όγκους που προέρχονται από ασθενείς".

Η διαδικασία δεν ήταν εύκολη, καθώς ο καρκίνος του παγκρέατος είναι εξαιρετικά ετερογενής. "Προσωπικά, θυμάμαι πως όταν έβλεπα από εβδομάδα σε εβδομάδα πως ο όγκος μικραίνει, μετά αγωνιούσα για το αν θα υπάρξει υποτροπή. Οταν δεν συνέβαινε ούτε αυτό, ανέμενα τους τεχνικούς μας να το εξακριβώσουν ώστε να είμαι απόλυτα σίγουρη πως τα ευρήματα είναι σωστά. Το μότο μας ήταν “χαιρόμαστε αφού πρώτα το επιβεβαιώσουμε”", αναφέρει χαρακτηριστικά. Παρά την τεράστια επιτυχία, η κ. Λιάκη παραμένει προσγειωμένη, τονίζοντας ότι ο δρόμος είναι ακόμη μακρύς και η χημεία της θεραπείας παραμένει περίπλοκη, καθώς στη φύση αυτού του καρκίνου όλα είναι πιο σύνθετα.