Μετά την πρόσφατη εσπευσμένη επιστροφή τεσσάρων αστροναυτών από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό λόγω ιατρικού περιστατικού, το ενδιαφέρον για τα πρωτόκολλα ασφαλείας της NASA έχει αναζωπυρωθεί, θέτοντας ένα κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει αν ένας αστροναύτης χάσει τη ζωή του μακριά από τη Γη;

Τέσσερις αστροναύτες του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού επέστρεψαν στη Γη περίπου έναν μήνα νωρίτερα από το προγραμματισμένο, λόγω ενός ιατρικού προβλήματος σε μέλος του πληρώματος. Η NASA, σεβόμενη την ιδιωτικότητα, δεν αποκάλυψε τη φύση του περιστατικού, διαβεβαιώνοντας ότι δεν πρόκειται για τραυματισμό και ότι ο αστροναύτης είναι σε σταθερή κατάσταση.

Η αποστολή Crew‑11 (οι Αμερικανοί Mike Fincke και Zena Cardman, ο Ιάπωνας Kimiya Yui και ο Ρώσος Oleg Platonov) έγραψε ιστορία πραγματοποιώντας την πρώτη ιατρική εκκένωση από τον ISS. Το διαστημόπλοιο Crew Dragon προσθαλασσώθηκε ανοιχτά της Καλιφόρνιας έπειτα από 11 ώρες πτήσης. Μετά την προσθαλάσσωση, το πλήρωμα υπεβλήθη σε ιατρικούς ελέγχους, ενώ ο Fincke χαρακτήρισε την πρόωρη επιστροφή «γλυκόπικρη», τονίζοντας ότι η πλήρης ιατρική αξιολόγηση ήταν εφικτή μόνο στη Γη.

Το πρόβλημα είχε διαφανεί λίγες ημέρες νωρίτερα, όταν ακυρώθηκε ένας προγραμματισμένος διαστημικός περίπατος, δεδομένου ότι ο ISS δεν διαθέτει γιατρό, αλλά μόνο βασικό ιατρικό εξοπλισμό. Ο νέος διοικητής του σταθμού, Sergey Kud‑Sverchkov, καθησύχασε ότι οι εργασίες και τα πειράματα συνεχίζονται κανονικά.

Το να ζει κανείς στο διάστημα είναι μια τεράστια πρόκληση για το ανθρώπινο σώμα και, όπως είναι φυσικό, πολλοί αναρωτιούνται πώς οι αστροναύτες τα καταφέρνουν. Έχετε σκεφτεί ποτέ τι συμβαίνει σε περίπτωση που κάποιος αστροναύτης πεθάνει ενώ βρίσκεται μακριά από τη Γη; Μπορεί να μην είναι συνηθισμένο, αλλά η πιθανότητα πάντα υπάρχει.

Γι' αυτόν τον λόγο, η NASA έχει συγκεκριμένο πρωτόκολλο για αυτές τις περιπτώσεις. Ο αστροναύτης και πρώην διοικητής του ISS, Chris Hadfield, εξήγησε ότι η διαστημική υπηρεσία πραγματοποιεί ακόμη και «προσομοιώσεις θανάτου» με τους αστροναύτες για να καταστρώσει τα πιθανά σενάρια.

«Αν κάποιος πέθαινε κατά τη διάρκεια μιας EVA [δραστηριότητας εκτός σκάφους], θα τον έφερνα πρώτα μέσα στον αεροθάλαμο», δήλωσε ο Hadfield στο Popular Science, περιγράφοντας το συμπέρασμά του μέσω μιας από αυτές τις ασκήσεις. «Πιθανότατα θα τον κρατούσα μέσα στη στολή του υπό πίεση - τα σώματα αποσυντίθενται ταχύτερα σε μια διαστημική στολή, και δεν θέλουμε τη μυρωδιά της σάπιας σάρκας ή των αερίων, δεν είναι υγιεινό. Έτσι θα τον κρατούσα μέσα στη στολή του και θα την αποθήκευα σε κάποιο κρύο σημείο στον σταθμό».

Η NASA διαθέτει επίσημα πρωτόκολλα για τη διαχείριση ενός θανάτου στο διάστημα, όπως ορίζουν τα τεχνικά πρότυπα NASA‑STD‑3001 και η οδηγία NID 8921.143. Κάθε αποστολή οφείλει να έχει προκαθορισμένο σχέδιο θνησιμότητας, διαδικασία διαπίστωσης θανάτου και πρωτόκολλο συλλογής ιατροδικαστικών στοιχείων.

Τα έγγραφα αυτά καθορίζουν τις επιλογές για τη διάθεση των λειψάνων – επιστροφή στη Γη, καταστροφή κατά την είσοδο στην ατμόσφαιρα ή ειδική τροχιά διάθεσης – σεβόμενοι τις επιθυμίες του πληρώματος και τις διεθνείς συμφωνίες για την προστασία του διαστήματος.

Όσο βρίσκεστε στον ISS, όλα αυτά θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν γρήγορα με την προσωρινή αποθήκευση του σώματος σε έναν ψυχρότερο χώρο πριν από την «τελική διάθεση των λειψάνων».

Η καθοδήγηση της NASA για τη «Θνησιμότητα που σχετίζεται με την ανθρώπινη διαστημική πτήση» εξηγεί ότι το πρόγραμμα ISS είναι υπεύθυνο για τον «τελικό καθορισμό της διάθεσης των λειψάνων».

«Σε περίπτωση θανάτου πληρώματος στον ISS, οι επιλογές περιορίζονται στην επιστροφή των λειψάνων, στην εκτόξευση σε τροχιά διάθεσης ή την καταστροφή κατά την είσοδο», προσθέτει η NASA. Σε περίπτωση θανάτου, οι επιθυμίες του πληρώματος θα λαμβάνονταν επίσης υπόψη.

Κάποιος ίσως σκεφτεί ότι θα μπορούσε απλώς να ρίξει το σώμα από το διαστημόπλοιο στο διάστημα, μετατρέποντας τον αστροναύτη σε διαστημικά σκουπίδια. Ωστόσο, αυτό θα ήταν αντίθετο με τη συμφωνία μείωσης των διαστημικών αποβλήτων του ΟΗΕ και θα δημιουργούσε επιπλέον προβλήματα.

Επειδή το διάστημα δεν είναι αρκετά ψυχρό για να αποθηκευτεί το ανθρώπινο σώμα με ασφάλεια για τους υπόλοιπους αστροναύτες, μια ερευνητική ομάδα που χρηματοδοτήθηκε από τη NASA πρότεινε μια εναλλακτική λύση. Το σώμα θα τοποθετηθεί σε μια σακούλα και θα συγκρατηθεί από το διαστημόπλοιο με ένα ρομποτικό χέρι. Το σώμα θα καταψυχθεί σε στερεή κατάσταση προτού δονηθεί για 15 λεπτά, ώστε να μειωθεί σε μικρά κομμάτια. Επισημαίνεται ότι αυτή είναι μία πρόταση της ερευνητικής ομάδας και όχι επίσημο πρωτόκολλο.

Αν κάποιος πεθάνει στην επιφάνεια της Σελήνης, το σώμα δεν θα αποσυντεθεί όπως στη Γη. Η πιθανότητα μόλυνσης άλλων μερών του ηλιακού συστήματος αποτελεί ένα μεγάλο «όχι» για τη NASA, η οποία θα προτιμούσε την επιστροφή του σώματος στη Γη.