Η σχέση ανάμεσα στη μνήμη, το στρες και τη γυναικεία βιολογία αποτελεί αντικείμενο μελέτης για δεκαετίες, όμως νέα δεδομένα έρχονται να ρίξουν φως σε άγνωστες πτυχές της λειτουργίας του εγκεφάλου. Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, οι ορμονικές διακυμάνσεις δεν επηρεάζουν απλώς τη διάθεση, αλλά επαναπρογραμματίζουν την ικανότητα επεξεργασίας και αποθήκευσης αναμνήσεων, ιδιαίτερα εκείνων που σχετίζονται με τραυματικές εμπειρίες.

Αυτό το εύρημα προσφέρει μια σαφή εξήγηση για το γεγονός ότι οι γυναίκες εμφανίζουν σχεδόν διπλάσιες πιθανότητες να αναπτύξουν διαταραχές όπως το μετατραυματικό στρες (PTSD). Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η κατανόηση του πώς ο εμμηνορροϊκός κύκλος επηρεάζει τις εγκεφαλικές λειτουργίες μπορεί να φέρει επανάσταση στην πρόληψη και τη θεραπεία, δημιουργώντας στρατηγικές απόλυτα προσαρμοσμένες στις βιολογικές ανάγκες κάθε γυναίκας.

Μια σημαντική μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, Irvine, κατέδειξε ότι τα υψηλά επίπεδα οιστρογόνων στον εγκέφαλο ενισχύουν τον κίνδυνο προβλημάτων μνήμης σε συνθήκες στρες. Κατά τη διάρκεια του κύκλου, τα οιστρογόνα αυξάνονται μετά την περίοδο και κορυφώνονται πριν την ωορρηξία. Σε αυτή τη φάση, ο εγκέφαλος επιδεικνύει μεγαλύτερη πλαστικότητα, κάτι που διευκολύνει τη μάθηση αλλά ταυτόχρονα κάνει το άτομο πιο ευάλωτο στην αποτύπωση τραυματικών γεγονότων.

Αντίθετα, μετά την ωορρηξία, η κυριαρχία της προγεστερόνης σταθεροποιεί τις συναισθηματικές αντιδράσεις και η αποτύπωση τραυματικών μνημών γίνεται λιγότερο έντονη. Η ομάδα της δρ. Tallie Z. Baram, χρησιμοποιώντας μοντέλα ζώων, παρατήρησε ότι οι ποντικίνες που εκτέθηκαν σε στρες κατά τη φάση των υψηλών οιστρογόνων εμφάνισαν εντονότερες συναισθηματικές αντιδράσεις και δυσκολία στην ανάκληση γεγονότων. Τα αρσενικά ποντίκια παρουσίασαν πολύ μικρότερη αντίδραση, γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία του βιολογικού φύλου και της ορμονικής φάσης κατά το συμβάν.

Σε μοριακό επίπεδο, η επίδραση των οιστρογόνων εξαρτάται από δύο τύπους υποδοχέων: τον άλφα και τον βήτα, με τον δεύτερο να είναι καθοριστικός για τις γυναίκες. Η δρ Elizabeth Heller από το Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια τονίζει ότι η ευαισθησία στο τραύμα συνδέεται περισσότερο με την ορμονική κατάσταση τη στιγμή του γεγονότος παρά με το ίδιο το γεγονός. Ουσιαστικά, ο βιολογικός "χρόνο" της απειλής είναι αυτός που καθορίζει το βάθος της τραυματικής μνήμης, ανοίγοντας τον δρόμο για εξατομικευμένες θεραπευτικές στρατηγικές.