Η κλιματική μετανάστευση έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί μια θεωρητική υπόθεση εργασίας και αποτελεί πλέον μια σκληρή, καθημερινή πραγματικότητα που εξελίσσεται δίπλα μας. Στις παραδοσιακές αιτίες που αναγκάζουν τους ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους, όπως η φτώχεια και οι ένοπλες συγκρούσεις, έρχεται να προστεθεί με δραματικό τρόπο η περιβαλλοντική κατάρρευση. Φονικές πλημμύρες, παρατεταμένες ξηρασίες και ακραίοι καύσωνες συνθέτουν ένα σκηνικό απόγνωσης που οδηγεί χιλιάδες ψυχές στα περάσματα της Μεσογείου.

Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα της εμπεριστατωμένης μελέτης με τίτλο «Από τις Ρημαγμένες Ζωές του Παγκόσμιου Νότου, στα Περάσματα της Μεσογείου: Η Πραγματικότητα της Κλιματικής μετανάστευσης», η οποία δημοσιεύθηκε πρόσφατα στη διεθνή επιθεώρηση Ocean and Society. Για τη διεξαγωγή της έρευνας συνεργάστηκαν ερευνητές από τη WWF Ελλάς, το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, καταγράφοντας τις εμπειρίες 70 ανθρώπων από 17 διαφορετικές χώρες του Παγκόσμιου Νότου.

Τα ευρήματα είναι αποκαλυπτικά: Οι μισοί από τους ερωτηθέντες παραδέχθηκαν ότι η κλιματική κρίση επηρέασε άμεσα την απόφασή τους να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή στην Ευρώπη. Για έναν στους τέσσερις, τα ακραία καιρικά φαινόμενα ήταν ο βασικός λόγος της φυγής τους, ενώ για άλλους λειτούργησαν ως ο καταλύτης που επιτάχυνε την έξοδο από την πατρίδα τους, πλάι στην ανασφάλεια και τη φτώχεια. Η έρευνα εστίασε σε ανθρώπους από χώρες όπως το Αφγανιστάν, το Πακιστάν, η Σομαλία και το Μπαγκλαντές, οι οποίοι βρέθηκαν σε δομές στη Λέσβο και την Αμυγδαλέζα ή εργάζονται ως εργάτες γης στην Πελοπόννησο.

Συγκλονίζει η περίπτωση επιζώντα από το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου, ο οποίος εξήγησε πως οι συνεχείς πλημμύρες στο Πακιστάν κατέστρεψαν ολοσχερώς την περιουσία και τις καλλιέργειές του, μη αφήνοντάς του άλλη επιλογή από το ριψοκίνδυνο ταξίδι. Μια προσφυγοπούλα από τη Σιέρα Λεόνε περιγράφει με γλαφυρότητα τον τρόμο της: «Από τις πλημμύρες χάσαμε τις περιουσίες μας, τα σπίτια μας, τα αντικείμενα του σπιτιού μας. Όλες οι υποδομές καταστράφηκαν. Οι περισσότεροι μείναμε άστεγοι (…) Οι φτωχοί, που ζουν στις παραγκουπόλεις, είναι αυτοί που πλήττονται περισσότερο. Πολλοί έχασαν τις δουλειές τους. Μερικές οικογένειες έχασαν τα παιδιά τους, ειδικά τα μωρά. Υπήρξε μια περίοδος που ήμουν στο σχολείο και το νερό έφτασε μέχρι τον πρώτο όροφο, στην τάξη δίπλα. Ο δάσκαλος μας προέτρεψε να βγούμε έξω, αλλιώς θα βυθιζόμασταν και θα πνιγόμασταν. Δεν κοιμόμασταν στο σπίτι, κοιμόμασταν στο εθνικό στάδιο. Το δέρμα μου ήταν γεμάτο εξανθήματα».

Αντίστοιχα, μετανάστης από το Σουδάν μεταφέρει την εικόνα της απόλυτης ερήμωσης: «Δεν μπορούμε να καλλιεργήσουμε τίποτα. Οι άνθρωποι πεθαίνουν από την ξηρασία λόγω έλλειψης πόσιμου νερού. Δεν υπάρχει καμία βοήθεια από την κυβέρνηση ή από οργανώσεις. Το 2022, ξαφνικές πλημμύρες έσπασαν τα φράγματα λόγω έλλειψης συντήρησης, αναγκάζοντας τους ανθρώπους να βγουν στους δρόμους. Οι φτωχοί υποφέρουν αβοήθητοι».

Αν και πολλοί από τους πληγέντες δεν χρησιμοποιούν τον επιστημονικό όρο «κλιματική αλλαγή», οι περιγραφές τους ταυτίζονται πλήρως με τα δεδομένα των επιστημόνων. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η κλιματική μετακίνηση πληθυσμών απαιτεί άμεσες πολιτικές πρωτοβουλίες, καθώς το «ακραίο» τείνει να γίνει η νέα κανονικότητα. Η ενίσχυση της προστασίας όσων φτάνουν στην Ευρώπη και η επένδυση σε υποδομές ανθεκτικότητας στις χώρες προέλευσης θεωρούνται πλέον επιτακτικές ανάγκες για την αντιμετώπιση ενός φαινομένου που αναμένεται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια.