Η Ανταρκτική, ένα από τα λίγα μέρη όπου η επιφάνεια είναι πιο γνωστή από το υπέδαφος, αποκαλύπτει τα μυστικά της. Οι δορυφόροι έχουν προσφέρει μια εξαιρετική εικόνα της παγωμένης επιφάνειας, αλλά το ανάγλυφο που κρύβεται από κάτω παρέμενε σε μεγάλο βαθμό άγνωστο. Μια νέα επιστημονική χαρτογράφηση έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα.

Η μελέτη, που δημοσιεύεται στο περιοδικό Science, «ξεσκεπάζει» το υπεδάφιο τοπίο με πρωτοφανή λεπτομέρεια, αποκαλύπτοντας χιλιάδες νέους λόφους, ράχες και δομές που δεν είχαν καταγραφεί μέχρι σήμερα. Αυτό δίνει στους ερευνητές καλύτερα εργαλεία για να κατανοήσουν πώς θα αντιδράσει ο πάγος σε έναν θερμαινόμενο πλανήτη.

Η προσέγγιση βασίζεται στην ανάλυση των διαταραχών της ροής του πάγου (Ice Flow Perturbation Analysis - IFPA). Η ιδέα είναι ότι το υποκείμενο ανάγλυφο αφήνει ένα «αποτύπωμα» στην επιφάνεια, καθώς οι παγετώνες επιταχύνουν, επιβραδύνουν ή αλλάζουν ελαφρά μορφή όταν περνούν πάνω από ράχες και κοιλώματα.

Η επικεφαλής συγγραφέας, δρ. Helen Ockenden από το University of Grenoble-Alpes, χρησιμοποίησε μια εύστοχη εικόνα: «Είναι σαν πριν να είχες μια κοκκώδη, πιξελαρισμένη κάμερα φιλμ, και τώρα να έχεις μια σωστά ζουμαρισμένη ψηφιακή εικόνα για το τι πραγματικά συμβαίνει». Αυτή η βελτίωση δεν αφορά μόνο την οπτική απεικόνιση, αλλά και την ακρίβεια των επιστημονικών προβλέψεων για την εξέλιξη του παγοκαλύμματος.

Μέχρι σήμερα, η χαρτογράφηση του υπεδάφους βασιζόταν σε ραντάρ διείσδυσης πάγου από αεροσκάφη ή επίγειες αποστολές. Όμως, τα ίχνη σάρωσης απέχουν δεκάδες χιλιόμετρα μεταξύ τους, αφήνοντας τεράστια κενά. Ο καθηγητής Robert Bingham, παγετωνολόγος στο University of Edinburgh, το περιέγραψε ως εξής: αν τα Scottish Highlands ή οι Άλπεις ήταν σκεπασμένες με πάγο και η μόνη πληροφόρηση προερχόταν από σποραδικές «πτήσεις» ανά λίγα χιλιόμετρα, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να αναγνωρίσουμε την οξύτητα κορυφών και κοιλάδων που ξέρουμε ότι υπάρχουν.

Η νέα προσέγγιση γεφυρώνει αυτά τα κενά συνδυάζοντας δορυφορικές παρατηρήσεις υψηλής ανάλυσης, περιορισμένα δεδομένα πάχους πάγου και τη φυσική της ροής του πάγου. Η Ockenden το εξηγεί με έναν παραλληλισμό: όπως στο καγιάκ σε ποτάμι μπορείς από τους στροβιλισμούς στην επιφάνεια να υποψιαστείς βράχια κάτω από το νερό, έτσι και στην Ανταρκτική η ροή του πάγου «προδίδει» τι υπάρχει από κάτω.

Το αποτέλεσμα είναι ο πιο πλήρης και λεπτομερής χάρτης που έχει παραχθεί μέχρι σήμερα για την υποπαγετώδη τοπογραφία της ηπείρου. Εκτός από τη σαφέστερη απεικόνιση γνωστών οροσειρών και λεκανών, εντοπίζονται «δεκάδες χιλιάδες» προηγουμένως άγνωστοι λόφοι και ράχες.

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ένας βαθύς «διάδρομος» χαραγμένος στον πυθμένα της Ανταρκτικής, στην περιοχή Maud Subglacial Basin: κατά μέσο όρο 50 μέτρα βαθύς, περίπου 6 χιλιόμετρα φαρδύς, και με μήκος που αγγίζει τα 400 χιλιόμετρα. Τέτοιες δομές μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο που κατευθύνεται η ροή του πάγου και να καθορίσουν πόσο εύκολα θα υποχωρήσουν συγκεκριμένες περιοχές σε συνθήκες θέρμανσης.

Οι συγγραφείς τονίζουν ότι ο χάρτης δεν είναι «τελικός» και ενσωματώνει αβεβαιότητες. Παρ’ όλα αυτά, η επιστημονική κοινότητα αντιμετωπίζει το αποτέλεσμα ως ουσιαστικό βήμα. Ο δρ Peter Fretwell, ανώτερος επιστήμονας στο British Antarctic Survey, το χαρακτήρισε «πολύ χρήσιμο προϊόν» ακριβώς επειδή βοηθά να «γεμίσουν τα κενά» ανάμεσα στις γραμμές των παραδοσιακών ερευνών.

Η μορφολογία κάτω από τον πάγο είναι ένας από τους καθοριστικούς παράγοντες για την ταχύτητα των παγετώνων και για το πόσο γρήγορα μπορούν να υποχωρήσουν. Η ταχύτητα με την οποία η Ανταρκτική θα χάσει πάγο είναι μία από τις μεγαλύτερες αβεβαιότητες στην κλιματική επιστήμη, με άμεση συνέπεια το ύψος της μελλοντικής ανόδου της στάθμης της θάλασσας. Όσο καλύτερα γνωρίζουμε «τι υπάρχει από κάτω», τόσο πιο αξιόπιστα μπορούν να γίνουν τα μοντέλα που προσπαθούν να προβλέψουν «τι θα γίνει από πάνω».