Η τυχαία εύρεση ενός μικρού μεταλλικού αντικειμένου σε ένα χωράφι της κεντρικής Νορβηγίας εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο αινιγματικά αρχαιολογικά ευρήματα της χρονιάς, φωτίζοντας με απρόσμενο τρόπο πτυχές της κοινωνίας και των τελετουργιών της εποχής των Βίκινγκ.

Όλα ξεκίνησαν όταν ο ερασιτέχνης χειριστής ανιχνευτή μετάλλων Ρόι Σέρενγκ εντόπισε μια ωοειδή πόρπη στην κομητεία Trøndelag και ενημέρωσε τις αρμόδιες αρχές. Το εύρημα οδήγησε σε μια συστηματική ανασκαφή, η οποία αποκάλυψε έναν τάφο της Εποχής των Βίκινγκ με στοιχεία που προβληματίζουν τους ειδικούς.

Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από αρχαιολόγους του Μουσείου του Νορβηγικού Πανεπιστήμιου Επιστήμης και Τεχνολογίας, σε συνεργασία με ερευνητές. Όπως εξηγούν οι επιστήμονες, η απόφαση να εργαστούν «υπό το ραντάρ» είχε στόχο την προστασία του χώρου από πιθανές λεηλασίες και τη διασφάλιση της ακεραιότητας των αρχαιολογικών στρωμάτων. Το αποτέλεσμα δικαίωσε αυτή την επιλογή.

Στο εσωτερικό του τάφου εντοπίστηκαν τα σκελετικά κατάλοιπα μιας γυναίκας. Τα κτερίσματα παραπέμπουν σε μια ενδυμασία του 9ου αιώνα μ.Χ.: δύο ωοειδείς πόρπες, καθώς και μια δακτυλιοειδής πόρπη. Σύμφωνα με τον Ρεϊμόν Σοβάζ, επικεφαλής μηχανικό και υπεύθυνο του έργου από το Μουσείο NTNU, τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι επρόκειτο για «ελεύθερη και πιθανότατα παντρεμένη γυναίκα, ίσως την κυρά ενός αγροκτήματος».

Ωστόσο, εκείνο που καθιστά τον τάφο μοναδικό είναι η παρουσία δύο όστρακα χτενιών, τοποθετημένα με τέτοιο τρόπο ώστε να καλύπτουν εν μέρει το στόμα της νεκρής. Τα όστρακα αυτά είναι γνωστά ως ισχυρό χριστιανικό σύμβολο κατά τον Μεσαίωνα, συνδεδεμένο με τον Άγιο Ιάκωβο και το προσκύνημα στο Σαντιάγο ντε Κομποστέλα. Η παρουσία τους σε έναν τάφο που χρονολογείται αιώνες πριν την επικράτηση του Χριστιανισμού στη Σκανδιναβία, προκαλεί ερωτήματα.

«Πρόκειται για μια πρακτική που δεν γνωρίζουμε από άλλους προχριστιανικούς τάφους στη Νορβηγία. Δεν ξέρουμε ακόμη τι ακριβώς συμβολίζει», σημειώνει ο Σοβάζ. Μαζί με τα όστρακα, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν και οστά πτηνών, πιθανότατα από φτερά, τοποθετημένα κατά μήκος του τάφου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τόσο τα όστρακα όσο και τα οστά εντάσσονται σε μια συμβολική «γλώσσα» που απευθυνόταν στους παριστάμενους της ταφής και στην κοινότητα.

Στον ίδιο αγρό είχε εντοπιστεί νωρίτερα ένας δεύτερος, εξαιρετικά καλοδιατηρημένος σκελετός. Η αρχαιολόγος Χάνε Μπριν, επόπτρια πεδίου της ανασκαφής, εκτιμά ότι το νέο εύρημα ανήκει σε άτομο που έζησε μία έως τρεις γενιές αργότερα από τον προηγούμενο νεκρό. «Κατά την αυτοψία καταλάβαμε γρήγορα ότι επρόκειτο για έναν νέο σκελετικό τάφο, ο οποίος κινδύνευε άμεσα να καταστραφεί από την επόμενη άροση», εξηγεί. Η συνέχιση των εργασιών κατέστη δυνατή χάρη στη συγκατάθεση του ιδιοκτήτη της γης, Άρβε Ίνστραντ.

Το επόμενο στάδιο είναι εκείνο της επιστημονικής ανάλυσης, το οποίο αναμένεται να ρίξει φως τόσο στην ταυτότητα της νεκρής όσο και στη σχέση της με τον προηγούμενο σκελετό. Οι ερευνητές θα εξετάσουν τα οστά, θα συντηρήσουν τα αντικείμενα και θα λάβουν δείγματα για ραδιοχρονολόγηση και ανάλυση DNA. «Στόχος είναι να μάθουμε περισσότερα για το άτομο, το φύλο, το ύψος, πιθανές ασθένειες και ενδεχόμενους συγγενικούς δεσμούς με το άλλο εύρημα από το ίδιο σημείο», αναφέρει ο Σοβάζ.

Ο συγκεκριμένος τάφος ξεχωρίζει όχι για την ποσότητα ή τη λάμψη των ευρημάτων του, αλλά για τα ερωτήματα που γεννά. Τα όστρακα στο στόμα μιας γυναίκας των Βίκινγκ, θαμμένης σε έναν αγρό της σημερινής Νορβηγίας, υποχρεώνουν τους αρχαιολόγους να επανεξετάσουν τις θρησκευτικές, συμβολικές και πολιτισμικές διασταυρώσεις μιας κοινωνίας που συχνά αντιμετωπίζεται ως μονολιθικά «παγανιστική». Όπως και σε τόσες άλλες περιπτώσεις, η αρχαιολογία υπενθυμίζει ότι το παρελθόν είναι πιο σύνθετο και λιγότερο προβλέψιμο απ’ όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.