Είναι ο κόσμος μας αντιμέτωπος με μια ανεξέλεγκτη επιτάχυνση της θερμοκρασίας; Αυτό το κρίσιμο ερώτημα, που διχάζει την επιστημονική κοινότητα εδώ και χρόνια, βρίσκει μια ανησυχητική απάντηση σε νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Geophysical Research Letters. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η παγκόσμια υπερθέρμανση έχει ανεβάσει ταχύτητα «σημαντικά» κατά την τελευταία δεκαετία, φέρνοντας τον πλανήτη αντιμέτωπο με τα κρίσιμα όρια θερμοκρασίας πολύ νωρίτερα από ό,τι υπολογιζόταν.

Παρά τα πρόσφατα ψυχρά κύματα σε περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου, η γενική εικόνα παραμένει καυτή. Το 2024 καταγράφηκε ως η θερμότερη χρονιά στην ιστορία, ολοκληρώνοντας την πιο θερμή δεκαετία που έχει μετρηθεί ποτέ. Οι συνέπειες αυτής της ζέστης είναι ήδη ορατές, με καύσωνες, τυφώνες, πυρκαγιές και πλημμύρες να σαρώνουν τον πλανήτη. Ωστόσο, η πολυπλοκότητα των γήινων συστημάτων καθιστούσε μέχρι τώρα δύσκολο να προσδιοριστεί αν λίγα εξαιρετικά θερμά χρόνια αποτελούν μια μόνιμη επιτάχυνση ή μια παροδική διακύμανση.

Αναλύοντας πέντε μεγάλα παγκόσμια σύνολα δεδομένων και απομονώνοντας τον «θόρυβο» —δηλαδή τις φυσικές μεταβολές όπως το Ελ Νίνιο, τις ηφαιστειακές εκρήξεις και τον ηλιακό κύκλο— οι επιστήμονες κατέληξαν σε σοκαριστικά νούμερα. Ενώ μεταξύ 1970 και 2015 η Γη θερμαινόταν κατά 0,2°C ανά δεκαετία, την περίοδο 2015-2025 ο ρυθμός αυτός εκτοξεύτηκε στους 0,35°C, σημειώνοντας μια αύξηση της τάξης του 75%. «Πιστεύουμε ότι είμαστε οι πρώτοι που δείχνουμε μια στατιστικά σημαντική επιτάχυνση», δήλωσε ο Stefan Rahmstorf, συν-συγγραφέας της μελέτης από το Potsdam Institute for Climate Impact Research.

Μια άλλη πρόσφατη μελέτη, στην οποία συμμετείχε ο James Hansen, ο επιστήμονας που προειδοποιούσε για την κλιματική κρίση από τη δεκαετία του 1980, κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι η θέρμανση επιταχύνεται, αν και χωρίς τον στατιστικό έλεγχο σημαντικότητας της παρούσας έρευνας. Οι τρέχουσες προβλέψεις δείχνουν ότι το διεθνώς συμφωνημένο όριο του 1,5°C θα ξεπεραστεί τη δεκαετία του 2030, όμως η νέα μελέτη προειδοποιεί πως αυτό μπορεί να συμβεί πριν από το 2030, υπερβαίνοντας την ικανότητα ανθρώπων και οικοσυστημάτων να προσαρμοστούν.

Η Katharine Hayhoe από το Texas Tech University παρομοίασε την κατάσταση με μια πισίνα: «Σκεφτείτε την ατμόσφαιρα σαν μια πισίνα», εξήγησε, προσθέτοντας πως «Το νερό είναι ισοδύναμο με το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, και οι άνθρωποι ουσιαστικά έχουμε βάλει έναν σωλήνα στην πισίνα και κάθε χρόνο ανοίγουμε περισσότερο τη βρύση, έτσι το νερό ανεβαίνει όλο και πιο γρήγορα». Από την άλλη, ο Michael Mann από το University of Pennsylvania υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει απόδειξη επιτάχυνσης και ότι ο ρυθμός παραμένει σταθερός από το 1970. Σύμφωνα με τον Mann, η πρόσφατη άνοδος οφείλεται στη μείωση της ρύπανσης από αερολύματα και στο Ελ Νίνιο, τονίζοντας: «Ο πλανήτης θερμαίνεται με περίπου σταθερό ρυθμό, και αυτό είναι ήδη αρκετά ανησυχητικό. Θα συνεχίσει να το κάνει μέχρι οι εκπομπές άνθρακα να φτάσουν στο μηδέν».

Η Claudie Beaulieu από το University of California επισήμανε ότι απαιτείται συνεχής παρακολούθηση για να διαπιστωθεί αν πρόκειται για «μια πραγματική και διαρκή αλλαγή ή ένα προσωρινό φαινόμενο φυσικής διακύμανσης». Παρά τις διαφωνίες, η ανάγκη για δράση παραμένει επιτακτική. Ο Rahmstorf εξέφρασε την απογοήτευσή του για την πολιτική «αντίδραση» και για κυβερνήσεις που «αγνοεί την πραγματικότητα», καταλήγοντας: «Δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα λάβουν τόσο σαφή στοιχεία για μια σοβαρή καταστροφή για την ανθρωπότητα και δεν θα ενεργήσουν».