Από τη δεκαετία του 1970, με το επιχείρημα ότι τα γενετικά τροποποιημένα τρόφιμα (μεταλλαγμένα) θα έλυναν το πρόβλημα της πείνας στον Τρίτο Κόσμο, οι πολυεθνικές εταιρείες βιοτεχνολογίας τα εισήγαγαν στη διατροφή μας, παρά τις αντιδράσεις. Όχι μόνο δεν λύθηκε το πρόβλημα της πείνας, αλλά η τροφή μας υποβαθμίστηκε, δημιουργώντας την «κρυφή πείνα» λόγω έλλειψης μικροθρεπτικών συστατικών και αυξημένης χρήσης χημικών.

Σήμερα, με το πρόσχημα της κλιματικής αλλαγής, η βιομηχανία της βιοτεχνολογίας υπόσχεται καλλιέργειες ανθεκτικές στην ξηρασία και τη θερμοκρασία. Ωστόσο, αυτό δεν έχει αποδειχθεί. Τον Ιούλιο του 2023, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε νέο κανονισμό για τις Νέες Γονιδιωματικές Τεχνικές (ΝΓΤ), τη νέα γενιά μεταλλαγμένων. Αυτός ο κανονισμός, που χαλαρώνει τη νομοθεσία για τους γενετικά τροποποιημένους οργανισμούς, ψηφίστηκε στις 19 Δεκεμβρίου στις Βρυξέλλες.

Δυστυχώς, η Ελλάδα ψήφισε υπέρ, παρά τις αντιρρήσεις του Γεωτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας.

Το Δίκτυο για τη Διατήρηση των Παραδοσιακών Σπόρων ΣΙΤΩ (www.sito.gr) αναφέρει στην ανακοίνωσή του: «Πρόκειται για ένα ακόμα βήμα προς την κατεύθυνση ακύρωσης των κανόνων ασφαλείας για τον αγρότη και τον καταναλωτή. Είναι η πρώτη φορά που μια Ελληνική κυβέρνηση ψηφίζει υπέρ της διάδοσης της γενετικά τροποποιημένης διατροφής, δηλαδή των "μεταλλαγμένων" χωρίς ελέγχους και διαφάνεια... Επιδιώκει να φέρει στο πιάτο μας κρυφά –χωρίς ενημέρωση και ελέγχους– μια νέα κατηγορία τροφίμων που δεν έχουν δοκιμαστεί; Επιδιώκει να καταστήσει ακόμη περισσότερο εξαρτώμενο τον αγρότη από τις εταιρείες με τις πατέντες;».

Τι θα ισχύσει εάν ψηφιστεί η νομοθετική πρόταση από το Ε.Κ.;

Η ερευνήτρια και μέλος του Δικτύου ΣΙΤΩ, Βάσω Κανελλοπούλου, εξηγεί: «Μέχρι τώρα στα γενετικά τροποποιημένα για τις τροφές των ανθρώπων έπρεπε να υπάρχει προηγούμενη αξιολόγηση κινδύνου πριν εγκριθεί η καλλιέργεια. Μετά την καλλιέργεια έπρεπε να υπάρχει αυτό που αποκαλείται ιχνηλασιμότητα, δηλαδή η δυνατότητα παρακολούθησης του φυτού έτσι ώστε αν υπάρξει κάποιο πρόβλημα να μπορεί να αποσυρθεί στο μέτρο που είναι εφικτό. Ενα τρίτο που ισχύει είναι η σήμανση μέχρι τον τελικό καταναλωτή». Αν ψηφιστεί η νέα νομοθεσία από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον προσεχή Μάρτιο, αυτά καταργούνται γιατί τα θεωρεί ισοδύναμα με τα συμβατικά φυτά.

Η κ. Κανελλοπούλου προσθέτει: «Ο όρος "ισοδύναμα" είναι αυθαίρετος όρος γιατί βασίζεται σε ένα όριο 20 γενετικών τροποποιήσεων... Αυτό είναι αυθαίρετο, οι επιστήμονες λένε ότι πρόκειται για νομικό κατασκεύασμα και δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια».

Στην Ευρώπη υπάρχει μια σχετικά ικανοποιητική νομοθεσία για τα μεταλλαγμένα η οποία βασίζεται στην Αρχή της Προφύλαξης.

Στη νέα νομοθεσία, τα βασικά δικαιώματα των Ευρωπαίων πολιτών, όπως η αξιολόγηση κινδύνου, η ιχνηλασιμότητα και η σήμανση για τον τελικό καταναλωτή, καταστρατηγούνται υπό την πίεση του αγροχημικού λόμπι. «Υπήρχαν υποχρεωτικά μέθοδοι ανεύρεσης και εντοπισμού ενός ΓΤΟ. Επρεπε δηλαδή η πολυεθνική εταιρεία που το ετοιμάζει να παρέχει και τους τρόπους εντοπισμού του», λέει η κ. Κανελλοπούλου για την ιχνηλασιμότητα.

Μέχρι τώρα υπάρχει η δυνατότητα εντοπισμού και παρακολούθησης ενός ΓΤΟ σε όλα τα στάδια παραγωγής και διακίνησης. Αυτή η θεσμοθετημένη υποχρέωση της Ε.Ε. από το 2003 βοηθά να αντιμετωπιστεί κάθε απρόβλεπτος κίνδυνος. Όμως, αν ψηφιστεί ο νέος νόμος, δεν θα ισχύει, καθώς και η επιστημονική διαδικασία της αξιολόγησης κινδύνου. Δυστυχώς, με την κατάργηση της σήμανσης στο τελικό προϊόν η νέα νομοθεσία στερεί στους Ευρωπαίους πολίτες και το δικαίωμά τους να γνωρίζουν τι φτάνει στο πιάτο τους.

Επιπλέον, μέχρι τώρα τα κράτη-μέλη έχουν το δικαίωμα απαγόρευσης μιας τέτοιας καλλιέργειας σε εθνικό έδαφος. Αυτό το δικαίωμα με τη νέα νομοθεσία χάνεται. «Μέχρι τώρα ένα κράτος-μέλος μπορεί να πει “όχι” για καλλιέργεια που έχει εγκριθεί σε άλλες χώρες της Ε.Ε... Αυτό το δικαίωμα καταργείται γιατί αν ένα τέτοιο προϊόν εγκριθεί, για παράδειγμα στην Πολωνία, η Ελλάδα θα είναι υποχρεωμένη να το χρησιμοποιήσει χωρίς σήμανση, χωρίς αξιολόγηση κινδύνου και χωρίς ενημέρωση του καταναλωτή», εξηγεί η κ. Κανελλοπούλου.

Με την απορρύθμιση, τα κράτη-μέλη θα χάσουν το δικαίωμά τους να απαγορεύσουν την καλλιέργεια, ενώ οι καλλιεργητές διατρέχουν τον κίνδυνο επιμόλυνσης μέσω τυχαίων διασταυρώσεων.

«Στην Ελλάδα έχουμε μικρό κλήρο σε σχέση με την κεντρική Ευρώπη... Η επιμόλυνση από τον διπλανό, δηλαδή η φυσική διασταύρωση είναι πάρα πολύ πιο πιθανή με ενδεχόμενες σοβαρές οικονομικές και άλλες επιπτώσεις για το προϊόν του αγρότη», τονίζει η κ. Κανελλοπούλου και προσθέτει: «Το σημαντικότερο με την επιμόλυνση είναι και σε σχέση με τις πατέντες... Αν συμβεί κάτι, ένα διεθνές πρόβλημα, είτε ανθρώπινο είτε κλιματικό, και σου μπλοκάρουνε το σπόρο, τι θα κάνεις;».

Με τη χαλάρωση της νομοθεσίας, οι καταναλωτές δεν θα γνωρίζουν τι φτάνει στο πιάτο τους, οι αγρότες θα κινδυνεύουν από επιμόλυνση και το κράτος θα είναι έρμαιο των πολυεθνικών της βιοτεχνολογίας. Επιπλέον, η βιομηχανία τροφίμων θα επωμιστεί το βάρος της αξιολόγησης κινδύνου.

Σύμφωνα με τη European Non-GMO Industry Association (ENGA), το οικονομικό κόστος για τις εταιρείες τροφίμων που θέλουν να παραμείνουν χωρίς ΓΤΟ αυξάνει σημαντικά. Επιπλέον, θα υπάρχει πάντα ένα νομικό πρόβλημα, διότι, λόγω έλλειψης σήμανσης, δεν θα μπορούν να είναι βέβαιοι για τις πρώτες ύλες τους. Όπως φαίνεται από έρευνα της ENGA, η πλειονότητα των προτάσεων των εταιρειών βιοτεχνολογίας δεν αφορά το κλίμα. «Σε 49 φυτά που βρίσκονται σε φάση ανάπτυξης, μόνο δύο έχουν σχέση με την κλιματική αλλαγή ή τη βιωσιμότητα... Ολα τα υπόλοιπα είναι άσχετα με το περιβάλλον και το κλίμα».

Οι επόμενες ψηφοφορίες αφορούν αποκλειστικά το Ευρωκοινοβούλιο, με πρώτη στην Επιτροπή Περιβάλλοντος και δεύτερη στην Ολομέλεια τον Μάρτιο του 2026. «Σε μια πρώτη ενδιάμεση ψηφοφορία που είχε γίνει το 2024 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε ψηφίσει υπέρ της σήμανσης μέχρι τον τελικό καταναλωτή και είχε εγείρει μεγάλες αμφιβολίες για τις πατέντες. Τώρα αυτά θα τα ξεχάσει;» αναρωτιέται η κ. Κανελλοπούλου.

Η Μυρτώ Πισπίνη από το Ελληνικό Γραφείο της Greenpeace προσθέτει: «Η χώρα μας, αντί να ταχθεί με την πλευρά της ασφάλειας των τροφίμων, της υγείας των καταναλωτών και του περιβάλλοντος, φαίνεται ότι μπορεί να ψηφίσει υπέρ της νέας νομοθεσίας για τα νέα μεταλλαγμένα... Ομως οφείλουμε να θυμίσουμε ότι η Ελλάδα ιστορικά έχει πρωτοστατήσει στην Ε.Ε. για να ψηφιστεί το πενταετές ευρωπαϊκό μορατόριουμ/απαγόρευση στα μεταλλαγμένα φυτά».

Το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας καλεί τους ευρωβουλευτές να καταψηφίσουν το νομοσχέδιο, τονίζοντας: «Η Ελλάδα διαθέτει μοναδικό φυτικό κεφάλαιο ιδιαίτερης βιοποικιλότητας, υψηλής ποιότητας και διεθνούς αναγνώρισης... Θεωρούμε καθήκον μας να υπερασπιστούμε την προστασία της δημόσιας υγείας, του περιβάλλοντος, της γεωργικής παραγωγής και του καταναλωτή».

Αξιολόγηση κινδύνου για τους ΓΤΟ. Ιχνηλασιμότητα. Σήμανση για τον τελικό καταναλωτή. Δικαίωμα των κρατών-μελών να απαγορεύουν την καλλιέργεια.

Η νέα νομοθεσία καταργεί τις δοκιμές ασφαλείας και την παρακολούθηση για το 94% των νέων ΓΜΟ, εκθέτει τους ανθρώπους και τη φύση στους πιθανούς κινδύνους, καταργεί την επιλογή των καταναλωτών με τον τερματισμό των απαιτήσεων επισήμανσης στα τρόφιμα, εκθέτει τους αγρότες και τη φύση στον κίνδυνο μόλυνσης και αυξάνει τον έλεγχο που έχουν μόνο λίγες εταιρείες σπόρων στους αγρότες.