Στον καρκίνο του μαστού, η υποτροπή συχνά ξεκινά αθόρυβα, με μικροσκοπικές συστάδες καρκινικών κυττάρων να επιμένουν μετά τη θεραπεία. Αυτές οι συστάδες, αόρατες στις συμβατικές απεικονιστικές μεθόδους, οδηγούν σιωπηλά στην υποτροπή.

Η ελάχιστη υπολειμματική νόσος, όμως, μπορεί πλέον να ανιχνευτεί από το DNA του όγκου (ctDNA) που κυκλοφορεί στο αίμα, αλλάζοντας τα δεδομένα.

Σε επιστημονική ανασκόπηση στο Cancer Biology & Medicine, τονίζεται ότι «Καταγράφοντας μοριακά ίχνη καρκίνου σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, η παρακολούθηση με βάση το ctDNA μπορεί να αποκαλύψει τον κίνδυνο υποτροπής μήνες πριν από τα κλινικά συμπτώματα». Η προσέγγιση αυτή σηματοδοτεί μια μετατόπιση από την παθητική παρακολούθηση στην έγκαιρη παρέμβαση, με ακρίβεια, προσφέροντας στους κλινικούς γιατρούς μια νέα ευκαιρία να εντοπίσουν ασθενείς υψηλού κινδύνου, να προσαρμόσουν τις στρατηγικές θεραπείας σε πραγματικό χρόνο και ενδεχομένως να σταματήσουν τη μετάσταση πριν αυτή επικρατήσει.

Παρά τις θεραπευτικές προόδους, ο κίνδυνος υποτροπής του καρκίνου του μαστού παραμένει υπαρκτός, ιδίως σε ασθενείς με νόσο πρώιμου σταδίου που φαινομενικά έχουν απαλλαγεί.

Η παρακολούθηση βασίζεται κυρίως στην απεικόνιση και τους αιματολογικούς δείκτες, όμως τα μέσα αυτά δυσκολεύονται να ανιχνεύσουν τη νόσο σε μικροσκοπικό επίπεδο.

Οι βιοψίες ιστών, αν και παρέχουν πολύτιμες πληροφορίες, είναι επεμβατικές και δεν μπορούν να επαναλαμβάνονται συχνά, ούτε να παρακολουθούν την εξέλιξη του όγκου.

Έτσι, οι κλινικοί γιατροί συχνά ειδοποιούνται για υποτροπή μετά την εγκατάσταση μεταστάσεων.

Τα κενά αυτά οδηγούν το επιστημονικό ενδιαφέρον στις τεχνολογίες υγρής βιοψίας, οι οποίες παρακολουθούν τον καρκίνο σε μοριακό επίπεδο μέσω απλής αιμοληψίας.

Επιστήμονες από το Αντικαρκινικό Νοσοκομείο του Ιατρικού Πανεπιστημίου της Κίνας και το Αντικαρκινικό Νοσοκομείο του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Νταλιάν επισημαίνουν ότι οι προκλήσεις αυτές οδηγούν στην ανάπτυξη στρατηγικών που βασίζονται στην ελάχιστη υπολειμματική νόσο για την έγκαιρη και ακριβέστερη παρακολούθηση της υποτροπής.

Στην ανασκόπηση, οι επιστήμονες εξέτασαν πώς η ανίχνευση της ελάχιστης υπολειμματικής νόσου μπορεί να αλλάξει τη διαχείριση του καρκίνου του μαστού. Συνδυάζοντας κλινικά στοιχεία, τεχνολογικές εξελίξεις και βιολογικές γνώσεις, η μελέτη δείχνει πώς η εξέταση στο ctDNA του όγκου που κυκλοφορεί στο αίμα, μπορεί να ανιχνεύσει υπολειμματική νόσο, να προβλέψει υποτροπή και να καθορίσει τις θεραπευτικές αποφάσεις. Η ανασκόπηση τοποθετεί την παρακολούθηση της ελάχιστα υπολειμματικής νόσου ως βασικό βήμα για περίθαλψη του καρκίνου του μαστού με ακρίβεια.

Η ανασκόπηση περιγράφει δύο κύριες στρατηγικές ανίχνευσης της ελάχιστα υπολειμματικής νόσου χρησιμοποιώντας ctDNA. Οι προσεγγίσεις που βασίζονται στον όγκο αναλύουν τον αρχικό όγκο του ασθενή με εξατομικευμένα τεστ που μπορούν να ανιχνεύσουν ctDNA σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Αυτές οι μέθοδοι προσφέρουν υψηλή εξειδίκευση και επιτρέπουν στους γιατρούς να παρακολουθούν την εξέλιξη του όγκου και την επερχόμενη αντοχή. Παράλληλα, η διερεύνηση παραμέτρων που δεν εξαρτώνται από τον όγκο, όπως πάνελ γονιδιακού ελέγχου ή ελέγχου μεθυλίωσης, δείχνουν κάποια ευαισθησία για την ταχύτητα, τυποποίηση και ευρύτερη ανάλυση της κατάστασης.

Σε κλινικές μελέτες, το θετικό ctDNA μετά από χειρουργική επέμβαση σηματοδοτεί σταθερά έναν υψηλότερο κίνδυνο υποτροπής και μικρότερη επιβίωση. Σε πολλές περιπτώσεις, η μοριακή υποτροπή ανιχνεύεται 8 με 15 μήνες πριν εμφανιστούν ακτινογραφικά στοιχεία. Η δυναμική του ctDNA παρακολουθεί στενά την ανταπόκριση στη θεραπεία: η έγκαιρη κάθαρση προβλέπει ευνοϊκά αποτελέσματα, ενώ η συνεχής ανίχνευση δηλώνει αντοχή.

Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι αλλαγές σε ενδοκρινικά φάρμακα ή η εντατικοποίηση θεραπευτικών σχημάτων μπορούν να επεκτείνουν σημαντικά την επιβίωση χωρίς εξέλιξη της νόσου. Αυτά τα ευρήματα υποστηρίζουν την ελάχιστα υπολειμματική νόσο, όχι μόνο ως προγνωστικό δείκτη, αλλά και ως εργαλείο λήψης αποφάσεων που γεφυρώνει το χάσμα μεταξύ των κλασσικών πρωτοκόλλων θεραπείας και της εξατομικευμένης περίθαλψης.

Σύμφωνα με τους συγγραφείς, η ανίχνευση της ελάχιστα υπολειμματικής νόσου αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι κλινικοί γιατροί σκέφτονται τον κίνδυνο υποτροπής. «Το ctDNA μας επιτρέπει να ανιχνεύουμε την καρκινική δραστηριότητα που η απεικόνιση απλά δεν μπορεί να καταγράψει», αναφέρουν οι συγγραφείς και τονίζουν ότι «Αποκαλύπτοντας έγκαιρα την μοριακή υποτροπή, η παρακολούθηση της ελάχιστα υπολειμματικής νόσου ανοίγει ένα κρίσιμο παράθυρο για παρέμβαση, όταν το φορτίο της νόσου είναι ακόμα χαμηλό».

Ταυτόχρονα, οι συγγραφείς επισημαίνουν τη σημασία της προσεκτικής εφαρμογής, σημειώνοντας ότι η τυποποίηση των δοκιμασιών, τα βέλτιστα όρια και τα κατάλληλα διαστήματα δοκιμών πρέπει να ορίζονται με σαφήνεια για να αποφευχθεί η υπερβολική ή η υπολειπόμενη θεραπεία.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η παρακολούθηση με βάση την ελάχιστα υπολειμματική νόσο, θα μπορούσε να επαναπροσδιορίσει τη μετεγχειρητική φροντίδα στον καρκίνο του μαστού. Οι ασθενείς με επίμονο ctDNA μπορεί να είναι υποψήφιες για πρώιμη εντατικότερη θεραπεία, ενώ όσες παραμένουν αρνητικές στην ελάχιστα υπολειμματική νόσο, θα μπορούσαν με ασφάλεια να αποφύγουν την περιττή τοξικότητα των θεραπειών.

Πέρα όμως από την κλινική πρακτική, η αναγνώριση της ελάχιστα υπολειμματικής νόσου προσφέρει ισχυρά πλεονεκτήματα για την ανάπτυξη κλινικών μελετών και φαρμάκων, με στόχο τον εντοπισμό πληθυσμών υψηλού κινδύνου και την έγκαιρη αξιολόγηση των θεραπευτικών αποτελεσμάτων.

Ενόσω οι τεχνολογίες ωριμάζουν και το κόστος μειώνεται, η εξέταση για ελάχιστα υπολειμματική νόσο που βασίζεται στο ctDNA εκτιμάται ότι θα χρησιμοποιηθεί στην καθημερινή περίθαλψη, διασφαλίζοντας την έγκαιρη παρέμβαση ακριβείας στη διαχείριση του καρκίνου του μαστού.