Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε βάλει στο στόχαστρο τη Γροιλανδία, επιδιώκοντας τον απόλυτο έλεγχο των ΗΠΑ στο δυτικό ημισφαίριο, μια αναθεωρημένη εκδοχή του Δόγματος Μονρόε. Ορισμένα διεθνή ΜΜΕ αναφέρθηκαν σε αυτό ως «Δόγμα Ντονρόε», ένα λογοπαίγνιο με το όνομα του Τραμπ και του Τζέιμς Μονρόε, που διατύπωσε το δόγμα το 1823.

Σε μια ανάλυση του Guardian, παρουσιάζονται χάρτες που δείχνουν πώς η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων δημιουργούν νέες θαλάσσιες οδούς και διευκολύνουν την πρόσβαση σε ορυκτά στην περιοχή της Αρκτικής. Το βρετανικό μέσο τονίζει ότι η τήξη των πάγων μετατρέπει τη Γροιλανδία σε ένα σημαντικό γεωπολιτικό σημείο ανάφλεξης.

Τα τελευταία πέντε χρόνια, η μέση έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική ήταν 4,6 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου το μέγεθος της ΕΕ. Σύμφωνα με στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Δεδομένων για το Χιόνι και τον Πάγο, αυτό είναι μια μείωση κατά 27% σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 6,4 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων μεταξύ 1981 και 2010. Ο θαλάσσιος πάγος που χάθηκε αντιστοιχεί περίπου στο μέγεθος της Λιβύης.

Η συρρίκνωση των πάγων της Αρκτικής σημαίνει ότι, το καλοκαίρι, η παγωμένη έκταση δεν φτάνει πλέον στις ακτές της Ρωσίας και του Καναδά, ενώ αποκαλύπτονται θάλασσες που ήταν κάποτε απρόσιτες.

Η πιο ανεπτυγμένη είναι η βόρεια θαλάσσια οδός, κατά μήκος της αρκτικής ακτής της Ρωσίας από την Ευρώπη έως την Ασία. Σύμφωνα με τον Guardian, είναι κεντρικής σημασίας για τις φιλοδοξίες της Μόσχας. Πιο δυτικά, το βορειοδυτικό πέρασμα διασχίζει το αρκτικό αρχιπέλαγος του Καναδά, ενώ μια κεντρική αρκτική διαδρομή διασχίζει τον Βόρειο Πόλο.

Αυτές οι αλλαγές αναδιαμορφώνουν τον παγκόσμιο εμπορικό χάρτη, προσθέτοντας διαδρομές που θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τη διώρυγα του Σουέζ και να μειώσουν το ταξίδι από τη Δυτική Ευρώπη στην Ανατολική Ασία σχεδόν στο μισό.

Το 2025, το Istanbul Bridge έγινε το πρώτο εμπορικό πλοίο που ταξίδεψε από την Κίνα στην Ευρώπη μέσω της βόρειας θαλάσσιας διαδρομής, γνωστής και ως «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού». Το πλοίο ταξίδψε από το Νίνγκμπο της Κίνας στο Φέλιξστοου του Ηνωμένου Βασιλείου σε περίπου 20 ημέρες.

Σύμφωνα με στοιχεία του Marine Exchange of Alaska, το 2024 πραγματοποιήθηκαν 665 μεταφορές μέσω του περάσματος του Μπέρινγκ, που χωρίζει τη Ρωσία από τις ΗΠΑ, μια αύξηση της τάξης του 175% σε σχέση με τις 242 μεταφορές του 2010. Όμως, αυτές οι διαδρομές δεν στερούνται κινδύνων, γεγονός που επηρεάζει την εμπορική τους βιωσιμότητα, σημειώνει ο Guardian.

Η Σεραφίμα Αντρέεβα, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Fridtjof Nansen, αναφέρει ότι η Μόσχα στοχεύει στην «καθ’ όλο τον χρόνο» χρήση της βορειοανατολικής διόδου από την Ευρώπη προς την Ασία και επενδύει σημαντικά σε πυρηνικά παγοθραυστικά. Ωστόσο, τα πλοία εξακολουθούν να κολλάνε στον πάγο, προσθέτοντας: «Ακόμα και τώρα υπάρχουν περιστασιακά προβλήματα με τη χρήση της διαδρομής, ακόμη και το ‘καλοκαίρι’».

Αρκετές χώρες διεκδικούν εδάφη στην Αρκτική: ο Καναδάς, η Δανία, η Νορβηγία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ. Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Όρια της Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας (CLCS) παρέχει συστάσεις προς τα παράκτια κράτη σχετικά με αυτές τις διεκδικήσεις.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική και συγκεκριμένα στη Γροιλανδία. Η απομακρυσμένη βάση Πιτούφικ στη βορειοδυτική Γροιλανδία φιλοξενεί συστήματα προειδοποίησης πυραύλων, συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας και διαστημικές επιχειρήσεις για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Η Ρωσία έχει ανοίξει αρκετές στρατιωτικές βάσεις την τελευταία δεκαετία, ενώ έχει επίσης ανακαινίσει παλιές σοβιετικές υποδομές και αεροδρόμια. Το 2018, η Κίνα ανακήρυξε τον εαυτό της «κράτος κοντά στην Αρκτική» σε μια προσπάθεια να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στην περιοχή.

Η Αντρέεβα λέει: «Τα τελευταία 10 με 15 χρόνια έχει αυξηθεί το στρατιωτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική και το τοπίο έχει αλλάξει σημαντικά από το 2022 (σ.σ. όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία)». Προσθέτει ότι η πρόσφατη ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ έχει αναδιαμορφώσει το τοπίο της ασφάλειας, αυξάνοντας την προσοχή στις σκανδιναβικές χώρες ως σύνολο. Αυτό έχει εδραιώσει την επιθυμία της Ρωσίας να ασκήσει έλεγχο σε περιοχές όπως η χερσόνησος Κόλα και το προπύργιο του Μπάρεντς.

Παρόλο που από το 2022 η Ρωσία έχει επικεντρωθεί στην Ουκρανία, διατηρεί την παρουσία της στην Αρκτική. Οι χώρες του ΝΑΤΟ έχουν ενισχύσει τη ναυτική τους παρουσία στην Αρκτική και έχουν ανακοινώσει την κατασκευή περισσότερων παγοθραυστικών.

Με την επέκταση του ΝΑΤΟ στις σκανδιναβικές χώρες, η αεροπορία της Δανίας έχει αποκτήσει πιο στενή σχέση με τη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία. Το 2024, η Κίνα έστειλε τρία παγοθραυστικά πλοία στην Αρκτική.

Η Γροιλανδία είναι επίσης σημαντική στην παγκόσμια κούρσα για τα κρίσιμα ορυκτά. Το νησί κατατάσσεται όγδοο στον κόσμο σε αποθέματα σπάνιων γαιών, τα οποία εκτιμώνται σε 1,5 εκατομμύριο τόνους από τη Γεωλογική Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών. Φιλοξενεί δύο από τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα, στο Κβανέφιελντ και στο Τανμπρίζ.

Το ενδιαφέρον από το εξωτερικό για αυτά τα κοιτάσματα αυξάνεται. Η κινεζική Shenghe Resources είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος του έργου Κβανέφιελντ, με μερίδιο 12,5%, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.

Μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί εξόρυξη σπάνιων γαιών λόγω της δυσπρόσιτης θέσης της περιοχής. Μόνο περίπου το 20% της Γροιλανδίας δεν καλύπτεται από πάγο και μεγάλο μέρος του νησιού είναι απρόσιτο για μεγάλο διάστημα του έτους.

Ωστόσο, καθώς οι ναυτιλιακές οδοί γίνονται όλο και πιο προσιτές, η υπερθέρμανση του πλανήτη αρχίζει επίσης να αλλάζει αυτή την εξίσωση και η υποχώρηση του πάγου αποκαλύπτει νέους ορυκτούς πόρους, σύμφωνα με τον Guardian.