«Πάνω από 10 φορές έχουν έρθει για τις κατολισθήσεις τα κλιμάκια της ΕΑΓΜΕ στην Ηπειρο», δηλώνει ο Περιφερειάρχης Αλέξανδρος Καχριμάνης, αποτυπώνοντας την πρωτοφανή πίεση που δέχεται η περιοχή τους τελευταίους μήνες. Οι αριθμοί προκαλούν δέος, καθώς πάνω από 2.000 χιλιοστά βροχής από τον Νοέμβριο έχουν μετατρέψει το έδαφος σε μια ασταθή μάζα έτοιμη να υποχωρήσει. Στα Άγναντα Τζουμέρκων, η κακοκαιρία «Adel» άφησε σπίτια και ένα δημοτικό αναψυκτήριο να «κρέμονται» στο χείλος του γκρεμού με τα θεμέλια στον αέρα, καθώς το πρανές υποχώρησε σε βάθος 30 μέτρων.

Η κατάσταση στην Ήπειρο χαρακτηρίζεται πλέον οριακή. Πρόσφατα, στη 2η Επαρχιακή Οδό, σημειώθηκε καθίζηση του δρόμου που αγγίζει τα 60 μέτρα την ώρα που περνούσε από το σημείο αυτοκίνητο, προκαλώντας πανικό στους επιβαίνοντες. «Πρόκειται για μια περιοχή που μας έδινε και στο παρελθόν προβλήματα. Τώρα όμως είναι πολλά περισσότερα», σημειώνει ο κ. Καχριμάνης. Την ίδια στιγμή, η Ιόνια Οδός παραμένει κλειστή στο 127ο χιλιόμετρο λόγω σοβαρής κατολίσθησης, με το τμήμα να αναμένεται να μείνει εκτός κυκλοφορίας για τρεις μήνες. Ο Περιφερειάρχης Δυτικής Ελλάδας, Νεκτάριος Φαρμάκης, περιγράφει το φαινόμενο με δραματικό τόνο: «κατολισθητικά φαινόμενα και καθιζήσεις αποκόπτουν οδικά δίκτυα και απειλούν σπίτια. Τα βουνά «κατέβηκαν» προς τις γεωργικές περιοχές. Πρώτη φορά φέτος τον χειμώνα βλέπουμε τόσο μαζικές κατολισθήσεις».

Οι επιστήμονες κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη γεωγραφική διασπορά των φαινομένων που πλήττουν πλέον όλη τη χώρα, από τη Λήμνο και τη Θεσσαλονίκη μέχρι την Κρήτη και τις Κυκλάδες. Ο επίκουρος καθηγητής Μιχάλης Διακάκης εξηγεί τη διαδικασία: «Ο πάρα πολύ μεγάλος όγκος βρόχινου νερού δρα πια σωρευτικά. Στη Δυτική Ελλάδα υπάρχει έντονη μορφολογία και έντονη γεωδυναμική δραστηριότητα. Η τεράστια ποσότητα νερού προκαλεί μετακινήσεις εδαφικών μαζών, κατολισθήσεις, διάβρωση και διαδοχικές αστοχίες με κύριο χαρακτηριστικό τη διάβρωση του εδάφους και τις κατολισθήσεις. Εχουμε καθιζήσεις και κάτω από την άσφαλτο, με αποτέλεσμα οι δρόμοι να ανοίγουν στα δύο». Ο καθηγητής Ευθύμιος Λέκκας συμπληρώνει πως η παρατεταμένη ξηρασία που προηγήθηκε προετοίμασε το έδαφος για τη σημερινή αποσταθεροποίηση, καθώς ο απότομος εμποτισμός άλλαξε βίαια τις εσωτερικές πιέσεις των πετρωμάτων.

Το μεγαλύτερο «αγκάθι» παραμένει η αντοχή των υποδομών, οι οποίες σχεδιάστηκαν με δεδομένα άλλων δεκαετιών. Ο κ. Διακάκης υπογραμμίζει πως οι προδιαγραφές του 1970 και του 1980 δεν επαρκούν για τα σημερινά κλιματικά δεδομένα: «Αστοχίες είχαμε και στο παρελθόν. Εχουμε ξαναδεί κατολισθήσεις κατά τη διάρκεια χειμερινών μηνών. Ο σχεδιασμός των υποδομών στη χώρα μας ακολουθεί κάποια στατιστικά και κάποιες παραδοχές και προδιαγραφές οι οποίες ήταν αποδεκτές στο παρελθόν. Λόγω κλιματικής αλλαγής αυτές οι αστοχίες εμφανίζονται πολύ πιο συχνά από ό,τι στο παρελθόν. Ο σχεδιασμός των έργων υποδομής πραγματοποιείται σε κάθε εποχή με ιστορικά κλιματικά δεδομένα και αναλύσεις βροχοπτώσεων προηγούμενων ετών. Τα στατιστικά στοιχεία βάσει των οποίων χτίστηκε μια γέφυρα το 1970 ή το 1980 δεν έχουν καμία σχέση με τα σημερινά και πολύ περισσότερο με αυτά του μέλλοντος. Το αποτέλεσμα είναι ένα μεγάλο μέρος των υποδομών στη χώρα μας να είναι γηρασμένες και να μην μπορούν να ανταποκριθούν στα σημερινά φαινόμενα». Ακόμη και σε σχετικά νέα έργα, όπως η Ιόνια Οδός, η πιθανότητα αστοχίας έχει ανέβει από το 1% στο 3% λόγω της κλιματικής κρίσης. «Τα φαραωνικά έργα δεν είναι η λύση», καταλήγει ο καθηγητής, δίνοντας έμφαση στην ανάγκη για συντήρηση και εκσυγχρονισμό του οδικού δικτύου και των δικτύων ύδρευσης. Παράλληλα, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλεί τα λιμάνια, με τον μετεωρολόγο Σταύρο Ντάφη να προειδοποιεί πως τέτοια επεισόδια «θα γίνονται πιο συχνά, πιο εκτεταμένα και πιο επιζήμια στο μέλλον».