Ο πλανήτης βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, πολύ πιο κοντά από όσο τολμούσαμε να φανταστούμε στο λεγόμενο "σημείο χωρίς επιστροφή". Κορυφαίοι επιστήμονες προειδοποιούν πλέον ανοιχτά ότι αν αυτή η κόκκινη γραμμή ξεπεραστεί, η ανθρωπότητα θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια ανεξέλεγκτη υπερθέρμανση που καμία ανθρώπινη παρέμβαση δεν θα μπορεί πλέον να ανακόψει.

Σύμφωνα με τις τελευταίες μελέτες, η συνεχιζόμενη άνοδος της θερμοκρασίας απειλεί να πυροδοτήσει κλιματικά "σημεία καμπής", προκαλώντας μια τρομακτική αλυσιδωτή αντίδραση. Το σενάριο αυτό καταδικάζει τον κόσμο μας σε μια κατάσταση "Γης-θερμοκηπίου". Πρόκειται για μια πραγματικότητα πολύ χειρότερη από την άνοδο των 2-3°C προς την οποία οδεύουμε σήμερα, απειλώντας τις ήπιες συνθήκες των τελευταίων 11.000 ετών, μέσα στις οποίες γεννήθηκε και αναπτύχθηκε ολόκληρος ο ανθρώπινος πολιτισμός.

Ήδη, με την αύξηση της θερμοκρασίας να αγγίζει μόλις τους 1,3°C τα τελευταία χρόνια, τα ακραία καιρικά φαινόμενα σαρώνουν τον πλανήτη, κοστίζοντας ζωές και διαλύοντας τα μέσα βιοπορισμού. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι με μια άνοδο 3-4°C "η οικονομία και η κοινωνία θα πάψουν να λειτουργούν όπως ξέρουμε", ενώ προειδοποιούν πως αν η Γη γίνει "θερμοκήπιο" η κατάσταση θα θυμίζει περισσότερο "κόλαση".

Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι επιστήμονες σημειώνουν με ανησυχία ότι τόσο ο απλός κόσμος όσο και οι πολιτικοί ηγέτες, σε μεγάλο βαθμό, αδυνατούν να αντιληφθούν ότι ο κίνδυνος είναι ορατός. Η αλλαγή πορείας ίσως αποδειχθεί αδύνατη αν εισέλθουμε σε τροχιά προς μια "Γη-θερμοκήπιο", ακόμα και αν οι εκπομπές ρύπων μειωθούν δραστικά στο μέλλον. Ο δρ Κρίστοφερ Γουλφ, επιστήμονας στο Terrestrial Ecosystems Research Associates των ΗΠΑ, τονίζει πως η πρόληψη είναι ζωτικής σημασίας, καθώς είναι εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί η ακριβής στιγμή της ενεργοποίησης αυτών των φαινομένων.

"Το να ξεπεράσουμε έστω και ορισμένα από τα όρια θα μπορούσε να εγκλωβίσει τον πλανήτη σε μια πορεία προς τη “Γη–θερμοκήπιο”", αναφέρει χαρακτηριστικά ο Γουλφ, συμπληρώνοντας πως οι παγκόσμιες θερμοκρασίες είναι ήδη πιθανότατα τόσο υψηλές —ή και υψηλότερες— από οποιαδήποτε άλλη στιγμή κατά τα τελευταία 125.000 χρόνια. Παράλληλα, τα επίπεδα του διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα ίσως βρίσκονται στο υψηλότερο σημείο των τελευταίων τουλάχιστον 2 εκατομμυρίων ετών.

Στην ίδια ερευνητική ομάδα συμμετέχουν ο καθηγητής Γιόχαν Ροκστρόμ από το Potsdam Institute της Γερμανίας και ο Χανς Γιοάχιμ Σέλνχουμπερ από το International Institute for Applied Systems Analysis της Αυστρίας. Ο καθηγητής Τιμ Λέντον του Πανεπιστημίου του Έξετερ στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι ακόμα πιο κατηγορηματικός, τονίζοντας ότι αναλαμβάνουμε τεράστια ρίσκα που μπορεί να οδηγήσουν σε μια κατάσταση όπου ο πλανήτης θα καταστεί "πολύ λιγότερο κατοικήσιμος".

Η έκθεση, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό One Earth, αναλύει 16 "στοιχεία καμπής", στα οποία περιλαμβάνονται τα παγοκαλύμματα της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής, οι ορεινοί παγετώνες, ο πολικός θαλάσσιος πάγος, ο Αμαζόνιος και το σύστημα ωκεάνιων ρευμάτων AMOC. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το "σημείο καμπής" μπορεί ήδη να ξεπερνάται στη Γροιλανδία και τη Δυτική Ανταρκτική, ενώ το μόνιμα παγωμένο υπέδαφος και ο Αμαζόνιος βρίσκονται στο κατώφλι του.

Ο καθηγητής Γουίλιαμ Ρίπλ του Oregon State University, που ηγήθηκε της ανάλυσης, επισημαίνει ότι η εξασθένηση του AMOC αυξάνει τον κίνδυνο αφανισμού του Αμαζονίου, γεγονός που θα απελευθέρωνε τεράστιες ποσότητες άνθρακα, ενισχύοντας περαιτέρω την υπερθέρμανση. Οι ευκαιρίες μας να αποτρέψουμε αυτές τις μη διαχειρίσιμες εξελίξεις μειώνονται ραγδαία, με τους επιστήμονες να θυμίζουν τις προειδοποιήσεις του 2018: μια "Γη-θερμοκήπιο" θα έφερνε άνοδο της στάθμης της θάλασσας που θα "καταπιεί" ολόκληρες παράκτιες πόλεις, προκαλώντας απότομες και αποσταθεροποιητικές συνέπειες για τις ανθρώπινες κοινωνίες.