Η ελληνική οικονομία αναμένεται να διατηρήσει θετική πορεία και το νέο έτος, ακολουθώντας παρόμοια δυναμική με το προηγούμενο. Παρά τις σημαντικές αβεβαιότητες που προέρχονται κυρίως από το διεθνές περιβάλλον, όπως κρίσεις στις αγορές χρηματοδότησης, ενέργειας και γεωπολιτικές εντάσεις, το κεντρικό σενάριο προβλέπει διατήρηση του ρυθμού αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ περίπου στο 2%, υψηλότερα από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Παράλληλα, αναμένεται μικρή μείωση του πληθωρισμού, ο οποίος θα κυμανθεί γύρω στο 2,5%. Η ανεργία προβλέπεται να συνεχίσει την καθοδική της πορεία, πλησιάζοντας τα προ κρίσης χρέους επίπεδα, ενώ η χρηματοδότηση της οικονομίας αναμένεται να ομαλοποιηθεί. Στον δημοσιονομικό τομέα, δεν αναμένονται σημαντικές πιέσεις, παρά τους περιορισμένους βαθμούς ελευθερίας της δημοσιονομικής πολιτικής.

Το βασικό σενάριο για την Ελλάδα προβλέπει ρυθμό αύξησης του πραγματικού ΑΕΠ περίπου στο 2% και μικρή μείωση του πληθωρισμού.

Ωστόσο, παρά τη θετική γενική εικόνα, είναι σημαντικό να εξεταστούν οι επιμέρους πτυχές της οικονομίας. Ένα κεντρικό ερώτημα παραμένει το εάν και πώς θα επιτευχθεί ισχυρή ανάπτυξη μεσοπρόθεσμα. Αυτό εξαρτάται όχι μόνο από τη γενική κατεύθυνση της οικονομικής πολιτικής, αλλά και από την αντιμετώπιση παλαιών αδυναμιών και νέων προκλήσεων. Η χρεοκοπία πριν από 15 χρόνια δεν ήταν ένα τυχαίο γεγονός, αλλά αποτέλεσμα συσσωρευμένων επιλογών και ανισορροπιών. Επομένως, είναι σημαντικό να αξιολογηθούν οι κύριες περιοχές ενδιαφέροντος, όπου οι επιλογές και εξελίξεις στο νέο έτος παραμένουν ανοιχτές, με έμφαση σε θέματα που επηρεάζουν άμεσα τα νοικοκυριά: συντάξεις, εκπαίδευση, φορολογία, εργασιακά και στεγαστικό ζήτημα.

Το συνταξιοδοτικό σύστημα αποτέλεσε έναν από τους βασικούς λόγους χρεοκοπίας της χώρας, αντανακλώντας στρεβλά οικονομικά κίνητρα, παρεμβάσεις, πελατειακές σχέσεις, αδιαφάνεια και μετακύλιση του κόστους στις νέες γενιές. Οι παρεμβάσεις στις συντάξεις ήταν αναγκαίες κατά τα προγράμματα προσαρμογής, με την πρόσφατη προσθήκη ενός κεφαλαιοποιητικού σκέλους παράλληλα με το διανεμητικό, έστω και σε περιορισμένη έκταση. Ωστόσο, η επίδραση αυτής της αλλαγής υπήρξε μικρή, καθώς δεν έχει προχωρήσει ακόμη το σκέλος της επένδυσης των αποθεματικών ούτε έχει τεθεί ζήτημα επιλογών και ελευθερίας στους ασφαλισμένους. Ένα ανοιχτό ζήτημα για το νέο έτος είναι η πρόοδος προς αυτή την κατεύθυνση ή η σταδιακή επιστροφή του συστήματος συντάξεων στην προ κρίσης κατάσταση.

Στον τομέα της εκπαίδευσης, η πρόσφατη θεσμοθέτηση της λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων, παραρτημάτων της αλλοδαπής, αποτελεί θετική εξέλιξη. Ωστόσο, αυτό δεν διασφαλίζει αυτόματα τη βελτίωση της λειτουργίας και της επίδρασης της ανώτατης εκπαίδευσης στη χώρα. Στο νέο έτος, θα είναι σημαντικό το πώς θα ξεκινήσουν τη λειτουργία τους αυτά τα νέα πανεπιστήμια, αλλά και το εάν θα υπάρξουν βήματα αναβάθμισης των δημόσιων πανεπιστημίων, που αποτελούν τον κορμό του συστήματος ανώτατης εκπαίδευσης. Οι παρεμβάσεις των τελευταίων ετών δεν έχουν βελτιώσει την κατάσταση στον επιθυμητό βαθμό, με πολλά περιφερειακά ιδρύματα να αντιμετωπίζουν το φάσμα πληθυσμιακής ερήμωσης και την προσέλκυση επιστημόνων υψηλής στάθμης να παραμένει δυσχερής. Το στίγμα των παρεμβάσεων στο αμέσως επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο για την ουσιαστική αναβάθμιση των ιδρυμάτων.

Πρέπει να αξιολογηθούν θέματα όπως οι συντάξεις, η εκπαίδευση, η φορολογία, τα εργασιακά και το στεγαστικό, τα οποία επιδρούν άμεσα στα νοικοκυριά.

Στα φορολογικά, η πρόσφατη νομοθέτηση μέτρων με μείωση συντελεστών στη φορολογία εισοδήματος και επιπλέον μείωση σε νοικοκυριά με παιδιά αναμένεται να επιδράσει θετικά στην οικονομία. Η υψηλή φορολόγηση των εισοδημάτων εργασίας δημιουργεί αντικίνητρα για συστηματική εργασία και δημιουργία αξίας, ένα πρόβλημα που επιδεινώθηκε με τον πληθωρισμό τα προηγούμενα έτη. Οι μειώσεις των φορολογικών συντελεστών αμβλύνουν ουσιωδώς το πρόβλημα, ωστόσο είναι σημαντική η συνέχεια σε αυτή την κατεύθυνση για την ανατροπή των στρεβλών κινήτρων που ωθούν σε χαμηλή συμμετοχή στην αγορά εργασίας.

Στην αγορά εργασίας, η πρόσφατη συμφωνία των κοινωνικών εταίρων για την επέκταση και την ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων αποτελεί αξιοσημείωτη εξέλιξη. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο εφαρμόστηκαν αυτές οι πρακτικές είχε και σημαντικές παρενέργειες στην οικονομία. Επομένως, είναι υψηλής σημασίας ο τρόπος εφαρμογής των σχετικών κανόνων, ώστε να ενισχυθούν οι εργαζόμενοι και να αυξηθούν οι αμοιβές τους, χωρίς όμως βλάβη στην περαιτέρω μείωση της ανεργίας, στις προοπτικές απασχόλησης των νέων και στον ανταγωνισμό των επιχειρήσεων. Παράλληλα, εκκρεμούν σημαντικές παρεμβάσεις στη δομή και τη φιλοσοφία του επιδόματος ανεργίας, ώστε να υποστηρίζει την εργασία και όχι να την αποθαρρύνει.

Τέλος, το στεγαστικό πρόβλημα παραμένει υψηλής σημασίας, με την ανάγκη πρόσβασης σε ικανοποιητικές συνθήκες στέγασης με χαμηλό κόστος για τον πληθυσμό. Στη νέα χρονιά, αναμένεται να φανούν αποτελέσματα των μέτρων που έχουν ληφθεί και να υπάρξουν νέες παρεμβάσεις. Οι ρίζες του προβλήματος είναι πολλές, όπως η αυξημένη ζήτηση για υπηρεσίες στέγασης σε περιοχές της χώρας, η μειωμένη προσφορά λόγω του «παγώματος» των κατασκευών κατά την ύφεση, η αύξηση του αριθμού των ανεξάρτητων νοικοκυριών στα αστικά κέντρα και ο αργός ρυθμός αύξησης της πιστωτικής πίστης και των εισοδημάτων. Ένα μεγάλο μέρος του προβλήματος μπορεί να λυθεί μόνο σταδιακά, καθώς θα δημιουργούνται κίνητρα εξισορρόπησης της προσφοράς με τη ζήτηση, ενώ άλλες παρεμβάσεις μπορούν να αμβλύνουν το πρόβλημα βραχυχρόνια.

Στις πέντε αυτές πτυχές μπορούν να προστεθούν και άλλες σημαντικές για την κατεύθυνση της οικονομίας, όπως η υποστήριξη επενδύσεων και εξαγωγών, η ανάπτυξη ενός συστήματος βρεφονηπιακής φροντίδας και προσχολικής αγωγής, η διείσδυση νέων τεχνολογιών, η ενίσχυση της τεχνικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, και ο ανταγωνισμός στις αγορές. Ακόμη και αν μακροοικονομικά και δημοσιονομικά οι τάσεις είναι σχεδόν προδιαγεγραμμένες, η ουσία μιας οικονομίας βρίσκεται στη δομή της και στα κίνητρα που δημιουργεί. Εκεί θα ήταν χρήσιμο να εστιαστεί η προσοχή μας κατά τη νέα χρονιά.