Ο πλανήτης βρίσκεται πολύ πιο κοντά από όσο νομίζουμε στο «σημείο χωρίς επιστροφή», εκείνο το κρίσιμο όριο όπου η υπερθέρμανση θα καταστεί πλέον ανεξέλεγκτη. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η συνεχιζόμενη άνοδος της θερμοκρασίας θα μπορούσε να πυροδοτήσει κλιματικά «σημεία καμπής», οδηγώντας σε μια αλυσιδωτή αντίδραση που θα καταδικάσει τη Γη σε μια κατάσταση «θερμοκηπίου». Σε αυτό το σενάριο, το κλίμα θα απέχει δραματικά από τις ήπιες συνθήκες των τελευταίων 11.000 ετών, μέσα στις οποίες γεννήθηκε και αναπτύχθηκε ολόκληρος ο ανθρώπινος πολιτισμός.

Ήδη, με την αύξηση της θερμοκρασίας κατά μόλις 1,3°C τα τελευταία χρόνια, τα ακραία καιρικά φαινόμενα καταστρέφουν ζωές και μέσα βιοπορισμού. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι με μια αύξηση της τάξης των 3-4°C «η οικονομία και η κοινωνία θα πάψουν να λειτουργούν όπως ξέρουμε», ενώ αν η Γη γίνει «θερμοκήπιο», η κατάσταση θα θυμίζει περισσότερο «κόλαση». Παρά τον ορατό κίνδυνο, οι πολιτικοί και η κοινή γνώμη φαίνεται να μην αντιλαμβάνονται ότι το σημείο χωρίς επιστροφή είναι πλέον ορατό. Αν η Γη μπει σε αυτή την τροχιά, η αλλαγή πορείας θα είναι πιθανότατα αδύνατη, ακόμα κι αν οι εκπομπές ρύπων μειωθούν δραστικά στο μέλλον.

Ο δρ Κρίστοφερ Γουλφ από το Terrestrial Ecosystems Research Associates των ΗΠΑ, μαζί με τους καθηγητές Γιόχαν Ροκστρόμ από το Potsdam Institute και Χανς Γιοάχιμ Σέλνχουμπερ από το IIASA, τονίζουν την ανάγκη για άμεση πρόληψη. «Το να ξεπεράσουμε έστω και ορισμένα από τα όρια θα μπορούσε να εγκλωβίσει τον πλανήτη σε μια πορεία προς τη “Γη–θερμοκήπιο”», αναφέρει ο Γουλφ, προσθέτοντας πως «οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής και ο κόσμος παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ελλιπώς ενήμεροι για τους κινδύνους που ενέχει η υπέρβαση του σημείου χωρίς επιστροφή». Σύμφωνα με τον ίδιο, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες ίσως είναι ήδη οι υψηλότερες των τελευταίων 125.000 ετών, ενώ τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 2 εκατομμυρίων ετών.

Από την πλευρά του, ο καθηγητής Τιμ Λέντον του Πανεπιστημίου του Έξετερ υπογραμμίζει το τεράστιο ρίσκο: «Είναι γνωστό ότι αναλαμβάνουμε τεράστια ρίσκα με την τρέχουσα κλιματική πορεία, η οποία δεν μπορούμε να αποκλείσουμε ότι θα οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου ο πλανήτης θα καταστεί πολύ λιγότερο κατοικήσιμος. Ωστόσο, δεν χρειάζεται να μπούμε σε τροχιά προς μια “Γη–θερμοκήπιο” για να ανακύψουν τεράστιοι κίνδυνοι για την ανθρωπότητα και τις κοινωνίες μας - αυτοί θα ανακύψουν ακόμη κι αν συνεχίσουμε να κινούμαστε προς μια αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 3°C».

Η έκθεση-προειδοποίηση που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό One Earth αναλύει 16 «στοιχεία καμπής», όπως τα παγοκαλύμματα της Γροιλανδίας και της Ανταρκτικής, ο Αμαζόνιος και το σύστημα ωκεάνιων ρευμάτων AMOC. Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι ορισμένα όρια ίσως έχουν ήδη ξεπεραστεί στη Γροιλανδία, ενώ ο Αμαζόνιος βρίσκεται στο κατώφλι της αποσταθεροποίησης. Ο καθηγητής Γουίλιαμ Ρίπλ του Oregon State University σημειώνει: «Η AMOC ήδη δείχνει σημάδια εξασθένησης, και αυτό θα μπορούσε να αυξήσει τον κίνδυνο αφανισμού του Αμαζονίου. Ο άνθρακας που θα απελευθερωνόταν από έναν τέτοιο αφανισμό θα ενίσχυε περαιτέρω την υπερθέρμανση και θα αλληλεπιδρούσε με άλλους βρόχους ανατροφοδότησης. Πρέπει να δράσουμε γρήγορα, καθώς οι ευκαιρίες μας για να αποτρέψουμε επικίνδυνες και μη διαχειρίσιμες κλιματικές εξελίξεις μειώνονται ραγδαία». Η προοπτική μιας «Γης-θερμοκηπίου» παραμένει ένας εφιάλτης που θα μπορούσε να διαρκέσει χιλιάδες χρόνια, με τη στάθμη της θάλασσας να «καταπίνει» τις παράκτιες πόλεις.