Η παγκόσμια κοινή γνώμη παρακολουθεί με συγκίνηση τις πρώτες εικόνες που «δίνουν πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές μιας από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της ναζιστικής κατοχής. Οι φωτογραφίες από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής, που αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών οι οποίοι εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944, κάνουν τις τελευταίες ημέρες τον γύρο του κόσμου, κερδίζοντας την προσοχή των διεθνών μέσων ενημέρωσης.

Η βρετανική εφημερίδα Guardian αφιέρωσε εκτενές ρεπορτάζ στο γεγονός, εστιάζοντας στον 96χρονο Βαγγέλη Σακκάτο, έναν βετεράνο της Αριστεράς που επεξεργάζεται τις εικόνες των ανδρών οι οποίοι στάθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. Οι εκτελέσεις εκείνης της ημέρας τον στοιχειώνουν από τότε που ήταν παιδί, καθώς ζει μόλις ένα μίλι μακριά από τον τόπο της θυσίας. «Ο ηρωισμός τους ήταν μυθικός», δηλώνει ο ίδιος με ένα μείγμα οργής και δέους, προσθέτοντας: «Τα χρόνια μπορεί να έχουν περάσει, αλλά εγώ δεν έχω ξεχάσει».

Οι 200 αγωνιστές οδηγήθηκαν στο θάνατο ως αντίποινα για την ενέδρα εναντίον Γερμανού στρατηγού λίγες ημέρες νωρίτερα. Οι φωτογραφίες αποκαλύπτουν το απίστευτο σθένος τους: οι άνδρες περπατούσαν προς το σημείο της εκτέλεσης με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζοντας την κάμερα χωρίς ίχνος φόβου, ενώ τραγουδούσαν αντάρτικα τραγούδια. «Αυτό είναι που ακούγαμε πάντα», επισημαίνει ο Σακκάτος, ο οποίος για δεκαετίες πίεζε για την ανέγερση μνημείου, «Και τώρα μπορούμε να δούμε αυτό το θάρρος μπροστά στα μάτια μας».

Η συλλογή περιλαμβάνει 262 φωτογραφίες, ορισμένες εκ των οποίων φέρουν τη χειρόγραφη σημείωση «Aten 1.5.44». Ο Γιάννης Έρης, μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος που πραγματοποιεί ξεναγήσεις στο Σκοπευτήριο, υπογραμμίζει την ηθική διάσταση της στάσης τους. «Είναι άλλο πράγμα να ακούς για τη γενναιότητά τους και άλλο να τη βλέπεις», σημειώνει, εξηγώντας ότι οι μελλοθάνατοι φρόντισαν να πλυθούν και να ξυριστούν πριν την εκτέλεση. «Τώρα ξέρουμε ότι αντιμετώπισαν το εκτελεστικό απόσπασμα όχι μόνο με τεράστια υπερηφάνεια, αλλά και υψώνοντας τις γροθιές τους. Δεν φοβόντουσαν αυτό που επρόκειτο να συμβεί. Το αντιμετώπισαν ως τιμή».

Οι Έλληνες ιστορικοί χαρακτηρίζουν τα ευρήματα ως εξαιρετικά, καθώς οι εικόνες αυτές έρχονται να καλύψουν ένα μεγάλο κενό στο αρχειακό υλικό της εποχής. Ο Κωστής Καρπόζηλος, καθηγητής ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, τονίζει τη βαρύτητα της ανακάλυψης: «Επιτέλους, έχουμε οπτική επιβεβαίωση αυτού που στοιχειώνει την ελληνική αριστερά εδώ και δεκαετίες». Σύμφωνα με τον ίδιο, «Αυτές οι εικόνες θα ανοίξουν το δρόμο για μια αναγκαία συζήτηση γύρω από την πολιτική της μνήμης στη σύγχρονη Ελλάδα, η οποία για τόσο καιρό επισκιαζόταν από τις διαιρέσεις του εμφυλίου πολέμου».

Ήδη, συγγενείς που αναγνώρισαν τους προγόνους τους στις φωτογραφίες ζητούν την επίσημη αναγνώριση των γεγονότων αυτής της τραυματικής περιόδου, ενώ η δύναμη των εικόνων συνεχίζει να εμπνέει, όπως έκανε επί δεκαετίες για ποιητές, ζωγράφους και κινηματογραφιστές.