Μια αποκαλυπτική έρευνα που διεξήχθη στο πλαίσιο του έργου Roma Child VOICE φέρνει στην επιφάνεια μια σκληρή αλήθεια που εξελίσσεται σε κοινότητες της Αττικής. Στον Ασπρόπυργο, τον Δήμο Αρτέμιδος, τα Σπάτα και τον Δήμο Αχαρνών, οι γάμοι ανηλίκων και οι πρόωρες εγκυμοσύνες δεν αποτελούν παρελθόν, αλλά μια καθημερινή, κοινωνικά ανεκτή πραγματικότητα που ξεκινά συχνά από την τρυφερή ηλικία των 12 ετών.

Τα στοιχεία που παρουσιάζει η έρευνα είναι αμείλικτα. Στο δείγμα που μελετήθηκε, η ηλικία γάμου για τα κορίτσια κυμαινόταν από 12 έως 27 έτη, ενώ για τους άνδρες από 12 έως 28. Αντίστοιχα, οι γυναίκες αποκτούν το πρώτο τους παιδί ακόμα και στα 13 τους χρόνια. Όπως εξήγησε η Πάνια Καρνάκη, διευθύντρια Ευρωπαϊκών και Διεθνών Προγραμμάτων του Ινστιτούτου Prolepsis: "Πολλοί γονείς εντός των κοινοτήτων λογοδίνουν ακόμη και σήμερα τα παιδιά στην ηλικία των 10 ετών και ο γάμος έχει πραγματοποιηθεί μέχρι τα 15. Για τις κοινότητες Ρομά ο γάμος ανηλίκων είναι μία φυσική και αναμενόμενη εξέλιξη, ενώ για τη γυναίκα θεωρείται τιμή μία τέτοια ένωση".

Παρά το γεγονός ότι ο Αστικός Κώδικας ορίζει ρητά το 18ο έτος ως κατώτατο όριο ηλικίας για γάμο, οι άτυπες αυτές ενώσεις ανθούν σε περιβάλλοντα όπου η φτώχεια και η θεσμική αδράνεια κυριαρχούν. Η Ευαγγελία Ζιώγα, ερευνήτρια στο Ινστιτούτου Prolepsis, σημειώνει: "Στην Ελλάδα το φαινόμενο του γάμου ανηλίκων παρατηρείται σε κοινότητες όπου συνυπάρχουν η φτώχεια, τα πατριαρχικά πρότυπα, η ελλιπής πρόσβαση σε υπηρεσίες αλλά και η θεσμική αδράνεια".

Οι επιπτώσεις στην υγεία και την ψυχολογία των ανήλικων κοριτσιών είναι τραγικές. Πρόωροι τοκετοί, προεκλαμψία και κατάθλιψη είναι μόνο μερικοί από τους κινδύνους. Ο Γιώργος Σταμάτης, γενικός εισηγητής για τους Ρομά στο Συμβούλιο της Ευρώπης, υπογραμμίζει την κρισιμότητα της κατάστασης: "Ενα κορίτσι 18 ετών που έχει τρία παιδιά αντιλαμβάνεστε πόσα ψυχικά τραύματα έχει και τι είδους βοήθεια θα χρειαστεί στο μέλλον. Οι γάμοι ανηλίκων είναι παραβίαση στα δικαιώματα του παιδιού. Σε καμία περίπτωση δεν είναι έθιμο. Κι όμως συμβαίνουν, και μάλιστα δίπλα στην Αθήνα".

Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία γυναίκας από τον καταυλισμό της Αρτέμιδας, που αποτυπώνει την πίεση για τεκνοποίηση: "Εκανα έξι αποβολές μέχρι να κάνω το πρώτο μου παιδί. Δεν το βάλαμε κάτω. Επέμενα και εγώ παρότι ταλαιπωρήθηκα, αλλά αν δεν έκανα παιδί θα χάλαγε ο γάμος, και τι θα έκανα μετά;".

Ωστόσο, υπάρχει μια χαραμάδα ελπίδας. Σε οικογένειες όπου οι γονείς εργάζονται και έχουν ολοκληρώσει τη σχολική τους εκπαίδευση, οι αντιλήψεις αρχίζουν να αλλάζουν. "Τα παιδιά δεν πρέπει να γεννούν παιδιά", ανέφερε χαρακτηριστικά ένας πατέρας στον Ασπρόπυργο. Η ερευνητική ομάδα προτείνει τώρα συγκεκριμένες πολιτικές, με έμφαση στην ενίσχυση της σχολικής φοίτησης και την ενημέρωση για τη σεξουαλική υγεία, ώστε να μπει ένα τέλος σε αυτή την αθέατη κρίση.