Μια αλλαγή φρουράς που περνάει αθόρυβα μπροστά στα φώτα της δημοσιότητας, ενώ ο διεθνής πάταγος για την «έξωση» της Αμερικανίδας πρέσβης Κίμπερλι Γκιλφόιλ κυριαρχεί, κρύβει βαθύτερα διπλωματικό σήμα. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν απέσυρε τον Αντρέι Μάσλοβ μετά από δώδεκα χρόνια θητείας —δεύτερος σε μακροημέρευση από τον Ιβάν Περσιάνι (1843-1857)— και όρισε στην Αθήνα τον Γιούρι Αντρέγιεβιτς Γκόρλατς, ανδρά που στους διπλωματικούς κύκλους ονομάζουν «τον διπλωμάτη των μεγάλων κρίσεων».

Η απόφαση δεν είναι μεμονωμένη. Μέσα σε λίγες ημέρες ο Πούτιν προχώρησε σε μπαράζ αλλαγών σε νευραλγικές πρωτεύουσες: Αντρέι Κέλιν στο Ηνωμένο Βασίλειο, Αλεξέι Μεσκόβ στη Γαλλία και τη Μονακό, Σεργκέι Βερσίνιν —πρώην υφυπουργός Εξωτερικών— στην Τουρκία, καθώς και νέοι πρέσβεις στη Βόρεια Κορέα, τη Συρία, την Αίγυπτο και αфриканικές χώρες. Το κοινό χαρακτηριστικό: όλοι διαθέτουν εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων, προερχόμενοι από τα αντίστοιχα γραφεία του ρωσικού ΥΠΕΞ. Ο Γκόρλατς ξεχωρίζει· πέντε χρόνια ηγήθηκε του Κέντρου Διαχείρισης Καταστάσεων Κρίσεων (DSCC), το «νεύρο» που παρακολουθεί έκτακτες καταστάσεις παγκοσμίως και συντονίζει εκκενώσεις ρωσών πολιτών.

Από εκείνη την θέση, τα Χριστούγεννα του 2023, ο Γκόρλατς σχεδίασε και εκτέλεσε μια από τις πιο περίπλοκες επιχειρήσεις: την ασφαλή διαφυγή 1.125 ατόμων —Ρώσων, Παλαιστινίων, Κιργίζων, Μαροκινών και Ουκρανών— από την αποκλεισμένη Λωρίδα της Γάζας μετά την ισραηλινή εισβολή. «Με το που συμπλήρωσε πέντε χρόνια και μία ημέρα στην εν λόγω νευραλγική υπηρεσία, στις 2 Οκτωβρίου 2026, ο Πούτιν τον όρισε πρέσβη στην Αθήνα», αναφέρει το επίσημο βιογραφικό. Μιλάει αγγλικά και ισπανικά, κατέχει τον κορυφαίο βαθμό έκτακτου και πληρεξούσιου πρέσβη από τις 9 Ιουνίου 2023 και τιμήθηκε με το Τάγμα Τιμής τον Σεπτέμβριο του 2026.

Η άμεση τοποθέτησή του στην Ελλάδα διαφοροποιείται από τη στρατηγική που ακολουθείται για Λονδίνο και Παρίσι. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, ξεκαθάρισε στο TASS ότι «δεν υπάρχει καμιά βιασύνη για την κάλυψη των κενών θέσεων» λόγω των «τεταμένων πολιτικοδιπλωματικών σχέσεων», δίνοντας την εντύπωση υποβάθμισης της ρωσικής παρουσίας στη Δύση. Το γεγονός ότι η Αθήνα λάβε αμέσως πρέσβη «κρίσεων» ανοίγει ερωτήματα: περιμένει η Μόσχα επιδείνωση, ή ανησυχεί για εξελίξεις στην περιοχή;

Οι προκλήσεις που θα βρει ο Γκόρλατς είναι πρωτοφανείς. Είναι ο πρώτος πρέσβης σε 198 χρόνια που θα διαβάσει στον ενημερωτικό φάκελο ότι οι διπλωματικές σχέσεις είναι «νεκρές», περιορισμένες σε τυπικά και τεχνικά θέματα. Οι κυρώσεις της ΕΕ λειτουργούν ως τροχοπέδη, το διμερές εμπόριο έχει συρρικνωθεί δραματικά, ο τουρισμός καταρρεύσει —απότοκα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Η γενικότερη ατμόσφαιρα είναι δυσμενής: το ΝΑΤΟ θεωρεί τη Ρωσία πρώτη απειλή πολέμου, κυβερνοεπιθέσεις και κατηγορίες για απόκρυπτη παρέμβαση σε εκλογές πολλαπλίζονται. Μόλις την Πέμπτη, ο υπουργός Δικαιοσύνης από το βήμα της Βουλής μίλησε για 50.000 bots «από συγκεκριμένη χώρα» που επιχειρούσαν να δημιουργήσουν κλίμα εναντίον της κυβέρνησης χρησιμοποιώντας ψευδή στοιχεία για την τραγωδία των Τεμπών.

Παράλληλα, η Ρωσία έχει μεταβεί στον «νέο άξονα του κακού» με στενές σχέσεις Ιράν και Βόρεια Κορέα, ενώ ο Πούτιν αναπτύσσει εξαιρετική ενεργειακή και εμπορική συνεργασία με τον Ερντογάν και το Πακιστάν, αποκλίνουσα από τα ελληνικά ζωτικά συμφέροντα. Στελέχη όπως η Μαρία Ζαχάροβα καταφέρνονται επανειλημμένα κατά της στάσης της Ελλάδας στο Ουκρανικό και την «ανθεωρητική πολιτική της Μόσχας».

Ο απερχόμενος Μάσλοβ άφησε παράξενη κληρονομιά. Τον Φεβρουάριο του 2022, λίγο πριν την εισβολή, δήλωνε στο RIA Novosti: «Η Μόσχα θεωρεί την Αθήνα υπεύθυνο εταίρο… το έδαφος στην Ελλάδα δεν είναι εύφορο για αντιρωσική υστερία. Ο λαός διαφυλάσσει τη μνήμη των ένδοξων σελίδων της κοινής ιστορίας». Λίγοι μήνες μετά άλλαξε ριζικά: «Η Ελλάδα φέρει την πλήρη ευθύνη για την καταστροφή των διμερών σχέσεων». Φέτος τον Μάιο κρίθηκε: «Οι ρωσοελληνικές σχέσεις βρίσκονται στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων 200 ετών».

Ο Γκόρλατς φέρνει βαρύ βαλίτσο: αποφοίτησης MGIMO το 1983, πρώτη θέση Ισπανία το 1999, αναπληρωτής διευθυντής Πανευρωπαϊκής Συνεργασίας (2005-2014), αντιπρόσωπος στο ΝΑΤΟ (2014-2021) σε περίοδο που, παρά την αναστολή συνεργασίας μετά την Κριμαία, οι Συμβούλια ΝΑΤΟ-Ρωσίας διεξάγονταν κανονικά. Η αποχώρησή του από τις Βρυξέλλες coincίδευσε με την αναστολή της μόνιμης αντιπροσωπείας της Ρωσίας στο ΝΑΤΟ τον Οκτώβριο 2021. Παντρεμένος με την Τατιάνα Μπορίσοβνα Εγκέρεβα, πατέρας του 28χρονου Αλεξάνδρου.

Η ιστορία δείχνει ότι η ρωσική πρεσβεία στην Αθήνα έχει λειτουργήσει ως σκαλοπάτι: η Βαλεντίνα Ματβιένκο (1997-98) κατευθύνθηκε στο Κρεμλίνο, γίνει αναπληρώτρια πρωθυπουργός, κυβερνήτρια Αγίας Πετρούπολης, πρόεδρος Ανω Βουλής. Μένει να φανεί αν ο «διπλωμάτης των κρίσεων» θα διαχειριστεί το νεκρό κλείδι ή θα γίνει ο οργανωτής νέας σελίδας.