Μια πρωτοποριακή διεθνής μελέτη από το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης (UB) ρίχνει φως στην κρίσιμη σχέση μεταξύ του ψυχολογικού προφίλ των ανθρώπων στη μέση ηλικία και της γνωστικής έκπτωσης που συνδέεται με τη φυσιολογική γήρανση.

Η έρευνα αποκαλύπτει ότι όσοι βιώνουν ένα αίσθημα κενού στη ζωή τους, διατηρούν περιορισμένες κοινωνικές επαφές και απουσιάζει ένας ξεκάθαρος σκοπός από την καθημερινότητά τους, παρουσιάζουν μια ταχύτερη ατροφία σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται άμεσα με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Επιπλέον, εμφανίζουν μεγαλύτερη γνωστική εξασθένιση σε σύγκριση με τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Τα σημαντικά αυτά ευρήματα δημοσιεύθηκαν με ιδιαίτερη έμφαση στο έγκριτο επιστημονικό περιοδικό Nature Mental Health, προσδίδοντας κύρος και αξιοπιστία στα συμπεράσματα της μελέτης.

Ο καθηγητής Νταβίντ Μπαρτρές-Φας, επικεφαλής της μελέτης και μέλος του Ινστιτούτου Idibaps στο νοσοκομείο Clínic, καθώς και του Institut Guttmann, εξηγεί χαρακτηριστικά: «Αποδείξαμε ότι το συνολικό ψυχολογικό προφίλ ενός ατόμου συνδέεται άρρηκτα με τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης καθώς μεγαλώνει». Ενώ προηγούμενες έρευνες είχαν συσχετίσει τον κίνδυνο γνωστικής εξασθένισης με συγκεκριμένα ψυχολογικά χαρακτηριστικά, όπως το άγχος, η παρούσα μελέτη υπογραμμίζει με έμφαση τη σημασία της συνολικής ψυχολογικής σύνθεσης του ατόμου.

Η μελέτη χρησιμοποίησε δεδομένα από 750 συμμετέχοντες της πρωτοβουλίας Barcelona Brain Health Initiative (BBHI), με μέση ηλικία τα 51 έτη, καθώς και από 282 άτομα του ευρωπαϊκού προγράμματος Medit-Ageing, με μέση ηλικία τα 71 έτη. Κανένας από τους συμμετέχοντες δεν είχε διαγνωστεί με νευρολογική νόσο κατά την έναρξη των προγραμμάτων. Μέσω λεπτομερών ερωτηματολογίων, οι ερευνητές κατέταξαν τους συμμετέχοντες σε τρία βασικά ψυχολογικά προφίλ, αποτυπώνοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της ψυχολογικής τους κατάστασης:

Χαμηλοί σε προστατευτικούς παράγοντες (26%): Αυτή η ομάδα αποτελούνταν από άτομα με περιορισμένη ενδοσκόπηση, χαμηλή κοινωνικότητα, μειωμένο ενδιαφέρον για νέες εμπειρίες και χαμηλό αίσθημα νοήματος ζωής. Αξιοσημείωτο είναι ότι το 57% αυτών ήταν άνδρες. Η συγκεκριμένη ομάδα εμφάνισε τις χειρότερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ, καθώς και τη μεγαλύτερη εγκεφαλική ατροφία σε περιοχές που συνδέονται άμεσα με τη νόσο Αλτσχάιμερ.

Υψηλοί σε παράγοντες κινδύνου (20%): Στην ομάδα αυτή ανήκαν άτομα με έντονα συναισθήματα ενοχής, ανησυχίας και συναισθηματικής αστάθειας (νευρωτισμός). Οι γυναίκες υπερτερούσαν σε αυτή την κατηγορία (62%), ενώ οι γνωστικές τους επιδόσεις ήταν χαμηλές, αλλά καλύτερες σε σύγκριση με το πρώτο προφίλ.

Ισορροπημένο προφίλ (54%): Τα άτομα με αυτό το προφίλ δεν εμφάνιζαν ούτε υπερβολικούς παράγοντες κινδύνου, ούτε έλλειψη προστατευτικών στοιχείων. Επιπλέον, δεν παρουσίασαν ενδείξεις πρόωρης γνωστικής έκπτωσης ή εγκεφαλικής ατροφίας.

Ο Μπαρτρές-Φας επισημαίνει: «Δεν γνωρίζουμε ακόμη τον ακριβή μηχανισμό μέσω του οποίου τα ψυχολογικά προφίλ επηρεάζουν την γνωστική υγεία. Η υπόθεσή μας είναι ότι το ψυχολογικό προφίλ διαμορφώνει επιλογές τρόπου ζωής, όπως η συχνότητα της σωματικής άσκησης και η ποιότητα της διατροφής, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν την γνωστική έκπτωση».

Τα αποτελέσματα της μελέτης υπογραμμίζουν την επιτακτική ανάγκη για εξατομικευμένες στρατηγικές πρόληψης και έγκαιρης ανίχνευσης, οι οποίες θα λαμβάνουν υπόψη το ψυχολογικό προφίλ κάθε ατόμου ξεχωριστά. Άτομα που βιώνουν έλλειψη νοήματος στη ζωή τους θα μπορούσαν να ωφεληθούν σημαντικά από ψυχοθεραπείες, όπως η ACT (Acceptance and Commitment Therapy), ενώ όσοι έχουν έντονη τάση ανησυχίας μπορεί να βρουν ανακούφιση και βελτίωση μέσω τεχνικών που μειώνουν το άγχος και το στρες, όπως η διαλογιστική πρακτική.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από τη Fundación la Caixa, τη Fundación Abertis, το Institut Guttmann και το πρόγραμμα Horizon 2020 της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καταδεικνύοντας τη σημασία της συνεργασίας και της υποστήριξης για την προώθηση της επιστημονικής γνώσης στον τομέα της υγείας.