Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε βάλει στο στόχαστρο τη Γροιλανδία, στο πλαίσιο μιας επιθετικότερης εκδοχής του Δόγματος Μονρόε, με στόχο τον απόλυτο έλεγχο του δυτικού ημισφαιρίου από τις ΗΠΑ.

Ορισμένα διεθνή ΜΜΕ αναφέρονται σε αυτό ως «Δόγμα Ντονρόε», ένα λογοπαίγνιο με το όνομα του Τραμπ και του Τζέιμς Μονρόε, ο οποίος διατύπωσε το δόγμα το 1823.

Σε μια ανάλυση του Guardian, παρουσιάζονται χάρτες που δείχνουν πώς η κλιματική αλλαγή, λιώνοντας τους πάγους, δημιουργεί νέες θαλάσσιες οδούς και διευκολύνει την πρόσβαση σε κρυμμένα ορυκτά στην περιοχή γύρω από το νησί της Αρκτικής.

Το βρετανικό μέσο τονίζει ότι η τήξη των πάγων μετατρέπει τη Γροιλανδία σε ένα σημαντικό γεωπολιτικό σημείο ανάφλεξης. Η μέση έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Αρκτική τα τελευταία πέντε χρόνια ήταν 4,6 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, περίπου το μέγεθος της ΕΕ.

Σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Δεδομένων για το Χιόνι και τον Πάγο, αυτό είναι μια μείωση κατά 27% σε σύγκριση με τον μέσο όρο των 6,4 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων μεταξύ 1981 και 2010. Ο θαλάσσιος πάγος που χάθηκε αντιστοιχεί περίπου στο μέγεθος της Λιβύης.

Η συρρίκνωση των πάγων της Αρκτικής σημαίνει ότι, το καλοκαίρι, η παγωμένη έκταση δεν φτάνει πλέον στις ακτές της Ρωσίας και του Καναδά. Επίσης, αποκαλύπτονται θάλασσες που κάποτε ήταν απρόσιτες, καθώς δεν υπάρχει στεριά κάτω από τον Βόρειο Πόλο.

Η πιο ανεπτυγμένη είναι η βόρεια θαλάσσια οδός, η οποία βρίσκεται πάνω από το βορειοανατολικό πέρασμα και εκτείνεται κατά μήκος της αρκτικής ακτής της Ρωσίας από την Ευρώπη έως την Ασία. Σύμφωνα με τον Guardian, είναι κεντρικής σημασίας για τις φιλοδοξίες της Μόσχας.

Πιο δυτικά, το βορειοδυτικό πέρασμα διασχίζει το αρκτικό αρχιπέλαγος του Καναδά, ενώ μια κεντρική αρκτική διαδρομή που διασχίζει τον Βόρειο Πόλο εμφανίζεται επίσης στα μακροπρόθεσμα σχέδια που έχουν καταρτιστεί.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Guardian, τα παραπάνω αναδιαμορφώνουν τον παγκόσμιο εμπορικό χάρτη, προσθέτοντας διαδρομές που θα μπορούσαν να αποτελέσουν εναλλακτικές λύσεις για τη διώρυγα του Σουέζ και να μειώσουν το ταξίδι από τη Δυτική Ευρώπη στην Ανατολική Ασία σχεδόν στο μισό.

Το 2025, το Istanbul Bridge έγινε το πρώτο εμπορικό πλοίο που ταξίδεψε από την Κίνα στην Ευρώπη μέσω της βόρειας θαλάσσιας διαδρομής, γνωστής και ως «Πολικός Δρόμος του Μεταξιού». Το πλοίο ταξίδεψε από το Νίνγκμπο της Κίνας στο Φέλιξστοου του Ηνωμένου Βασιλείου σε περίπου 20 ημέρες.

Σύμφωνα με στοιχεία του Marine Exchange of Alaska, ένας οργανισμός παρακολούθησης της ναυτιλίας, το 2024 πραγματοποιήθηκαν 665 μεταφορές μέσω του περάσματος του Μπέρινγκ, που χωρίζει τη Ρωσία από τις ΗΠΑ, μια αύξηση της τάξης του 175% σε σχέση με τις 242 μεταφορές του 2010.

Ο Guardian σημειώνει ότι αυτές οι διαδρομές δεν είναι χωρίς κινδύνους, οι οποίοι επηρεάζουν την εμπορική τους βιωσιμότητα. Η Σεραφίμα Αντρέεβα, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Fridtjof Nansen με έδρα τη Νορβηγία, λέει ότι η Μόσχα στοχεύει στην «καθ’ όλο τον χρόνο» χρήση της βορειοανατολικής διόδου από την Ευρώπη προς την Ασία και επενδύει σημαντικά σε πυρηνικά παγοθραυστικά.

Ωστόσο, η Αντρέεβα προσθέτει ότι τα πλοία εξακολουθούν να κολλάνε στον πάγο: «Ακόμα και τώρα υπάρχουν περιστασιακά προβλήματα με τη χρήση της διαδρομής, ακόμη και το ‘καλοκαίρι’».

Αρκετές χώρες έχουν αξιώσεις για την Αρκτική: ο Καναδάς, η Δανία, η Νορβηγία, η Ρωσία και οι ΗΠΑ. Η Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Όρια της Ηπειρωτικής Υφαλοκρηπίδας (CLCS) διατυπώνει συστάσεις προς τα παράκτια κράτη σχετικά με αυτές τις διεκδικήσεις.

Οι ΗΠΑ έχουν ήδη στρατιωτική παρουσία στην Αρκτική, και συγκεκριμένα στη Γροιλανδία. Η απομακρυσμένη βάση Πιτούφικ στη βορειοδυτική Γροιλανδία φιλοξενεί συστήματα προειδοποίησης πυραύλων, συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας και διαστημικές επιχειρήσεις για τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Η Ρωσία έχει ανοίξει αρκετές στρατιωτικές βάσεις την τελευταία δεκαετία, ενώ έχει επίσης ανακαινίσει παλιές σοβιετικές υποδομές και αεροδρόμια. Το 2018, η Κίνα ανακήρυξε τον εαυτό της «κράτος κοντά στην Αρκτική» σε μια προσπάθεια να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στην περιοχή.

Η Αντρέεβα αναφέρει: «Τα τελευταία 10 με 15 χρόνια έχει αυξηθεί το στρατιωτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική και το τοπίο έχει αλλάξει σημαντικά από το 2022 (σ.σ. όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία)». Προσθέτει ότι η πρόσφατη ένταξη της Φινλανδίας και της Σουηδίας στο ΝΑΤΟ έχει αναδιαμορφώσει το τοπίο της ασφάλειας, αυξάνοντας την προσοχή στις σκανδιναβικές χώρες ως σύνολο.

Αυτό έχει εδραιώσει την επιθυμία της Ρωσίας να ασκήσει έλεγχο σε περιοχές όπως η χερσόνησος Κόλα και το προπύργιο του Μπάρεντς. Παρόλο που από το 2022 η Ρωσία έχει επικεντρωθεί στην Ουκρανία, διατηρεί την παρουσία της στην Αρκτική.

Οι χώρες του ΝΑΤΟ έχουν ενισχύσει τη ναυτική τους παρουσία στην Αρκτική και έχουν ανακοινώσει την κατασκευή περισσότερων παγοθραυστικών. Με την επέκταση του ΝΑΤΟ στις σκανδιναβικές χώρες, η αεροπορία της Δανίας έχει αποκτήσει πιο στενή σχέση με τη Φινλανδία, τη Νορβηγία και τη Σουηδία.

Το 2024, η Κίνα έστειλε τρία παγοθραυστικά πλοία στην Αρκτική. Η Γροιλανδία είναι επίσης σημαντική στην παγκόσμια κούρσα για τα κρίσιμα ορυκτά.

Το νησί κατατάσσεται όγδοο στον κόσμο σε αποθέματα σπάνιων γαιών, τα οποία εκτιμώνται σε 1,5 εκατομμύριο τόνους από τη Γεωλογική Υπηρεσία των Ηνωμένων Πολιτειών. Φιλοξενεί δύο από τα μεγαλύτερα γνωστά κοιτάσματα, στο Κβανέφιελντ και στο Τανμπρίζ.

Το ενδιαφέρον από το εξωτερικό για αυτά τα κοιτάσματα αυξάνεται. Η κινεζική Shenghe Resources είναι ο μεγαλύτερος μέτοχος του έργου Κβανέφιελντ, με μερίδιο 12,5%, σύμφωνα με το Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών.

Μέχρι στιγμής δεν έχει πραγματοποιηθεί εξόρυξη σπάνιων γαιών λόγω της δυσπρόσιτης θέσης της περιοχής. Μόνο περίπου το 20% της Γροιλανδίας δεν καλύπτεται από πάγο και μεγάλο μέρος του νησιού είναι απρόσιτο για μεγάλο διάστημα του έτους.

Ωστόσο, ο Guardian καταλήγει ότι καθώς οι ναυτιλιακές οδοί γίνονται όλο και πιο προσιτές, η υπερθέρμανση του πλανήτη αρχίζει επίσης να αλλάζει αυτή την εξίσωση και η υποχώρηση του πάγου αποκαλύπτει νέους ορυκτούς πόρους.