Φανταστείτε έναν εγκέφαλο που αρνείται να γεράσει, διατηρώντας τη ζωντάνια και την πλαστικότητα ενός ανθρώπου στην ακμή του. Μια νέα επιστημονική έρευνα φέρνει στο φως εντυπωσιακά δεδομένα για τους λεγόμενους SuperAgers — ανθρώπους άνω των 80 και 90 ετών που διαθέτουν αξιοσημείωτα οξυμένο μυαλό. Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι άνθρωποι αυτοί παράγουν έως και διπλάσιο αριθμό νέων νευρώνων σε σύγκριση με υγιείς ενήλικες μέσης ηλικίας, ενώ η παραγωγή τους είναι 2,5 φορές μεγαλύτερη από εκείνη ατόμων που πάσχουν από τη νόσο Αλτσχάιμερ.

«Αυτό αποδεικνύει ότι ο γηράσκων εγκέφαλος έχει τη δυνατότητα αναγέννησης — και αυτό είναι τεράστιας σημασίας», δήλωσε η συν-συγγραφέας της έρευνας, δρ Τάμαρ Γκέφεν, αναπληρώτρια καθηγήτρια ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στο Northwestern University Feinberg School of Medicine. Η ανακάλυψη αυτή ανατρέπει την παραδοσιακή πεποίθηση ότι η φθορά του εγκεφάλου είναι μια μη αναστρέψιμη διαδικασία. Σε αντίθεση με τους ώριμους νευρώνες, οι νεαροί νευρώνες των SuperAgers χαρακτηρίζονται από υψηλή «πλαστικότητα», γεγονός που τους επιτρέπει να προσαρμόζονται και να ενσωματώνονται πιο αποτελεσματικά στα εγκεφαλικά κυκλώματα.

Η έρευνα, η οποία δημοσιεύθηκε στο διεθνούς φήμης επιστημονικό περιοδικό Nature, κατέδειξε ότι ο ιππόκαμπος —η έδρα της μνήμης στον εγκέφαλο— διαθέτει στους SuperAgers πανίσχυρα υποστηρικτικά συστήματα. Αυτό το ευνοϊκό «οικοσύστημα» επιτρέπει την επιβίωση και την ανάπτυξη νέων κυττάρων, με αποτέλεσμα οι εγκέφαλοί τους να περιέχουν περισσότερους νεοσχηματισμένους νευρώνες ακόμα και από άτομα ηλικίας 30 ή 40 ετών. Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε η επικεφαλής συγγραφέας, καθηγήτρια Όρλι Λαζάροφ από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις στο Σικάγο: «Το προφίλ νευρογένεσης στους SuperAgers δείχνει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα απέναντι στον χρόνο».

Πέρα από την αυξημένη νευρογένεση, οι SuperAgers παρουσιάζουν σημαντικά μικρότερη συσσώρευση της πρωτεΐνης tau, η οποία αποτελεί βασικό δείκτη για την εκδήλωση της νόσου Αλτσχάιμερ. Η επιστημονική ομάδα χρησιμοποίησε την πρωτοποριακή τεχνική της πολυομικής αλληλούχισης μεμονωμένων κυττάρων, εντοπίζοντας ότι τα αστροκύτταρα και οι νευρώνες CA1 παίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας. Αυτά τα κύτταρα ενισχύουν τη νευρωνική επικοινωνία, δημιουργώντας ένα προστατευτικό περιβάλλον που επιτρέπει στους νευρώνες να παραμένουν δομικά ισχυρότεροι και μεγαλύτεροι από εκείνους των νεότερων ανθρώπων.

Πώς όμως μπορεί κανείς να γίνει SuperAger; Αν και το γενετικό υπόβαθρο παίζει ρόλο, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι ο τρόπος ζωής είναι καθοριστικός. Η ισορροπημένη διατροφή, η τακτική άσκηση, ο ποιοτικός ύπνος και η κοινωνική δραστηριότητα αποτελούν τα «κλειδιά» για την ενίσχυση του ιπποκάμπου. Οι SuperAgers δεν ξεχωρίζουν απαραίτητα για το IQ τους, αλλά για την εξαιρετική επεισοδική τους μνήμη, τη θετική τους στάση και την επιθυμία τους να παραμένουν ενεργοί, προσφέροντας συχνά εθελοντική εργασία ή συνεχίζοντας την επαγγελματική τους πορεία μέχρι τα βαθιά γεράματα.