Το δεντρολίβανο, γνωστό και ως Rosmarinus officinalis, δεν είναι απλώς ένα αρωματικό για το φαγητό μας, αλλά ένα φυτό με βαθιά πολιτισμική μνήμη. Στη Μεσόγειο, οι αρχαίοι το συνέδεαν με τη μνήμη, τη διαύγεια και την πνευματική εγρήγορση. Σήμερα, η επιστήμη αποκαλύπτει τις νευροπροστατευτικές, αγχολυτικές και αντιφλεγμονώδεις ιδιότητές του, ακόμα και την πιθανή προστασία που προσφέρει ενάντια στη νόσο Αλτσχάιμερ, σύμφωνα με έρευνες που συνοψίζει η Dipa Kamdar, ανώτερη λέκτορας Φαρμακευτικής Πρακτικής στο Kingston University.

Στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, οι μαθητές φορούσαν στεφάνια από δεντρολίβανο για ενίσχυση της συγκέντρωσης. Σήμερα, μελέτες δείχνουν ότι η απλή εισπνοή του αρώματος βελτιώνει την απόδοση σε τεστ μνήμης. Αυτό υποδηλώνει ότι το δεντρολίβανο δρα άμεσα στον εγκέφαλο.

Ο τρόπος δράσης του είναι πολυπαραγοντικός. Διεγείρει την κυκλοφορία του αίματος στον εγκέφαλο, προσφέροντας περισσότερο οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά, με ήπια αγχολυτική δράση που βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου. Η χρόνια ένταση και η έλλειψη ύπνου είναι εχθροί της γνωστικής απόδοσης.

Σε μοριακό επίπεδο, το δεντρολίβανο περιέχει ενώσεις που αλληλεπιδρούν με τους νευροδιαβιβαστές. Η 1,8-κινεόλη αναστέλλει τη διάσπαση της ακετυλοχολίνης, ενός νευροδιαβιβαστή κρίσιμου για τη μάθηση και τη μνήμη, η οποία μειώνεται φυσιολογικά με την ηλικία. Η διατήρηση της ακετυλοχολίνης σε υψηλά επίπεδα αποτελεί στόχο φαρμάκων για τη γνωστική ενίσχυση.

Επιπλέον, το δεντρολίβανο είναι πλούσιο σε αντιοξειδωτικά που εξουδετερώνουν το οξειδωτικό στρες, που συμβάλλει στη γήρανση του εγκεφάλου. Ξεχωρίζει το καρνοσικό οξύ, μια ισχυρή αντιοξειδωτική και αντιφλεγμονώδης ουσία, που προστατεύει τα εγκεφαλικά κύτταρα από βλάβες σχετιζόμενες με τη νευροεκφύλιση. Το 2025, ερευνητές ανέπτυξαν μια σταθερή μορφή του καρνοσικού οξέος, γνωστή ως diAcCA.

Σε προκλινικές μελέτες, το diAcCA βελτίωσε τη μνήμη, αύξησε τις συνάψεις μεταξύ νευρώνων και μείωσε παθολογικές πρωτεΐνες που συνδέονται με το Αλτσχάιμερ. Ενεργοποιείται μόνο σε φλεγμονώδεις περιοχές του εγκεφάλου, περιορίζοντας τις παρενέργειες. Αν και τα δεδομένα προέρχονται από μελέτες σε ζώα, ανοίγουν τον δρόμο για δοκιμές σε ανθρώπους.

Τα οφέλη του δεντρολίβανου δεν περιορίζονται μόνο στον εγκέφαλο. Έχει χρησιμοποιηθεί παραδοσιακά για την πέψη, την ανακούφιση από το φούσκωμα και τη μείωση φλεγμονών. Ενώσεις όπως το ροσμαρινικό και το ουρσολικό οξύ έχουν αντιφλεγμονώδη δράση σε όλο το σώμα. Επίσης, ωφελεί το δέρμα, καταπραΰνοντας καταστάσεις όπως η ακμή και το έκζεμα, ενώ το καρνοσικό οξύ προστατεύει από τη φωτογήρανση. Το αιθέριο έλαιό του έχει αντιμικροβιακές ιδιότητες.

Για τους περισσότερους, το δεντρολίβανο είναι ασφαλές σε φυσιολογικές ποσότητες στη διατροφή, σε αφεψήματα ή στην αρωματοθεραπεία. Ωστόσο, οι συμπυκνωμένες μορφές απαιτούν προσοχή, καθώς η υπερβολική κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει γαστρεντερικές ενοχλήσεις και νευρολογικά συμπτώματα, ιδιαίτερα σε άτομα με προδιάθεση για επιληπτικές κρίσεις. Οι έγκυες καλό είναι να αποφεύγουν υψηλές δόσεις. Συμβουλευτείτε έναν επαγγελματία υγείας πριν από τη λήψη συμπληρωμάτων, ιδίως αν λαμβάνετε αντιπηκτικά.

Το δεντρολίβανο είναι κάτι περισσότερο από ένα μαγειρικό βότανο. Με αρχαία φήμη και επιστημονική τεκμηρίωση, η προσθήκη του στην καθημερινότητα μπορεί να έχει οφέλη για την υγεία.