Η εικόνα της Κούβας ως μιας κοινωνίας ισότητας ανήκει πλέον οριστικά στο παρελθόν. Σήμερα, το νησί της Καραϊβικής αποτελεί μια αντιπροσωπευτική περίπτωση ακραίου καπιταλισμού, όπου η ανισότητα έχει λάβει τρομακτικές διαστάσεις. Η πλειονότητα των πολιτών ζει σε συνθήκες ένδειας, ειδικά από την περίοδο που ο Ντόναλντ Τραμπ έκοψε την παροχή πετρελαίου από τη Βενεζουέλα, εντείνοντας την οικονομική ασφυξία.

Η καθημερινότητα για τους περισσότερους Κουβανούς είναι ένας διαρκής αγώνας δρόμου. Με τα μέσα μαζικής μεταφοράς να έχουν παραλύσει λόγω έλλειψης καυσίμων, πολλοί αναγκάζονται να διανύουν τεράστιες αποστάσεις με τα πόδια για να φτάσουν στην εργασία τους. Στα σπίτια, το σκοτάδι κυριαρχεί λόγω των συχνών διακοπών ρεύματος, ενώ ακόμα και όταν υπάρχει παροχή, το κόστος είναι συχνά δυσβάσταχτο για τον μέσο πολίτη.

Ωστόσο, αυτή η σκληρή πραγματικότητα δεν αφορά το σύνολο του πληθυσμού. Στο «βασίλειο της ανισότητας» που έχει διαμορφωθεί, όσοι έχουν πρόσβαση σε συνάλλαγμα και στον ιδιωτικό τομέα ζουν μέσα στην απόλυτη πολυτέλεια. Ακόμα και κατά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991, η χώρα δεν είχε γνωρίσει τέτοιο κοινωνικό χάσμα. Οι εύποροι Κουβανοί οδηγούν ακριβά ηλεκτρικά οχήματα που φορτίζουν με φωτοβολταϊκά και γεμίζουν τα τραπέζια τους με προϊόντα εισαγόμενα απευθείας από τις ΗΠΑ.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το περασμένο έτος οι εξαγωγές των ΗΠΑ προς την Κούβα άγγιξαν τα 44 εκατ. δολάρια, σημειώνοντας αύξηση 13% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Πρόκειται κυρίως για τρόφιμα και φάρμακα που εξαιρούνται από το εμπάργκο, αλλά παραμένουν απλησίαστα για όσους αμείβονται με τους πενιχρούς κρατικούς μισθούς. Για παράδειγμα, ένα πακέτο ζάχαρη και ένα πακέτο αλεύρι από τη Βραζιλία κοστίζουν πάνω από 1.200 κουβανικά πέσος – ποσό που αντιστοιχεί στον μισθό μιας ολόκληρης εβδομάδας για έναν δημόσιο υπάλληλο που κερδίζει συνολικά 6.000 πέσος τον μήνα.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του Κουβανικού Παρατηρητηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, περίπου το 89% των Κουβανών ζει σε «ακραία» ένδεια. Την ίδια στιγμή, από το 2021 που νομιμοποιήθηκαν οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ο ιδιωτικός τομέας ανθίζει. Περισσότερες από 11.000 επιχειρήσεις έχουν καταγραφεί, ανάμεσά τους καταστήματα που πωλούν φουά γκρα προς 27 δολάρια το κουτάκι και γκουρμέ ιαπωνικό μοσχάρι Kobe beef προς 200 δολάρια το κιλό. Τα ακριβά εστιατόρια, παρά την κοινή πεποίθηση ότι απευθύνονται μόνο σε τουρίστες, διατηρούν μια σταθερή πελατεία πλούσιων ντόπιων.

Πολλοί από αυτούς τους προνομιούχους εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα, όπου οι αμοιβές είναι κλάσεις ανώτερες από τις κρατικές. Επιπλέον, τα online καταστήματα επιτρέπουν σε όσους έχουν συγγενείς στο εξωτερικό να παραλαμβάνουν αγαθά στην Αβάνα μέσα σε μόλις τέσσερις ώρες. Παρόλα αυτά, το κράτος προσπαθεί να ελέγξει την κατάσταση επιβάλλοντας από το 2024 αυστηρότερους κανόνες, όπως το όριο των 100 υπαλλήλων ανά επιχείρηση και την υποχρεωτική χρήση κρατικών μεσολαβητών για τις εισαγωγές.

Στο πολιτικό προσκήνιο, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, σημείωσε πρόσφατα πως αν η Αβάνα συνάψει συμφωνία με την Ουάσιγκτον, θα δοθούν μεγαλύτερα περιθώρια στον ιδιωτικό τομέα. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά στο Bloomberg, «είναι σημαντικό για τον κόσμο της Κούβας να έχει μεγαλύτερη ελευθερία – όχι μόνον πολιτική ελευθερία αλλά και οικονομική ελευθερία».