Οι «κραδασμοί» στο εμπόριο και η αστάθεια στην οικονομία φαίνεται πως φρενάρουν την πορεία των χωρών του ευρωπαϊκού Νότου, επηρεάζοντας την εξέλιξη των εξωτερικών τους μεγεθών. Ωστόσο, ο βαθμός στον οποίο θα επηρεαστούν διαφέρει σημαντικά, ανάλογα με τα «όπλα» που διαθέτει η καθεμία απέναντι στις προκλήσεις. Δυστυχώς, η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες όπου οι ανισορροπίες είναι ακόμα εμφανείς.

Σύμφωνα με την ανάλυση της S&P Global, η Ισπανία και η Πορτογαλία, μετά από μια δεκαετία έντονων αλλαγών, αναμένεται να δουν τα κέρδη τους να μειώνονται. Παρόλα αυτά, οι οικονομίες τους, με κύριο άξονα τις υπηρεσίες, δείχνουν να αντέχουν περισσότερο στον αμερικανικό εμπορικό προστατευτισμό.

Η Ιταλία, από την άλλη πλευρά, προβλέπεται να συνεχίσει να βελτιώνει τη διεθνή της θέση, αλλά με πιο αργό ρυθμό. Ξεκινάει όμως από μια πιο στέρεη βάση, παρά την αυξημένη της έκθεση σε εμπορικούς κινδύνους.

Στον αντίποδα, η Ελλάδα και η Κύπρος εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εξωτερικές αδυναμίες. Για την Κύπρο όμως, η προσπάθεια μείωσης των χρεών δημιουργεί θετικές προοπτικές.

Παρά τη μεγάλη ανάπτυξη στην οικονομία και τα δημόσια οικονομικά, Ελλάδα και Κύπρος εξακολουθούν να παλεύουν με εξωτερικές ανισορροπίες. Στην πραγματικότητα, οι δύο χώρες έχουν τα μεγαλύτερα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών στην ευρωζώνη, με την Κύπρο να φτάνει το 8,5% του ΑΕΠ και την Ελλάδα το 7,6% κατά την περίοδο 2020-2024.

Αυτά τα νούμερα είναι σημαντικά υψηλότερα σε σχέση με την περίοδο 2013-2019 και οφείλονται στην ισχυρή ανάκαμψη μετά την πανδημία, στις αυξημένες εισαγωγές λόγω του Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά και στην εξάρτηση από εισαγόμενα αγαθά, κυρίως υδρογονάνθρακες.

Παρά τις δυσκολίες στο ισοζύγιο, το εξωτερικό χρέος της Ελλάδας δείχνει να σταθεροποιείται τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με την S&P Global. Αν και παραμένει υψηλό σε σύγκριση με άλλες χώρες – στο 230% του ΑΕΠ στο τέλος του 2024 – αφορά κυρίως τον δημόσιο τομέα, με μακροχρόνια διάρκεια και καλούς όρους χρηματοδότησης.

Επιπλέον, η κυβέρνηση έχει ξεκινήσει να μειώνει το χρέος. Το αν η ελληνική οικονομία θα αναβαθμιστεί περαιτέρω εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνέχιση των προσπαθειών για τον περιορισμό των εξωτερικών ανισορροπιών.

Η Κύπρος έχει κάνει μεγαλύτερη πρόοδο στη μείωση του εξωτερικού της χρέους. Οι σημαντικές επενδύσεις από το εξωτερικό στους τομείς της τεχνολογίας και των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών έχουν καλύψει τα μεγάλα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών και έχουν οδηγήσει σε μείωση του εξωτερικού χρέους τα τελευταία χρόνια. Αυτό ενισχύει τις θετικές προοπτικές για την πιστοληπτική αξιολόγηση της χώρας, όπως εκτιμά η S&P Global.

Η κρίση χρέους και η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων οδήγησαν σε μεγάλη αλλαγή των εξωτερικών ανισορροπιών στην Ισπανία και την Πορτογαλία. Η υιοθέτηση του ευρώ είχε μειώσει τις αποδόσεις των ομολόγων και διευκόλυνε τις εισαγωγές, ενισχύοντας τη χρηματοδότηση από άλλες χώρες και αυξάνοντας τα ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών.

Όμως, με την παγκόσμια κρίση, τα πράγματα άλλαξαν απότομα. Η αύξηση των αποδόσεων περιόρισε τη χρηματοδότηση από το εξωτερικό και ανάγκασε τις επιχειρήσεις να στραφούν στις εξαγωγές.

Έτσι, και οι δύο χώρες άρχισαν να έχουν πλεονάσματα τρεχουσών συναλλαγών και να μειώνουν το εξωτερικό τους χρέος. Η πανδημία και η αύξηση των τιμών της ενέργειας οδήγησαν προσωρινά τα ισοζύγια σε ελλείμματα και αύξησαν το εξωτερικό χρέος, αλλά η κατάσταση δεν κράτησε πολύ.

Η ανάκαμψη του τουρισμού και η αύξηση των εξαγωγών υπηρεσιών βοήθησαν τα έσοδα και το ΑΕΠ, βελτιώνοντας τη διεθνή επενδυτική θέση των δύο χωρών.

Ενώ η προσαρμογή πριν από την πανδημία βασίστηκε κυρίως στη μείωση του χρέους του ιδιωτικού τομέα, τα πιο πρόσφατα κέρδη, ειδικά στην Πορτογαλία, ενισχύθηκαν και από τη μείωση του εξωτερικού δημοσίου χρέους.

Οι τρέχουσες εμπορικές δυσκολίες αναμένεται να επιβραδύνουν, αλλά όχι να σταματήσουν, αυτή την πορεία. Η Ισπανία και η Πορτογαλία, με έμφαση στις υπηρεσίες και περιορισμένη έκθεση στις ΗΠΑ, δεν κινδυνεύουν ιδιαίτερα από τους αμερικανικούς δασμούς στα ευρωπαϊκά προϊόντα.

Ωστόσο, ενδέχεται να επηρεαστούν από την επιβράδυνση της ανάπτυξης στην ευρωζώνη και από την άνοδο του ευρώ έναντι του δολαρίου, παράγοντες που μπορούν να πιέσουν τον τουρισμό και τις επιχειρηματικές υπηρεσίες.

Στο μέλλον, δεν αποκλείονται νέοι κίνδυνοι, καθώς οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να ξαναδανειστούν μετά από χρόνια συγκράτησης, ειδικά αν οι χαμηλές επενδύσεις σε έρευνα και ανάπτυξη περιορίσουν την παραγωγικότητα. Ωστόσο, με την αβεβαιότητα που υπάρχει σήμερα, ένα τέτοιο σενάριο θεωρείται απίθανο στο άμεσο μέλλον.

Η Ιταλία μπήκε στην κρίση χρέους με καλύτερη εξωτερική θέση σε σχέση με την Ισπανία και την Πορτογαλία. Δεν είχε μεγάλη αύξηση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών μετά την υιοθέτηση του ευρώ, ούτε γνώρισε στεγαστική «φούσκα» που να χρηματοδοτείται από το εξωτερικό.

Έτσι, το εξωτερικό χρέος ήταν περιορισμένο, με την καθαρή εξωτερική θέση να είναι περίπου έξι φορές χαμηλότερη από εκείνη της Ισπανίας ή της Πορτογαλίας.

Η βελτίωση συνεχίστηκε και μετά την πανδημία. Την περίοδο 2014-2019, η διεθνής επενδυτική θέση της Ιταλίας εξισορροπήθηκε και έγινε θετική, ενώ η ανάκαμψη των εξαγωγών μείωσε περαιτέρω το καθαρό εξωτερικό χρέος.

Παρά την αυξημένη εμπορική της έκθεση, η εξωτερική θέση της Ιταλίας αναμένεται να παραμείνει ισχυρή, καθώς διαθέτει μεγάλο μεταποιητικό τομέα, συμπεριλαμβανομένων της φαρμακοβιομηχανίας και της αυτοκινητοβιομηχανίας, που επηρεάζονται από τη συμφωνία εμπορίου ΗΠΑ–ΕΕ και καταγράφει σημαντικό εμπορικό πλεόνασμα με τις ΗΠΑ.

Αυτοί οι παράγοντες αναμένεται να περιορίσουν το πλεόνασμα τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο εκτιμάται ότι θα είναι λίγο κάτω από το 1% του ΑΕΠ την περίοδο 2026-2028, χωρίς όμως να επηρεάζεται η σταθερότητα της καθαρής διεθνούς θέσης της χώρας.

Οι εξελίξεις στις εξωτερικές χρηματοοικονομικές θέσεις των κρατών αναμένεται να παίξουν σημαντικό ρόλο στις μελλοντικές κινήσεις των πιστοληπτικών αξιολογήσεων.

Οι σταθερές προοπτικές για Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία δείχνουν ότι η βελτίωση των εξωτερικών τους μεγεθών θα συνεχιστεί με πιο αργό ρυθμό, σε συνδυασμό με ήπια δημοσιονομική προσαρμογή και αυξημένους μακροοικονομικούς κινδύνους.

Αντίθετα, η θετική προοπτική για την Κύπρο δείχνει ότι θα πλησιάσει περισσότερο χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ισπανία και η Γαλλία, αλλά και το Βέλγιο, που έχουν υψηλότερες αξιολογήσεις.