Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) προσανατολίζεται σε διετή παράταση της προθεσμίας νομιμοποίησης αυθαιρέτων κατασκευών μικρής και μεσαίας κλίμακας, δηλαδή των Κατηγοριών 1 έως 4. Η ρύθμιση που θα μεταθέτει την καταληκτική ημερομηνία τακτοποίησης έως την 31η Μαρτίου 2028, βρίσκεται ήδη στα σκαριά. Στόχος είναι να δοθεί ρεαλιστικός χρόνος σε ιδιοκτήτες και μηχανικούς για να επιλύσουν πολεοδομικές εκκρεμότητες δεκαετιών.

Η υπάρχουσα προθεσμία για την τακτοποίηση αυθαιρέτων των κατηγοριών 1 έως 4 εκπνέει στις 31 Μαρτίου 2026. Χωρίς παράταση, η αγορά ακινήτων θα μπορούσε να παραλύσει, με χιλιάδες μεταβιβάσεις να κινδυνεύουν να ακυρωθούν. Αγορές, πωλήσεις, γονικές παροχές και δωρεές συχνά "σκοντάφτουν" σε αποκλίσεις της δόμησης που θεωρούνταν αθώες: μικρή μετατόπιση της οικοδομής, αλλαγή χρήσης, διαμερισμάτωση που δεν δηλώθηκε.

Ωστόσο, η διετής παράταση δεν φαίνεται να ικανοποιεί την ΠΟΜΙΔΑ (Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων), η οποία επιδιώκει τη θεσμοθέτηση μόνιμης και απρόθεσμης διαδικασίας τακτοποίησης αυθαιρέτων, με αυστηρότερες προϋποθέσεις και ειδικούς κανόνες. Η ΠΟΜΙΔΑ δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη δυνατότητα τακτοποίησης, υπό αυστηρότερες προϋποθέσεις, των αυθαιρέτων της "Κατηγορίας 5", δηλαδή των εξ ολοκλήρου αυθαιρέτων κτισμάτων ή εκείνων που ξεπερνούν κατά 40% την επιτρεπόμενη δόμηση, κάλυψη ή κατά 20% το επιτρεπόμενο ύψος. Τα μεγάλα αυθαίρετα βρίσκονται σε θεσμικό κενό από το φθινόπωρο του 2020.

Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο ιδιώτες. Δημόσια και δημοτικά κτίρια αποκλείονται από ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις για ενεργειακή αναβάθμιση ή στατική ενίσχυση, καθώς η Ευρώπη δεν χρηματοδοτεί αυθαίρετα κτίρια. Σύμφωνα με πληροφορίες, το ΥΠΕΝ εξετάζει το άνοιγμα της τακτοποίησης για την "Κατηγορία 5", αλλά η ρύθμιση πιθανότατα θα αφορά έναν περιορισμένο αριθμό κτιρίων, κυρίως της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με κριτήρια που δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Η ΠΟΜΙΔΑ ζητά την υπαγωγή αυθαιρέτων κτιρίων και χώρων "Κατηγορίας 5" σε ειδική διαδικασία τακτοποίησης, ιδίως για αστικές κατοικίες ή για αλλαγή χρήσης τους σε κύρια κατοικία.

Επιπλέον, η Ομοσπονδία ζητά τριετή παράταση της προθεσμίας έκδοσης ταυτότητας κτιρίου για τα ιδιωτικά κτίρια "δημόσιας χρήσης", που λήγει στις 31 Ιανουαρίου. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, το ΥΠΕΝ προσανατολίζεται σε παράταση της προθεσμίας έως τις 31 Ιανουαρίου 2028. Η υποχρέωση (άρθρο 55 του Ν.4495/2017) αφορά συγκεκριμένες κατηγορίες κτιρίων του Δημοσίου, σχολεία, θέατρα, σινεμά, υγειονομικές δομές και τουριστικά καταλύματα άνω των 300 τ.μ.. Η παράταση κρίνεται αναγκαία, αλλιώς εντάξεις κτιρίων σε προγράμματα όπως το "Εξοικονομώ", η έκδοση οικοδομικών αδειών και εγκρίσεις εργασιών μικρής κλίμακας θα μπορούσαν να "παγώσουν". Η μη συμπλήρωση ή η εκπρόθεσμη συμπλήρωση της Ταυτότητας Κτιρίου επισύρει πρόστιμο από 200 ευρώ έως το 10% της αντικειμενικής αξίας του ακινήτου.

Ο πρόεδρος της ΠΟΜΙΔΑ, κ. Στράτος Παραδιάς, είχε θέσει τα ζητήματα αυτά με επιστολή της στις 11 Ιανουαρίου προς το ΥΠΕΝ, σχετικά με τα εκκρεμή πολεοδομικά προβλήματα της ιδιωτικής ακίνητης περιουσίας. Πραγματοποιήθηκε μάλιστα συνάντηση εργασίας των επιτελείων ΥΠΕΝ και ΠΟΜΙΔΑ, υπό τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρο Παπασταύρου, η οποία ολοκληρώθηκε με τη δέσμευση για ανοικτό δίαυλο επικοινωνίας. Ο κ. Παπασταύρου τόνισε ότι το ΥΠΕΝ προχωρά με στοχευμένες παρεμβάσεις για την ενίσχυση της διαφάνειας, της ασφάλειας δικαίου και της αξιοπιστίας του θεσμικού πλαισίου για την ακίνητη περιουσία, καθώς και για την επιτάχυνση των διοικητικών διαδικασιών και τον ορθολογικό σχεδιασμό του χώρου.

Ο κ. Παπασταύρου ενημέρωσε επίσης την ΠΟΜΙΔΑ για την εξέλιξη των 227 Τοπικών και 18 Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων, τη δημιουργία του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας, την ολοκλήρωση του ψηφιακού χάρτη και τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ). Ο ΕΟΚΕΔ θα είναι ένας ενιαίος οργανισμός με στόχο την καταγραφή, τεκμηρίωση και εγγύηση της ιδιοκτησίας, την έκδοση οικοδομικών αδειών, τον έλεγχο των κατασκευών και τη διασφάλιση της τήρησης της πολεοδομικής νομοθεσίας.