Μια εκρηκτική άνοδο τιμών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου καταγράφεται στην Ευρώπη, ξυπνώντας μνήμες από την κρίση του 2022, την ίδια στιγμή που το πετρέλαιο παραμένει πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, ο χειμώνας με τις υψηλές καταναλώσεις πλησιάζει και οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται. Οι εξελίξεις, λίγες ημέρες μετά τη Σύνοδο Κορυφής που απέτυχε να φέρει κοινή ευρωπαϊκή παρέμβαση, ανεβάζουν το επίπεδο συναγερμού ενόψει του Eurogroup της 9ης Νοεμβρίου, καθώς η ανάγκη για μέτρα ανακούφισης γίνεται ολοένα πιο επιτακτική υπό το βάρος των αυξανόμενων κοινωνικών πιέσεων.

Οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε ολόκληρη την Ευρώπη επιστρέφουν στα επίπεδα της κορύφωσης της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης, με μοχλό το νέο ράλι του φυσικού αερίου, η τιμή του οποίου φλερτάρει με τα 90 ευρώ/μεγαβατώρα στον κόμβο TTF. Η μέση τιμή της μεγαβατώρας στην ελληνική αγορά εκτινάχθηκε σήμερα στα 247,82 ευρώ, τα υψηλότερα επίπεδα από το 2023, όταν η κρίση που πυροδότησε ο πόλεμος στην Ουκρανία βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Μετά ανοδική πορεία που ξεκίνησε από τον Ιούλιο και σπάζοντας ρεκόρ από τον Σεπτέμβριο, η μέση τιμή οδήγησε σε αύξηση κατά 125,39%. Βασικός μοχλός είναι η τιμή του φυσικού αερίου, καυσίμου που εξακολουθεί να συμμετέχει με ποσοστό έως και 40% στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής παρά τη μεγάλη διείσδυση των ΑΠΕ, καθορίζοντας για πολλές ώρες την οριακή τιμή συστήματος. Η επίδραση είναι ήδη ορατή στις ωριαίες διακυμάνσεις, με την τιμή στην Ελλάδα να φτάνει κατά τις βραδινές ώρες έως και τα 406,48 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Στον ευρωπαϊκό κόμβο TTF η τιμή του φυσικού αερίου ανέβηκε χθες μέχρι τα 89 ευρώ/μεγαβατώρα, πριν υποχωρήσει στα 87,45 ευρώ, επίπεδα σχεδόν τριπλάσια σε σχέση με πριν τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και 182,19% πάνω από τα 30,99 ευρώ ένα χρόνο πριν. Οι εξελίξεις στην αγορά LNG ενισχύουν την αβεβαιότητα. Η Capital Economics επισημαίνει πως η αγορά βαδίζει σε τεντωμένο σχοινί. Οι εξαγωγείς LNG στον Κόλπο έχουν προσαρμοστεί πιο αργά. Ο αριθμός των πλοίων LNG που διασχίζουν το Ορμούζ τετραπλασιάστηκε τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με τον Αύγουστο, ωστόσο οι εξαγωγές από τον Κόλπο εξακολουθούν να βρίσκονται στο 30% των προπολεμικών επιπέδων και η τελευταία επίθεση των Χούθι φέρεται να προκάλεσε επιβράδυνση των ροών, εντείνοντας τους φόβους για παρατεταμένες διαταραχές.

Το φυσικό αέριο συμμετέχει με ποσοστό έως και 40% στο μείγμα ηλεκτροπαραγωγής της χώρας. Η αναμενόμενη αύξηση της ζήτησης λόγω προβλέψεων για ψυχρότερο καιρό φαίνεται να επηρεάζει επίσης τις τιμές, με τα χαμηλά αποθέματα στις ευρωπαϊκές αποθήκες να ασκούν πρόσθετες πιέσεις. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δυσμενές περιβάλλον ενόψει του χειμώνα, με τις καιρικές συνθήκες να αναδεικνύονται σε κρίσιμη μεταβλητή για την πορεία των τιμών.

Οι εξελίξεις προοιωνίζουν έναν πολύ δύσκολο και ακριβό χειμώνα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η στενή διασύνδεση φυσικού αερίου και ηλεκτροπαραγωγής καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη την αγορά σε κάθε νέα ανατίμηση του καυσίμου. Για την παραγωγή μίας ηλεκτρικής μεγαβατώρας απαιτούνται, ανάλογα με την απόδοση της μονάδας, περίπου δύο έως τρεις θερμικές μεγαβατώρες φυσικού αερίου. Αυτό σημαίνει ότι, εάν συνεχιστεί το ράλι, οι χονδρεμπορικές τιμές κινδυνεύουν να παγιωθούν άνω των 240 ευρώ ανά μεγαβατώρα κατά τη διάρκεια του χειμώνα, επίπεδα που δύσκολα θα αντέξουν τα νοικοκυριά χωρίς επιδοτήσεις. Στις περισσότερες χώρες της Ευρώπης οι τιμές ρεύματος κινούνται πάνω από τα 200 ευρώ/μεγαβατώρα και σε αρκετές πάνω από τα 240 ευρώ. Ακόμη υψηλότερες τιμές καταγράφονται στην Ουγγαρία, στη Ρουμανία και στη Σερβία, όπου ξεπέρασαν τα 300 ευρώ, ενώ στη γειτονική Βουλγαρία προσέγγισαν το ίδιο όριο.

Πρόσθετη πηγή ανησυχίας αποτελεί η διεθνής αγορά πετρελαίου, όπου οι τιμές διατηρούνται πάνω από τα 110 δολάρια το βαρέλι, αντανακλώντας την αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα και τους κινδύνους για την ομαλή τροφοδοσία της παγκόσμιας αγοράς.