Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο φτάνει στην Αθήνα το βράδυ της Τρίτης 6 Οκτωβρίου. Την επόμενη μέρα, Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, διεξάγεται ο 6ος γύρος του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας-ΗΠΑ. Στο πρόγραμμα της επίσκεψης περιλαμβάνονται επαφές με τον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη και τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη.

Η επίσκεψη έρχεται σε μια περίοδο που η κυβέρνηση εκτιμά ότι οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις βρίσκονται σε ένα από τα υψηλότερα σημεία τους. Η σχέση έχει αποκτήσει βάθος που ξεπερνά τις αλλαγές σκυτάλης στον Λευκό Οίκο.

Παράλληλα, η παρουσία του Ρούμπιο αποκτά ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση, καθώς η Ουκρανία και η Μέση Ανατολή παραμένουν ανοικτές πολεμικές εστίες. Στο φόντο της επίσκεψης βρίσκονται και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική πλευρά δίνει ιδιαίτερο βάρος στην περιφερειακή ασφάλεια.

Για την ελληνική πλευρά, μεγαλύτερη σημασία έχει η ίδια η ατζέντα της επίσκεψης. Το State Department έχει συμπεριλάβει ρητά την περιφερειακή και ενεργειακή ασφάλεια, μαζί με την άμυνα, στις βασικές προτεραιότητες του Στρατηγικού Διαλόγου.

Η αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα ενόψει των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Στο ενεργειακό σκέλος, ιδιαίτερο ελληνικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν ο Κάθετος Διάδρομος και ο ρόλος της Ελλάδας στη μεταφορά αμερικανικού LNG προς τα Βαλκάνια, την Κεντρική και την Ανατολική Ευρώπη. Στην ατζέντα βρίσκονται επίσης οι έρευνες για υδρογονάνθρακες και τα σχέδια ηλεκτρικών διασυνδέσεων. Η παρουσία αμερικανικών εταιρειών σε ενεργειακά έργα προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη συνεργασία που η Αθήνα επιδιώκει να διευρύνει πέρα από το αμιγώς αμυντικό πεδίο.

Το ενδιαφέρον αυτό συμπίπτει με την επαναφορά, από την Τουρκία, των δικών της διεκδικήσεων γύρω από ενεργειακά έργα και θαλάσσιες ζώνες. Σύμφωνα με πληροφορίες, στις συνομιλίες αναμένεται να τεθεί και η τουρκική προκλητικότητα. Η Αθήνα αναμένεται να παρουσιάσει στην αμερικανική πλευρά την εικόνα που διαμορφώνεται το τελευταίο διάστημα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερο βάρος έχει για την ελληνική πλευρά η αμφισβήτηση από την Άγκυρα δραστηριοτήτων και έργων τα οποία η Αθήνα θεωρεί ότι ασκούνται απολύτως εντός των κυριαρχικών δικαιωμάτων της. Η κυβέρνηση αναμένεται να επαναλάβει τη θέση της για σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας.

Τα ζητήματα αυτά είχαν περιληφθεί και σε προηγούμενους γύρους του ελληνοαμερικανικού διαλόγου, μεταξύ άλλων όσον αφορά την αξιοποίηση ενεργειακών πόρων και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Στο ίδιο γεωπολιτικό πλαίσιο εντάσσεται και το σχήμα 3+1 Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ, το οποίο η Αθήνα εξακολουθεί να θεωρεί χρήσιμο εργαλείο συνεργασίας.

Ιδιαίτερο βάρος θα έχει και η άμυνα. Η Συμφωνία Αμοιβαίας Αμυντικής Συνεργασίας αποτελεί τη βάση ενός πολύ πυκνότερου πλέγματος στρατιωτικών σχέσεων που αναπτύχθηκε τα προηγούμενα χρόνια. Η Σούδα παραμένει κομβικό σημείο για τις αμερικανικές δυνάμεις, ενώ η Αλεξανδρούπολη απέκτησε αυξημένη σημασία μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, κυρίως για τις μετακινήσεις στρατιωτικού υλικού προς την ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.

Η χρήση των εγκαταστάσεων επί ελληνικού εδάφους έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη επιχειρησιακή σημασία λόγω των πολέμων στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή. Η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι η συνεισφορά της χώρας, σε συνδυασμό με τη γεωγραφική της θέση, ενισχύει τη δυνατότητα περαιτέρω εμβάθυνσης της αμυντικής συνεργασίας.

Στην αμυντική ατζέντα περιλαμβάνονται επίσης τα μεγάλα προγράμματα εξοπλισμού και η προοπτική μεγαλύτερης συνεργασίας ανάμεσα στις αμυντικές βιομηχανίες των δύο χωρών. Ξεχωριστή θέση έχει το πρόγραμμα των F-35, με την Αθήνα να προσβλέπει στην ομαλή υλοποίηση της ελληνικής παραγγελίας και στην ένταξη της Πολεμικής Αεροπορίας στην εποχή των μαχητικών πέμπτης γενιάς.

Την ίδια ώρα, η ελληνική πλευρά παρακολουθεί στενά τη συζήτηση στις ΗΠΑ για την πιθανή επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Δεν αποκλείεται το θέμα να εμφανιστεί στις συνομιλίες με τον Ρούμπιο, ακόμη και παρεμπιπτόντως. Ο ίδιος ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών έχει τονίσει ότι, με τα σημερινά δεδομένα, η Τουρκία δεν μπορεί να επιστρέψει στο πρόγραμμα όσο διατηρεί το ρωσικό σύστημα S-400, λόγω των υφιστάμενων αμερικανικών νομοθετικών περιορισμών. Η Αθήνα έχει καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε μεταβολή των σημερινών δεδομένων δεν μπορεί να αγνοεί τις ισορροπίες ασφαλείας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, παραμένει το ελληνικό ενδιαφέρον για την αποδέσμευση πρόσθετου αμερικανικού αμυντικού υλικού.

Για την κυβέρνηση έχει σημασία και η συνέχεια της σχέσης μετά την αλλαγή διοίκησης στις ΗΠΑ. Η Αθήνα είχε επενδύσει σημαντικά στην ελληνοαμερικανική συνεργασία επί Μπάιντεν, ενώ ο 6ος Στρατηγικός Διάλογος διεξάγεται πλέον με την κυβέρνηση Τραμπ, χωρίς η συνεργασία στους βασικούς τομείς να έχει ανακοπεί.

Σε αυτή την εικόνα προστίθεται και το πρόσωπο του Ρούμπιο. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών είναι κάθε άλλο παρά άγνωστος στην Αθήνα και έχει πίσω του μακρά διαδρομή σε ζητήματα που αφορούν την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο. Ως γερουσιαστής είχε συνυπογράψει με τον Μπομπ Μενέντεζ το Eastern Mediterranean Security and Energy Partnership Act, νομοθετικό πλαίσιο που ενίσχυσε θεσμικά τη συνεργασία των ΗΠΑ με την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ.

Ακολούθησε το U.S.-Greece Defense and Interparliamentary Partnership Act, επίσης με τις υπογραφές Μενέντεζ και Ρούμπιο, με αιχμή την εμβάθυνση της αμυντικής σχέσης με την Ελλάδα. Το πολιτικό αυτό παρελθόν έχει διαμορφώσει στον σημερινό επικεφαλής του State Department ένα σαφώς φιλικό προς την Ελλάδα προφίλ και, κυρίως, εξοικείωση με τα ελληνοτουρκικά και τα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η Αθήνα, ωστόσο, δεν παραγνωρίζει ότι οι παλαιότερες θέσεις του Ρούμπιο δεν έχουν οδηγήσει σε δραματική μεταβολή της πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ έναντι της Τουρκίας. Η Άγκυρα διατηρεί σημαντικό ρόλο για τις ΗΠΑ λόγω της Συρίας, της Μαύρης Θάλασσας, του Καυκάσου και της Μέσης Ανατολής.

Σε αυτή την παράμετρο αναφέρθηκε πρόσφατα ο Άγγελος Συρίγος, βουλευτής της ΝΔ και καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο κ. Συρίγος επισήμανε ότι η ελληνική εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να διαβάζει κάθε κίνηση της Τουρκίας μόνο μέσα από το πρίσμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων, υποστηρίζοντας ότι η χώρα πρέπει να διευρύνει το γεωπολιτικό της αποτύπωμα, δημιουργώντας συμφέροντα και συμμαχίες πέρα από το ελληνοτουρκικό πεδίο.

Η ίδια λογική έχει εφαρμογή και στις σχέσεις με τις ΗΠΑ: η ενίσχυση των δεσμών Αθήνας-Ουάσινγκτον δεν συνεπάγεται αντίστοιχη υποβάθμιση των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Ελλάδα και Τουρκία έχουν διαφορετικό ρόλο και διαφορετικό γεωπολιτικό βάρος για τις ΗΠΑ.

Οι συνομιλίες με τον Ρούμπιο αναμένεται να δώσουν σαφέστερη εικόνα για τα επόμενα βήματα στις ελληνοαμερικανικές σχέσεις υπό τη νέα διοίκηση Τραμπ. Το ενδιαφέρον στρέφεται στα μηνύματα που θα μεταφέρει ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών και στα αποτελέσματα του 6ου γύρου του Στρατηγικού Διαλόγου.