Με το πρώτο εργατικό δυστύχημα του 2026 στη Δράμα, όπου ένας 56χρονος εναερίτης έχασε τη ζωή του, ανακοινώθηκε το νομοσχέδιο για τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, προϊόν συμφωνίας κυβέρνησης και εθνικών εταίρων.

Ωστόσο, η ενίσχυση της προστασίας των εργαζομένων και η βελτίωση των συνθηκών εργασίας δεν είναι αυτόματες. Το νέο πλαίσιο, σύμφωνα με κριτικούς, δεν αποκαθιστά πλήρως τη θέση των συνδικάτων, τα δικαιώματα στην απεργία και τη συνδικαλιστική δράση, ούτε την καθολική κάλυψη από την Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση.

Η αύξηση της κάλυψης από τις Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας (ΣΣΕ) είναι επιθυμητή, δεδομένου ότι η Ελλάδα κατέχει την τελευταία θέση στην ευρωζώνη. Τα στοιχεία της ΕΚΤ για το πρώτο τρίμηνο του 2025 δείχνουν ποσοστό 19,3%, το χαμηλότερο σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ευρωζώνης που είναι 49,6%.

Η ΓΣΕΕ θεωρεί τη συμφωνία ένα σημαντικό, αλλά όχι αρκετό, βήμα για νέες κατακτήσεις μέσω συνδικαλιστικών διεκδικήσεων. Ωστόσο, ομοσπονδίες και σωματεία κατηγορούν τη Συνομοσπονδία ότι ανέλαβε ρόλο διαπραγματευτή με την εργοδοσία, οδηγώντας σε ένα πατερναλιστικό μοντέλο, και την κυβέρνηση ότι παρεμβαίνει στο περιεχόμενο των συμβάσεων, αποδυναμώνοντάς τες.

Σύμφωνα με το άρθρο 3 του σχεδίου νόμου, η τριτοβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση μπορεί να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές συμβάσεις μετά από πρόσκληση της αρμόδιας συνδικαλιστικής οργάνωσης. Σε αυτή την περίπτωση, δεν θα εξετάζεται το κριτήριο επέκτασης μιας ΣΣΕ, όπου αυτή πρέπει να δεσμεύει εργοδότες που απασχολούν ποσοστό άνω του 40% των εργαζομένων του κλάδου (αντί του 50% που ίσχυε).

Το ποσοστό παραμένει υψηλό αντί να μηδενιστεί, ώστε να διευκολυνθεί η διαδικασία επέκτασης. Επιπλέον, διατηρείται η υποχρέωση τεκμηρίωσης ότι οι κλαδικές ΣΣΕ δεν πρέπει να θίγουν τη «βιωσιμότητα» του κλάδου, καθώς και τα εμπόδια στην μονομερή προσφυγή στη διαιτησία.

Επικρίσεις έχουν δεχτεί και άλλες αλλαγές, όπως η κατάργηση του δεύτερου βαθμού διαιτησίας του ΟΜΕΔ και η σύσταση τριμελούς επιτροπής για τον «προέλεγχο» των αιτημάτων για διαιτησία. Θετική θεωρείται εν μέρει η κατάργηση της μνημονιακής ρύθμισης για τη μερική μετενέργεια (άρθρο 8), η οποία ίσχυε από το 2012. Η χρονική ισχύς, πριν τα μνημόνια, ήταν έξι μήνες, ενώ τώρα θα είναι τρεις. Σε αυτό το διάστημα, μετά τη λήξη μιας ΣΣΕ, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις.

Με το τρίτο κεφάλαιο του ν/σ μειώνονται τα απαιτούμενα στοιχεία για την εγγραφή, αλλά παραμένει η υποχρέωση των συνδικαλιστικών οργανώσεων να καταγραφούν στο ΓΕΜΗΣΟΕ για να έχουν δικαίωμα να αιτούνται την επέκταση κλαδικής ΣΣΕ.

Η θεσμοθέτηση του γενικού μητρώου παραμένει υπό κρίση, καθώς αναμένεται η απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας για τη διάταξη του νόμου Χατζηδάκη. Είχε προηγηθεί η απόφαση του Δ’ Τμήματος του ΣτΕ περί αντισυνταγματικότητας του ΓΕΜΗΣΟΕ, μετά από προσφυγή συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Σύμφωνα με το άρθρο 4, η διαμόρφωση του κατώτατου μισθού παραμένει υπό τον έλεγχο του κράτους, καθώς ούτε η κυβέρνηση είναι διατεθειμένη να τον παραχωρήσει, ούτε η ευρωπαϊκή οδηγία το προβλέπει.

Η Οδηγία 2022/2041 δεν αλλάζει την κατεύθυνση για αντικατάσταση των συγκρουσιακών χαρακτηριστικών του συνδικαλισμού από τη συναινετική στάση στην Ε.Ε. Ο στόχος για αύξηση του ποσοστού κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις έως 80% δεν είναι υποχρεωτικός και η διαπραγμάτευση επαφίεται στις εθνικές κυβερνήσεις.

Συνδικαλιστικοί φορείς που είχαν καταλήξει σε κλαδικές συμβάσεις σε εκκρεμότητα θα πρέπει να επαναδιαπιστώσουν την κοινή βούληση με τους εργοδότες και να συμπεριλάβουν στις ΣΣΕ τις προϋποθέσεις του νέου πλαισίου για να περάσουν στο Ανώτατο Συμβούλιο Εργασίας.

Τουλάχιστον 15 συμβάσεις βρίσκονται υπό επέκταση, κυρίως λόγω μη καταγραφής στο ΓΕΜΗΣΟΕ, συμπεριλαμβανομένων των συμφωνιών κλάδων όπως οι οικοδόμοι, οι ιατρικοί επισκέπτες, η χημική βιομηχανία και οι αερομεταφορές.

Μεγάλοι κλάδοι, όπως το λιανεμπόριο, βρίσκονται σε διαπραγματεύσεις με την εργοδοσία για καλύτερους όρους εργασίας, ενώ πολλοί περισσότεροι παραμένουν ακάλυπτοι για πάνω από μία δεκαετία, με αποτέλεσμα οι εργαζόμενοι να επιβιώνουν σε ένα δυσμενές θεσμικό περιβάλλον χωρίς εξασφαλισμένα δικαιώματα.

● To πλήρες κείμενο του σχεδίου νόμου είναι διαθέσιμο στην ηλεκτρονική σελίδα opengov.gr μέχρι τις 28 Ιανουαρίου στις 22.00.