Στο μικροσκόπιο των διεθνών οίκων αξιολόγησης μπαίνει η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τα δάνεια του νόμου Κατσέλη, προκαλώντας έντονο προβληματισμό για το μέλλον της πιστωτικής κουλτούρας στην Ελλάδα. Αν και το εγχώριο τραπεζικό σύστημα εμφανίζεται θωρακισμένο με ισχυρά κεφάλαια και υψηλή κερδοφορία, οι αναλυτές προειδοποιούν για μια σειρά από «παρενέργειες» που μπορεί να αλλάξουν τον χάρτη των χρηματοδοτήσεων.

Η κεντρική ανησυχία εστιάζεται στην πιθανή αναδρομική ισχύ της απόφασης, ένα σενάριο που θα μπορούσε να ανοίξει τον ασκό του Αιόλου. Ο Αντρέα Κοστάνζο, αντιπρόεδρος της Morningstar DBRS, επισημαίνει στην «Κ»: «Σε αυτό το στάδιο, ο αντίκτυπος παραμένει απροσδιόριστος. Το μέγεθος των πιστωτικών ζημιών θα εξαρτηθεί από την τελική μορφή της απόφασης, συμπεριλαμβανομένου του ορισμού της επηρεαζόμενης περιμέτρου. Εάν η απόφαση εφαρμοστεί αναδρομικά θα μπορούσε να αυξήσει σημαντικά τις ανάγκες σε προβλέψεις, καθώς αυτό θα μπορούσε να ανοίξει την πόρτα σε νομικές αξιώσεις από τους δανειολήπτες».

Τρεις είναι οι βασικοί πυλώνες των κινδύνων που εντοπίζουν οι Moody’s, Fitch και DBRS. Πρώτον, απειλούνται οι τιτλοποιήσεις του προγράμματος «Ηρακλής». Η Moody’s υπογραμμίζει πως οι χαμηλότερες ταμειακές ροές από αναδιαρθρωμένα στεγαστικά δάνεια ενδέχεται να αποδυναμώσουν την απόδοση των συναλλαγών, αυξάνοντας την πιθανότητα ενεργοποίησης των κρατικών εγγυήσεων. Ο κ. Κοστάνζο προσθέτει πως η αναθεώρηση των επιτοκίων «θα μπορούσε να αποδυναμώσει τις αναμενόμενες ανακτήσεις από αναδιαρθρωμένα δάνεια και, ως εκ τούτου, να ασκήσει αρνητική πίεση στις ελληνικές τιτλοποιήσεις».

Δεύτερον, η απόφαση φαίνεται να υπονομεύει την πειθαρχία στις πληρωμές. Καθώς πολλά δάνεια μετατρέπονται ουσιαστικά σε άτοκα, ο Πάου Λαμπρό της Fitch προειδοποιεί: «Είναι πολύ πιθανό να υπάρξουν δυσμενείς επιπτώσεις στη συμπεριφορά ορισμένων δανειοληπτών, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με την πειθαρχία πληρωμών». Η Moody’s συμπληρώνει πως δανειολήπτες με υφιστάμενες συμφωνίες ίσως επιδιώξουν παρόμοια μεταχείριση, διαβρώνοντας την ποιότητα του ενεργητικού των τραπεζών.

Τρίτον, η πιστωτική συμπεριφορά των τραπεζών αναμένεται να επηρεαστεί. Η Moody’s σημειώνει ότι «η απόφαση αυξάνει τον κίνδυνο οι μελλοντικοί δανειολήπτες να αναζητήσουν προστατευτική μεταχείριση παρόμοια με τους δικαιούχους του νόμου Κατσέλη». Ο κ. Κοστάνζο τονίζει πως οι τράπεζες ίσως αντιδράσουν αυστηροποιώντας τα πρότυπα αξιολόγησης και περιορίζοντας την προσφορά πιστώσεων, ειδικά προς τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.

Παρά το «γκρίζο» τοπίο, υπάρχει και η θετική πλευρά. Οι ελληνικές τράπεζες έχουν χτίσει σημαντικά «μαξιλάρια» τα τελευταία χρόνια. Όπως εξηγεί ο αναλυτής της DBRS, τα κεφαλαιακά αποθέματα, η βελτιωμένη κερδοφορία και η δραστική μείωση των κόκκινων δανείων (NPEs) παρέχουν τη δυνατότητα απορρόφησης των κραδασμών από τη νέα μεθοδολογία του νόμου Κατσέλη.