Μentre η Κρήτη δέχεται νέες μεταναστευτικές πιέσεις, η Κομισιόν επιστρέφει με το σχεδιασμό ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης που χορηγεί στα κράτη-μέλη πρόσθετη ευελιξία στη διαχείριση συνόρων, ασύλου και επιστροφών. Παράλληλα, ανακοινώνεται χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για δράσεις στην Ανατολική Λιβύη, ενώ προωθείται η δημιουργία «κόμβων επιστροφών» σε τρίτες χώρες με την Ελλάδα να συμμετέχει ενεργά στις διεργασίες.

Σε εννεασέλιδη επιστολή προς τους Ευρωπαίους ηγέτες με σημερινή ημερομηνία, ενόψει της Συνόδου Κορυφής αυτής της εβδομάδας στις Βρυξέλλες, η πρόεδρος Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξειδικεύει το ευρωπαϊκό πλαίσιο αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων (European Emergency Response Framework) που είχε προαναγγείλει τον Σεπτέμβριο. Το νέο πλαίσιο στοχεύει να προσφέρει πρόσθετες δυνατότητες όταν αιφνίδιες ή μαζικές παράτυπες αφίξεις απειλούν τη δημόσια τάξη και η υφιστάμενη νομοθεσία αποδεικνύεται ανεπαρκής. Η επιστολή αναφέρεται στο άρθρο 72 της Συνθήκης Λειτουργίας της ΕΕ, διευκρινίζοντας ότι δεν θα επηρεαστεί η εθνική νομοθεσία έκτακτης ανάγκης.

Η Αθήνα, στο πρόσφατο Συμβούλιο Εσωτερικών, ζήτησε πάλι ευρωπαϊκό μηχανισμό που να επιτρέπει προσωρινή αναστολή διαδικασιών ασύλου υπό εξαιρετικές συνθήκες — αίτημα που επαναφέρθηκε και μετά την κρίση στην Ελ Ιερρο της Ισπανίας. Η Κομισιόν ωστόσο δεν έχει αποσαφηνίσει εάν το νέο πλαίσιο καλύπτει το ελληνικό αίτημα.

Στο 19σέλιδο παράρτημα, η Κομισιόν αναφέρεται συγκεκριμένα στις εξελίξεις στην Κρήτη και την Ελ Ιερρο, υπογραμμίζοντας την ανάγκη καλύτερης ανταλλαγής πληροφοριών, ολοκληρωμένης ανάλυσης και έγκαιρης κινητοποίησης ευρωπαϊκών μηχανισμών. Την Λιβύη χαρακτηρίζει «κυριότερη χώρα αναχώρησης» για παράτυπες διελεύσεις και γνωστοποιεί την υπογραφή πρόσθετης χρηματοδότησης 25 εκατ. ευρώ για επέκταση δράσεων διαχείρισης συνόρων, έρευνας, διάσωσης και καταπολέμησης διακίνησης στις ανατολικές περιοχές.

Ερωτηθείσα από την «Κ» για την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας με τις αρχές της Ανατολικής Λιβύης και την αξιοποίηση των χρημάτων, η Κομισιόν επικαλέστηκε τη μείωση των παράτυπων αφίξεων στην Ευρώπη κατά 55% την τελευταία διετία και περίπου 35% φέτος. Εκπρόσωπός της ανέφερε ότι «συνεχίζονται οι τεχνικές αποστολές και οι επαφές με τις λιβυκές αρχές για την ενίσχυση της συνεργασίας επί του πεδίου», χωρίς ωστόσο να δώσει συγκεκριμένες διευκρινίσεις για τη διάθεση της χρηματοδότησης ή χρονοδιάγραμμα αποτελεσμάτων.

Σύμφωνα με το παράρτημα, στους σχεδιασμούς περιλαμβάνεται Δέντρο Συντονισμού Θαλάσσιας Διάσωσης στη Βεγγάζη με συνδρομή της ευρωπαϊκής επιχείρησης IRINI και χρηματοδότηση από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη. Εξετάζεται επίσης περαιτέρω εμπλοκή της αποστολής EUBAM Libya και διμερούς υποστήριξης από κράτη-μέλη για τα σύνορα στην Ανατολική Λιβύη.

Για τις επιστροφές, η φον ντερ Λάιεν υπογραμμίζει τη δημιουργία «κόμβων επιστροφών» (return hubs) σε τρίτες χώρες, σημειώνοντας ότι ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός παρέχει το νομικό πλαίσιο και ότι κράτη-μέλη εργάζονται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση. Η Ελλάδα συμμετέχει με Γερμανία, Αυστρία, Δανία και Ολλανδία σε ομάδα που διερευνά συμφωνίες με τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ρουάντα και η Ουγκάντα, με στόχο λειτουργία του πρώτου κέντρου εντός 2027.

Με το συνολικό ποσοστό επιστροφών στην ΕΕ να παραμένει στο 32%, η πρόεδρος ζητά ταχεία εφαρμογή των νέων κανόνων. Επαναλαμβάνει παράλληλα την πρόθεση ενίσχυσης του Frontex με αύξηση μόνιμου σώματος, δημιουργία ευρωπαϊκής εφεδρείας για σύνορα και επιστροφές, δύναμης ταχείας αντίδρασης και κέντρου συντονισμού επιστροφών.

Η επιστολή ολοκληρώνει με έμφαση στην εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων η Τουρκία.