Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν βρίσκεται μπροστά σε μια ιστορική καμπή μετά την επιβεβαίωση της δολοφονίας του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, την Κυριακή (01/03). Σε μια προσπάθεια να διατηρηθεί η σταθερότητα, ο Αγιατολάχ Αλιρέζα Αραφί ορίστηκε μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας. «Το Συμβούλιο Διακρίσεως της Σκοπιμότητας εξέλεξε τον Αγιατολάχ Αλιρέζα Αραφί μέλος του προσωρινού συμβουλίου ηγεσίας», δήλωσε ο εκπρόσωπος του συμβουλίου, Μοχσέν Ντεχναβί, σε ανάρτησή του στο X.

Το προσωρινό αυτό όργανο, στο οποίο συμμετέχουν ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, καλείται να κυβερνήσει τη χώρα μέχρι η Συνέλευση των Εμπειρογνωμόνων να «εκλέξει έναν μόνιμο ηγέτη το συντομότερο δυνατόν». Ο 67χρονος Αραφί, έμπιστος του Χαμενεΐ και αντιπρόεδρος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων, θεωρείται πρόσωπο-κλειδί στις επερχόμενες εξελίξεις. Ωστόσο, η σκιά των απειλών από τον Ντόναλντ Τραμπ για συνέχιση της βομβιστικής εκστρατείας ΗΠΑ και Ισραήλ καθιστά την οποιαδήποτε συγκέντρωση των ηγετών εξαιρετικά επικίνδυνη.

Το σύνταγμα ορίζει αυστηρά κριτήρια για τον επόμενο ηγέτη: πρέπει να είναι άνδρας κληρικός, με πολιτική ικανότητα και ηθική εξουσία. Στο προσκήνιο βρίσκονται τρία ονόματα με διαφορετικά ερείσματα. Ο 56χρονος Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, δεύτερος γιος του εκλιπόντος, διαθέτει τεράστια επιρροή και δεσμούς με τους Φρουρούς της Επανάστασης, αλλά η διαδοχή από πατέρα σε γιο προκαλεί αντιδράσεις στον κλήρο. Ο 50χρονος Χασάν Χομεϊνί, εγγονός του ιδρυτή της Δημοκρατίας, διαθέτει επαναστατική νομιμότητα αλλά στερείται πραγματικής ισχύος στον μηχανισμό ασφαλείας. Τέλος, ο Χασέμ Χοσεϊνί Μπουσεχρί, ανώτερος κληρικός με στενούς δεσμούς με τους θεσμούς διαδοχής, παραμένει μια επιλογή χαμηλού προφίλ.

Ο θάνατος του Χαμενεΐ, που κυβέρνησε από το 1989, χαρακτηρίζεται ως «σεισμικό πολιτικό γεγονός» που θα μπορούσε να ανατρέψει το καθεστώς που «μετέτρεψε το Ιράν σε μια αδίστακτη θεοκρατική δικτατορία». Η κληρονομιά του είναι ένας κρατικός μηχανισμός χτισμένος γύρω από τους Φρουρούς της Επανάστασης, αλλά και μια κοινωνία που βράζει. Από τις διαδηλώσεις για τη Mahsa Amini το 2022 μέχρι τις μαζικές πορείες του 2026 όπου ακουγόταν το σύνθημα «Θάνατος στον Χαμενεΐ», η λαϊκή οργή αντιμετωπίστηκε με την πιο αιματηρή καταστολή των τελευταίων 50 ετών.

Ο Χαμενεΐ, που κάποτε δήλωνε με ταπεινότητα «Είμαι ένα άτομο με πολλά ελαττώματα και αδυναμίες και πραγματικά ένας δευτερεύων θεολόγος», κατάφερε να παραμείνει στην εξουσία περισσότερο από τον προκάτοχό του, Χομεϊνί. Τώρα, η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια αχαρτογράφητη φάση. Με τον «Άξονα Αντίστασης» να κλυδωνίζεται και τις άμεσες συγκρούσεις με το Ισραήλ να πυκνώνουν, η επιλογή του διαδόχου θα κρίνει αν το Ιράν θα οδηγηθεί σε μεταρρύθμιση ή σε μια νέα, ακόμη πιο σκληρή περίοδο χάους.