Ο τομέας της μακροζωίας γνωρίζει εκρηκτική ανάπτυξη, με αμέτρητους ανθρώπους στα social media να διαφημίζουν σχέδια που υπόσχονται μια μακρά και υγιή ζωή. Πολλοί πιστεύουν ότι το κλειδί είναι οι ακριβές θεραπείες ευεξίας και τα συμπληρώματα, των οποίων η αποτελεσματικότητα συχνά αμφισβητείται επιστημονικά.

Όμως, στη Βραζιλία, υπάρχει ένας σημαντικός αριθμός ανθρώπων που φτάνουν τα 100 χρόνια ή και τα ξεπερνούν, χωρίς να έχουν πρόσβαση σε πολυτελείς κλινικές ευεξίας. Όπως αναφέρει το Medical News Today, πολλοί από αυτούς τους αιωνόβιους παραμένουν υγιείς σχεδόν μέχρι το τέλος της ζωής τους, παρά την περιορισμένη πρόσβαση σε υγειονομική περίθαλψη.

Ένα πρόσφατο άρθρο γνώμης στο επιστημονικό περιοδικό Genomic Press περιγράφει γονιδιωματικές και κυτταρικές μελέτες σε αυτούς τους ανθρώπους. Στόχος της έρευνας είναι να εντοπιστούν τα βιολογικά «αποτυπώματα» που συνδέονται με την επιβίωση σε μεγάλη ηλικία.

Όπως επισημαίνουν οι συγγραφείς της μελέτης, «η υγιής μακροβιότητα είναι ένας παγκόσμιος στόχος». Οι άνθρωποι δεν θέλουν απλώς να ζήσουν περισσότερο, αλλά να ζήσουν περισσότερα χρόνια με καλή υγεία.

Οι άνθρωποι που φτάνουν σε βαθιά γεράματα χωρίς σοβαρά προβλήματα υγείας έχουν αποφύγει ασθένειες που σχετίζονται με την ηλικία, όπως η άνοια, τα καρδιαγγειακά νοσήματα και ο καρκίνος. Η μελέτη της φυσιολογίας και της γενετικής τους μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερες θεραπείες ή προληπτικές στρατηγικές.

Οι ερευνητές αναφέρονται σε πρόσφατες μελέτες μακρόβιων ανθρώπων και εξετάζουν τους βιολογικούς μηχανισμούς που φαίνεται να τους κρατούν «νεότερους» για περισσότερο.

Ένας από αυτούς τους μηχανισμούς αφορά στη συντήρηση των πρωτεϊνών. Καθώς γερνάμε, η ικανότητα του οργανισμού να διατηρεί και να ανανεώνει τις πρωτεΐνες μειώνεται. Οι υπεραιωνόβιοι, ωστόσο, μπορούν να απομακρύνουν τις ελαττωματικές πρωτεΐνες με την ίδια αποτελεσματικότητα που το κάνουν νεότεροι ενήλικες.

Ένας άλλος μηχανισμός σχετίζεται με το ανοσοποιητικό σύστημα. Στους περισσότερους ηλικιωμένους, η άμυνα του οργανισμού εξασθενεί, αυξάνοντας τον κίνδυνο χρόνιας φλεγμονής και λοιμώξεων. Στους υπεραιωνόβιους, το ανοσοποιητικό δεν φθίνει, αλλά προσαρμόζεται και γίνεται πιο ανθεκτικό.

Τέλος, κάποιοι άνθρωποι φαίνεται να διαθέτουν απλώς «καλά» γονίδια. Στοιχεία δείχνουν ότι ορισμένοι μακρόβιοι άνθρωποι έχουν σπάνιες γενετικές παραλλαγές που υποστηρίζουν ένα ισχυρό ανοσοποιητικό, τη σταθερότητα του γονιδιώματος και τη σωστή λειτουργία των μιτοχονδρίων.

Σύμφωνα με ειδικούς που δεν συμμετείχαν στη μελέτη, δεν υπάρχει ένα και μοναδικό «γονίδιο μακροζωίας». Αυτό που μετρά είναι η πολυεπίπεδη βιολογική ανθεκτικότητα: αποτελεσματικοί μηχανισμοί επιδιόρθωσης του DNA, καλή μιτοχονδριακή λειτουργία, ποιοτικός έλεγχος των πρωτεϊνών και απουσία χρόνιας φλεγμονής.

Όπως το έθεσε χαρακτηριστικά ένας ειδικός, αν τα κύτταρα είναι σαν μια κουζίνα υψηλών προδιαγραφών, τότε η τακτική απομάκρυνση των «σκουπιδιών» και ο καλός καθαρισμός είναι απαραίτητα για να παραμείνει λειτουργική, ανεξάρτητα από τα «υλικά».

Παρότι οι γυναίκες ζουν συνήθως περισσότερο από τους άνδρες, η Βραζιλία φιλοξενεί έναν εντυπωσιακό αριθμό εξαιρετικά μακρόβιων ανδρών. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, 3 από τους 10 μακροβιότερους άνδρες στον κόσμο είναι Βραζιλιάνοι, συμπεριλαμβανομένου του γηραιότερου εν ζωή άνδρα, γεννημένου το 1912.

Αυτό προσφέρει, όπως σημειώνουν, «μια σπάνια επιστημονική ευκαιρία». Η έρευνα περιλαμβάνει βιολογικά δείγματα από περισσότερους από 100 αιωνόβιους, πολλοί από τους οποίους ζουν σε περιοχές με ελάχιστη ιατρική φροντίδα. Έτσι, οι επιστήμονες μπορούν να μελετήσουν τη μακροζωία πέρα από τα όρια της σύγχρονης ιατρικής.

Ένας καθοριστικός παράγοντας μπορεί να είναι η μοναδική γενετική προέλευση της χώρας. Η Βραζιλία διαθέτει τη μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία παγκοσμίως, λόγω των μεταναστευτικών κυμάτων από την Ευρώπη, την Ιαπωνία και την Αφρική. Αυτό το πολύπλοκο μωσαϊκό καταγωγών έχει δημιουργήσει έναν έντονα αναμειγμένο πληθυσμό, με μοναδικά γονιδιωματικά χαρακτηριστικά που ενδέχεται να επηρεάζουν την ανθεκτικότητα και τη μακροζωία.

Μέχρι να ολοκληρωθούν οι μελέτες, οι ειδικοί προτείνουν πρακτικά βήματα για όλους.

Το καθημερινό περπάτημα φαίνεται επίσης να παίζει καθοριστικό ρόλο, μειώνοντας σημαντικά τον κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων και πρόωρου θανάτου.

Κάτι στον συνδυασμό γενετικής και τρόπου ζωής στη Βραζιλία φαίνεται να κρατά έναν αξιοσημείωτο αριθμό ανθρώπων νέους για περισσότερο καιρό. Παρότι πολλά ερωτήματα παραμένουν, μπορούμε να υιοθετήσουμε σήμερα επιστημονικά τεκμηριωμένες συνήθειες. Οι σταδιακές αλλαγές, στις οποίες μπορούμε να παραμείνουμε συνεπείς, αποτελούν ένα ισχυρό εργαλείο για μια μακρά και υγιή ζωή.