Για δεκαετίες, οι γιατροί έχουν παρατηρήσει μια παράδοξη σχέση: ο καρκίνος και η νόσος Αλτσχάιμερ σπάνια συνυπάρχουν, υποδηλώνοντας ότι η μία πάθηση ίσως προστατεύει από την άλλη. Μια νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στην έγκριτη επιθεώρηση Cell, ρίχνει φως σε αυτό το μυστήριο.

Φαίνεται πως τα καρκινικά κύτταρα παράγουν μια πρωτεΐνη, η οποία επιδεικνύει την ικανότητα να απομακρύνει από τον εγκέφαλο τις συσσωρεύσεις παθολογικών πρωτεϊνών που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ. Οι ερευνητές, χρειάστηκαν 15 χρόνια για να ολοκληρώσουν αυτή τη μελέτη, ελπίζουν ότι τα ευρήματα θα οδηγήσουν στην ανάπτυξη νέων θεραπειών για την αντιμετώπιση της πιο κοινής μορφής άνοιας.

Όπως σχολίασε ο Ντόναλντ Γουίβερ, νευρολόγος του Πανεπιστημίου του Τορόντο, στον δικτυακό τόπο του Nature, η ανακάλυψη αυτή «προσθέτει ένα κομμάτι στο παζλ». Ο ίδιος θυμάται έναν παθολόγο να του λέει, όταν ήταν ακόμη φοιτητής: «Αν δεις κάποιον με νόσο του Αλτσχάιμερ, είναι σίγουρο ότι δεν είχε ποτέ καρκίνο».

Παρόλο που οι ανεκδοτολογικές αναφορές σχετικά με αυτή την ιδιόμορφη σχέση παραμένουν ανεπιβεβαίωτες, μια μετα-ανάλυση του 2020, βασισμένη σε δεδομένα για 9,6 εκατομμύρια ανθρώπους, κατέδειξε ότι η διάγνωση καρκίνου συνδέεται με μια μείωση του κινδύνου εμφάνισης Αλτσχάιμερ κατά 11%.

Η ομάδα του Γιουμίνγκ Λιου, νευρολόγου στο Πανεπιστήμιο Χουαζόν στην Γουχάν της Κίνας, αφιέρωσε έξι χρόνια στην αναζήτηση του κατάλληλου ζωικού μοντέλου για να μελετήσει τις δύο παθήσεις σε ποντίκια.

Στη συνέχεια, για τα επόμενα έξι χρόνια, οι ερευνητές εξέτασαν ποντίκια που είχαν αναπτυχθεί ως μοντέλα για τη μελέτη της νόσου Αλτσχάιμερ, στα οποία μεταμόσχευσαν κύτταρα από ανθρώπινους καρκίνους του πνεύμονα, του προστάτη και του παχέος εντέρου.

Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: τα ποντίκια στα οποία μεταμοσχεύθηκαν οι όγκοι δεν εμφάνισαν τις πλάκες παθολογικών πρωτεϊνών που αποτελούν το χαρακτηριστικό γνώρισμα της νόσου Αλτσχάιμερ.

Η ερευνητική ομάδα προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, αναζητώντας ποιες από τις πρωτεΐνες που παράγονται από τους όγκους είναι ικανές να διαπεράσουν τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, ένα φυσικό εμπόδιο που περιορίζει την είσοδο πολλών ουσιών στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Μετά από χρόνια πειραματισμών, η μελέτη κατέληξε σε μια συγκεκριμένη πρωτεΐνη, την κυστατίνη C. Αυτή η πρωτεΐνη παράγεται φυσιολογικά στον οργανισμό, αλλά απελευθερώνεται από τα καρκινικά κύτταρα σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες.

Τα πειράματα που ακολούθησαν έδειξαν ότι η κυστατίνη C συνδέεται με τις προβληματικές πρωτεΐνες της νόσου Αλτσχάιμερ, ενεργοποιώντας έτσι μια άλλη πρωτεΐνη, την TREM2, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την καταστροφή των πρωτεϊνικών πλακών από κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος.

Στα ποντίκια, η καταστροφή των πλακών φάνηκε να συνοδεύεται από βελτίωση των νοητικών λειτουργιών, ένα εύρημα που μένει να επιβεβαιωθεί και στους ανθρώπους.

Η ενεργοποίηση της πρωτεΐνης TREM2 είχε ήδη προταθεί ως πιθανή θεραπεία για τη νόσο Αλτσχάιμερ, αλλά μέχρι σήμερα δεν έχει βρεθεί φάρμακο που να την ενεργοποιεί αποτελεσματικά.

Η ανακάλυψη του ρόλου της κυστατίνης C μπορεί τώρα να ανοίξει νέους δρόμους για την ανάπτυξη υποψήφιων θεραπειών.