Οι αρχές της Τεχεράνης απαντούν με γενικευμένη καταστολή στο κύμα διαδηλώσεων που σαρώνει τη χώρα, αποκτώντας πλέον ανοιχτά αντικαθεστωτικό χαρακτήρα. Έπειτα από τουλάχιστον 16 χρόνια, το Ιράν βιώνει ένα κύμα διαδηλώσεων που επεκτείνεται και στις 31 επαρχίες.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε την ηγεσία του Ιράν, καλώντας την να μην αντιμετωπίσει με φονική βία τους διαδηλωτές. Σε διαφορετική περίπτωση, απείλησε ότι οι ΗΠΑ θα αναλάβουν δράση. Η απειλή του έγινε ακόμα πιο ισχυρή έπειτα από την αμερικανική επιδρομή στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο.

Σε ομιλία του που μεταδόθηκε από τα κρατικά ΜΜΕ, ο ανώτατος ηγέτης της Ισλαμικής Δημοκρατίας, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, διεμήνυσε ότι «δεν θα υποχωρήσει» απέναντι στους διαδηλωτές, τους οποίους χαρακτήρισε «σαμποτέρ» και «βάνδαλους», κατηγορώντας τους ότι υποκινούνται από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. «Καταστρέφουν τους δρόμους τους για να ικανοποιήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφερε χαρακτηριστικά ο 86χρονος ηγέτης, θυμίζοντας ότι ο Τραμπ «προσέτρεξε να τους βοηθήσει», και του συνέστησε «να ασχοληθεί με τη δική του χώρα».

Συνεχίζοντας, κατηγόρησε τον Αμερικανό πρόεδρο ότι «έχει βαμμένα τα χέρια του με αίμα Ιρανών», παραπέμποντας στους αμερικανικούς βομβαρδισμούς στη διάρκεια του περυσινού πολέμου των 12 ημερών με το Ισραήλ.

Αμέσως μετά την ομιλία Χαμενεΐ, ο γενικός εισαγγελέας Τεχεράνης απείλησε ότι οι «σαμποτέρ» που συλλαμβάνονται για λεηλασία δημοσίων κτιρίων ή για προσφυγή στην ένοπλη βία θα αντιμετωπίζουν τη θανατική ποινή. Είχε προηγηθεί η προειδοποίηση του επικεφαλής της δικαστικής εξουσίας, Γκολαμχοσεϊν Μοχσενί – Ετζεϊ, ότι η τιμωρία των αντικυβερνητικών διαδηλωτών θα είναι «αποφασιστική, αυστηρότατη και με κανένα ίχνος επιείκειας». Κρατικά μέσα ενημέρωσης εμφάνιζαν τους διαδηλωτές ως ενεργούμενα της τρομοκρατικής οργάνωσης «Μουτζαχεντίν του Λαού», η ηγεσία της οποίας είχε υποστηριχθεί από τον Σαντάμ Χουσεΐν και βρίσκεται στο εξωτερικό.

Το κύμα των διαδηλώσεων ξεκίνησε στις 28 Δεκεμβρίου από το Μεγάλο Παζάρι της Τεχεράνης, εκφράζοντας την αγανάκτηση των εμπόρων για την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος, του ριάλ, και τον αχαλίνωτο πληθωρισμό που έχει αγγίξει το 40%. Στην πορεία, όμως, πήρε ανοιχτά πολιτικά χαρακτηριστικά, με συνθήματα όπως «Θάνατος στον Χαμενεΐ» και «Ελευθερία» να ακούγονται σε πολλές από τις διαδηλώσεις.

Καθώς η ιρανική αντιπολίτευση δεν διαθέτει αναγνωρίσιμη πολιτική ηγεσία, ο Ρεζά Παχλεβί, γιος του σάχη που ανατράπηκε από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, προσπαθεί να καλύψει το κενό. Από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου ζει, κάλεσε τους πολίτες του Ιράν να κατέβουν στους δρόμους για να ρίξουν το θεοκρατικό καθεστώς.

Με απειλές για θανατική ποινή τρομοκρατούνται οι διαδηλωτές, ενώ οι Αρχές έχουν διακόψει την πρόσβαση στο διαδίκτυο και τις διεθνείς τηλεφωνικές κλήσεις. Δεκάδες είναι οι νεκροί και χιλιάδες οι συλληφθέντες.

Σε αρκετές συνοικίες της Τεχεράνης υψώνονταν φωνές από τα μπαλκόνια με συνθήματα όπως «Θάνατος στον δικτάτορα», «Θάνατος στην Ισλαμική Δημοκρατία» και «Αυτή είναι η τελευταία μάχη – ο Παχλεβί θα επιστρέψει». Ανάλογες σκηνές εκτυλίχθηκαν και σε άλλες πόλεις. Σύμφωνα με το πρακτορείο Human Rights Activists, μέχρι χθες είχαν σκοτωθεί τουλάχιστον 34 διαδηλωτές και τέσσερις αστυνομικοί, ενώ έγιναν περίπου 2.200 συλλήψεις. Αναφέρεται ότι ορισμένοι από τους διαδηλωτές ήταν ένοπλοι.

Προκειμένου να εμποδίσουν τη λήψη μηνυμάτων του Παχλεβί και να δυσχεράνουν την επικοινωνία μεταξύ των πολιτών, οι Αρχές έκλεισαν το Διαδίκτυο και απέκλεισαν τις διεθνείς τηλεφωνικές κλήσεις. Παραμένει αμφίβολο αν η ανταπόκριση στο κάλεσμα του Παχλεβί αντικατοπτρίζει θετικά συναισθήματα απέναντί του ή αν απλώς καλύπτει συγκυριακά το κενό πολιτικής εκπροσώπησης της αντιπολίτευσης.

Ο Τραμπ, ερωτηθείς για το αν σκοπεύει να συναντηθεί με τον Παχλεβί, δήλωσε ότι δεν το θεωρεί πρέπον, τουλάχιστον για την ώρα. Ωστόσο, επανήλθε στις απειλές του, προσπαθώντας να αποτρέψει τη χρήση εκτεταμένης βίας από τις ιρανικές αρχές εναντίον του κινήματος.

«Είμαστε έτοιμοι να πλήξουμε πολύ δυνατά», δήλωσε ο Τραμπ, χαιρετίζοντας «τον απίστευτο ενθουσιασμό (του ιρανικού λαού) να ανατρέψει το καθεστώς». Μάλιστα, ανέφερε ότι ο Αγιατολάχ Χαμενεΐ «ψάχνει μέρος για να φύγει» από το Ιράν, καθώς, όπως είπε, «τα πράγματα εξελίσσονται πολύ άσχημα γι’ αυτόν».

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου εγκωμίασε τους διαδηλωτές, κάνοντας λόγο για «μια αποφασιστική στιγμή όπου ο ιρανικός λαός παίρνει το μέλλον του στα δικά του χέρια». Διπλωματική πηγή στο Παρίσι σημείωσε ότι η Γαλλία «κατανοεί τις θεμιτές προσδοκίες του ιρανικού λαού» και κάλεσε τις Αρχές να δείξουν «μέγιστη αυτοσυγκράτηση».

Το Ιράν βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, με μαζικές διαδηλώσεις και καταγγελίες για κυβερνητική καταστολή και οικονομική κατάρρευση. Το θεοκρατικό καθεστώς αντιδρά με καταστολή και διακοπή της πρόσβασης στο διαδίκτυο. Ποια ήταν όμως η σπίθα που άναψε τη φωτιά και πόσο απειλούνται οι κυβερνώντες;

Σύμφωνα με αμερικανικό πρακτορείο ειδήσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, έχουν πραγματοποιηθεί πάνω από 390 διαδηλώσεις και στις 31 επαρχίες της χώρας. Επισημαίνεται, ωστόσο, ότι το πραγματικό εύρος των διαδηλώσεων είναι δύσκολο να εκτιμηθεί. Η κατάρρευση του ριάλ οδήγησε την χώρα σε κρίση, εκτοξεύοντας τις τιμές βασικών αγαθών. Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν από τους εμπόρους της Τεχεράνης στα τέλη Δεκεμβρίου και γρήγορα γενικεύτηκαν, συμπεριλαμβάνοντας πλέον συνθήματα κατά των κοινωνικών ανισοτήτων, της καταδυνάστευσης, των διακρίσεων κατά των γυναικών και της βίαιης καταστολής.

Οι τρέχουσες διαδηλώσεις είναι οι μεγαλύτερες μετά από αυτές του 2022, οι οποίες είχαν πυροδοτηθεί από τον θάνατο της Μαχσά Αμίνι. Διαφοροποιούνται, επίσης, ως προς την αφετηρία τους, καθώς ξεκίνησαν από τους cosiddetti bazaaris, που παραδοσιακά θεωρούνται πιστοί στο καθεστώς. Επιπλέον, οι διαδηλώσεις πραγματοποιούνται εν μέσω εξωτερικών παρεμβάσεων.

Έξι μήνες μετά την κοινή αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν, ο Τραμπ επανέφερε το ενδεχόμενο νέας επίθεσης, απειλώντας ότι θα επέμβει στρατιωτικά εάν οι ιρανικές αρχές σκοτώσουν διαδηλωτές. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είχε υποσχεθεί οικονομική ανακούφιση, ενώ παράλληλα κατήγγειλε τις αμερικανικές κυρώσεις και τη διαφθορά.

Έναν χρόνο μετά την εκλογή του, η εργατική και η μεσαία τάξη αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα. Η διαφθορά, η κακοδιαχείριση και τα περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν φέρει την κυβέρνηση σε δεινή θέση. Εξωτερικοί παράγοντες, όπως οι κυρώσεις και η πιθανότητα ενός νέου πολέμου, έχουν προκαλέσει ανησυχία στον πληθυσμό. Οι συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες αποτελούν τη μεγαλύτερη πρόκληση για το καθεστώς μετά τον πόλεμο των 12 ημερών με το Ισραήλ. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι, χωρίς μια ουσιαστική αλλαγή, οι διαμαρτυρίες είναι απίθανο να οδηγήσουν σε αλλαγή καθεστώτος.

Ο «Άξονας της Αντίστασης», μια συμμαχία για το Ιράν αποτελούμενη από πολιτικές και στρατιωτικές οργανώσεις, έχει αποδυναμωθεί τα τελευταία χρόνια.

Πάγια ανησυχία των ΗΠΑ και των συμμάχων τους είναι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Παρότι η Τεχεράνη υποστηρίζει πως το πρόγραμμά της είναι ειρηνικό και υπόκειται σε ελέγχους, ο εμπλουτισμός ουρανίου σε υψηλά επίπεδα εγείρει ανησυχίες ότι η χώρα βρίσκεται κοντά στην ανάπτυξη πυρηνικού όπλου.

Οι σχέσεις του Ιράν και των ΗΠΑ κυμαίνονται μεταξύ εχθρότητας και επιφυλακτικής διπλωματίας. Η μεταξύ τους συνεργασία είχε σφραγιστεί το 2015 με τη συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα, όμως το 2018 οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν μονομερώς από τη συμφωνία, προκαλώντας νέες εντάσεις στη Μέση Ανατολή.