Η βίαιη καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων στο Ιράν έχει οδηγήσει σε δραματική αύξηση των θυμάτων, με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων να κάνουν λόγο για εκατοντάδες νεκρούς και να μην διαφαίνεται καμία πρόθεση υποχώρησης από τις αρχές.

Σύμφωνα με τη νορβηγική οργάνωση Iran Human Rights (IHRNGO), τουλάχιστον 648 διαδηλωτές έχουν χάσει τη ζωή τους από την έναρξη των κινητοποιήσεων στις 28 Δεκεμβρίου. Μεταξύ αυτών, περιλαμβάνονται εννέα ανήλικοι κάτω των 18 ετών, ενώ χιλιάδες άνθρωποι έχουν τραυματιστεί τις τελευταίες εβδομάδες. Η αμερικανική οργάνωση Human Rights Activist News Agency ανέφερε χθες ότι οι νεκροί ανέρχονταν σε 544.

Παρά το σχεδόν απόλυτο μπλακ άουτ στο διαδίκτυο και τους δρακόντειους περιορισμούς στις τηλεφωνικές επικοινωνίες, επαληθευμένες αναφορές και βίντεο με νεκρούς διαδηλωτές και πτώματα σε μαύρες σακούλες έξω από νοσοκομεία φτάνουν σταδιακά.

Η κρίση, που ξεκίνησε ως διαμαρτυρία για την οικονομική κατάρρευση, εξελίσσεται σε μία από τις σοβαρότερες προκλήσεις για τις αρχές από την Ισλαμική Επανάσταση πριν από πέντε δεκαετίες.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, σε εμφάνισή του στην κρατική τηλεόραση, δήλωσε ότι εργάζεται για να αντιμετωπίσει την οργή των πολιτών για την οικονομία, αλλά ξεκαθάρισε ότι «δεν θα επιτρέψει σε ταραχοποιούς να αποσταθεροποιήσουν τη χώρα».

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο παρέμβασης, δηλώνοντας ότι «το εξετάζουμε πολύ σοβαρά, το εξετάζει και ο στρατός» και ότι υπάρχουν «μερικές επιλογές».

Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, έπειτα από την κατακόρυφη πτώση της αξίας του ιρανικού νομίσματος, και γρήγορα μετατράπηκαν σε μαζικό κίνημα που ζητά την ανατροπή των θεοκρατικών ηγετών.

Πλήθη έχουν κατακλύσει τους δρόμους τόσο των μεγάλων πόλεων όσο και φτωχών επαρχιακών περιοχών.

Βίντεο που δημοσιεύθηκαν σε ιρανικά κοινωνικά δίκτυα και επαληθεύτηκαν από τους New York Times δείχνουν δεκάδες μαύρες σακούλες με σορούς στοιχισμένες έξω από το Ιατροδικαστικό Κέντρο στο Καχριζάκ, στα περίχωρα της Τεχεράνης, με συγγενείς να προσπαθούν να αναγνωρίσουν τους δικούς τους ανθρώπους.

Η αποτίμηση της έκτασης της βίας είναι δύσκολη, λόγω των περιορισμών στη ροή πληροφοριών.

«Η βία έχει εκτοξευθεί τις τελευταίες ημέρες μετά το κλείσιμο του διαδικτύου», δήλωσε ο Χαντί Γκαεμί, επικεφαλής του Κέντρου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν, προσθέτοντας ότι «υπάρχουν εκατοντάδες και πιθανόν χιλιάδες νεκροί. Η πλήρης εικόνα θα φανεί μόνο όταν αποκατασταθεί η σύνδεση».

Ανώτατοι αξιωματούχοι ρίχνουν την ευθύνη στις ΗΠΑ και το Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι στηρίζουν τους διαδηλωτές. Το Ιράν εξακολουθεί να πλήττεται από την οικονομική ασφυξία που προκάλεσε η επαναφορά κυρώσεων του ΟΗΕ.

Αμερικανοί αξιωματούχοι φέρεται να έχουν ενημερώσει τον Τραμπ για νέες επιλογές στρατιωτικών πληγμάτων, ενώ ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Καλιμπάφ προειδοποίησε ότι σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, «οι κατεχόμενες περιοχές και οι αμερικανικές βάσεις, πλοία και γραμμές εφοδιασμού» θα αποτελέσουν νόμιμους στόχους.

Η κυβέρνηση κήρυξε τριήμερο εθνικό πένθος για τους νεκρούς από «αστικούς τρομοκράτες εγκληματίες», καλώντας τον πληθυσμό να συμμετάσχει σε «Πορεία Εθνικής Αντίστασης».

Ο εξόριστος Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, κάλεσε τους διαδηλωτές να μην εγκαταλείψουν τους δρόμους, καθώς συνθήματα υπέρ της οικογένειας Παχλαβί ακούγονται ολοένα και συχνότερα.

Η Τεχεράνη και άλλες μεγάλες πόλεις βρίσκονται σε καθεστώς έντασης και σχεδόν πλήρους ψηφιακού αποκλεισμού. Το BBC μεταδίδει ότι το εθνικό μπλακ άουτ στο διαδίκτυο διανύει την πέμπτη ημέρα, με τη NetBlocks να εκτιμά πως η συνδεσιμότητα με τον έξω κόσμο βρίσκεται μόλις στο 1% των φυσιολογικών επιπέδων.

Σύμφωνα με ειδικούς, η ιρανική κυβέρνηση φαίνεται να έχει δημιουργήσει ένα σύστημα «kill switch» που διακόπτει τη σύνδεση για το κοινό, επιτρέποντάς την επιλεκτικά για συγκεκριμένα πρόσωπα, καθώς ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ συνεχίζει να αναρτά στο Χ.

Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές για χρήση στρατιωτικού τύπου «jammers» προκειμένου να παρεμποδιστεί και το δορυφορικό σύστημα Starlink.

Ακόμη και σε επίσημες τελετές, ακούγονται συνθήματα «θάνατος στον Χαμενεΐ», κάτι που σύμφωνα με το BBC Verify αποτελεί σαφή απόκλιση από τις καθιερωμένες θρησκευτικές ιαχές.

Η κυβέρνηση επιχειρεί να διαχωρίσει τους «γνήσιους διαδηλωτές» από αυτούς που αποκαλεί «ένοπλους ταραχοποιούς εκπαιδευμένους για να σπείρουν αναταραχή».

Η οικονομική διάσταση υπήρξε καταλυτική. Στις 28 Δεκεμβρίου, όταν ξέσπασαν οι πρώτες διαμαρτυρίες, το ιρανικό ριάλ έφτασε σε ιστορικό χαμηλό, 1,45 εκατομμύριο ανά δολάριο. Ακολούθησαν κινητοποιήσεις καταστηματαρχών που ζητούσαν σταθεροποίηση της ισοτιμίας.

Ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν ανακοίνωσε τροποποίηση του προϋπολογισμού, κατάργηση του πολυσύνθετου συστήματος πολλαπλών ισοτιμιών και ένα πακέτο «οικονομικής ανακούφισης».

Αναλυτές του BBC εκτιμούν ότι, παρότι οι πρόσφατες συγκρούσεις του 2025 και οι αμερικανικές επιδρομές προκάλεσαν σοβαρά πλήγματα, η στρατιωτική δομή του Ιράν παραμένει διάσπαρτη και σε μεγάλο βαθμό προστατευμένη.

Παρά ταύτα, το καθεστώς εμφανίζεται «σε πολύ αδύναμη θέση», έχοντας χάσει βασικούς συμμάχους και σημαντικό μέρος της αεράμυνάς του.

Σύμφωνα με τη διπλωματική ανταποκρίτρια του BBC, Καρολάιν Χόλεϊ, το καθεστώς «δίνει μάχη για τη ζωή του», χρησιμοποιώντας «πρωτοφανή βία» για να κρατήσει τον έλεγχο.

Αν και το Ιράν έχει γνωρίσει κύματα αναταραχής το 2009, το 2019 και το 2022, οι τρέχουσες κινητοποιήσεις έχουν εξελιχθεί σε συνολική αμφισβήτηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.

Η εικόνα που προκύπτει είναι μιας χώρας σε βαθιά κρίση, με το καθεστώς να προσπαθεί να ελέγξει την κατάσταση στους δρόμους, την κοινωνία να πληρώνει βαρύ τίμημα και τη διεθνή κοινότητα να παρακολουθεί το ενδεχόμενο μιας σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες.

Με πληροφορίες από New York Times, BBC