Το ΝΑΤΟ βρίσκεται αντιμέτωπο με μία από τις σοβαρότερες κρίσεις στην ιστορία του, καθώς η επιμονή του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να αποκτήσει την κυριότητα της Γροιλανδίας προκαλεί έντονη ανησυχία στους Ευρωπαίους συμμάχους, απειλώντας τη συνοχή της Συμμαχίας και αναδεικνύοντας βαθιά ρήγματα γύρω από την ασφάλεια στην Αρκτική, τον ρόλο των ΗΠΑ και το μέλλον της συλλογικής άμυνας.

Το ΝΑΤΟ βλέπει την αυτονομία του να περιορίζεται, καθώς ο Τραμπ επιδιώκει να περάσει η Γροιλανδία σε αμερικανική κυριότητα. Αφότου ο Τραμπ επανέφερε το αίτημά του για απόκτηση του ελέγχου της ημιαυτόνομης περιοχής της Δανίας, τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ αναζητούν εναγωνίως τρόπους να αντικρούσουν τους αμερικανικούς ισχυρισμούς ότι η Γροιλανδία παραμένει ανεπαρκώς προστατευμένη, την ώρα που η Ρωσία και η Κίνα εντείνουν το ενδιαφέρον τους για την Αρκτική και τον ορυκτό της πλούτο.

Μια βίαιη κατάληψη της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα αποτελούσε πρωτοφανές προηγούμενο: Την κατάσχεση εδάφους ενός κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ από ένα άλλο, και μάλιστα από την πυρηνική υπερδύναμη που υποτίθεται ότι παρέχει την απόλυτη εγγύηση ασφάλειας στη Συμμαχία.

Πολλοί πολιτικοί, διπλωμάτες και αναλυτές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού εκτιμούν ότι ένα τέτοιο σενάριο θα σήμαινε το τέλος του ΝΑΤΟ ή, στην καλύτερη περίπτωση, τη σοβαρή αποδυνάμωσή του. Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, καθιστώντας την ήπειρο πολύ πιο ευάλωτη σε μια ρωσική επίθεση.

«Δεν μπορώ να σκεφτώ άλλη περίπτωση όπου το ΝΑΤΟ να έχει βρεθεί πραγματικά στο χείλος του γκρεμού και σίγουρα όχι εξαιτίας των ΗΠΑ», δήλωσε ο Στεν Ρίνινγκ, καθηγητής στο University of Southern Denmark και συγγραφέας πολλών βιβλίων για το ΝΑΤΟ.

Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, οι συζητήσεις στο ΝΑΤΟ για τη Γροιλανδία βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, ωστόσο εξετάζονται τρόποι ενίσχυσης της εναέριας επιτήρησης, των ναυτικών περιπολιών και της τεχνολογικής παρακολούθησης της περιοχής.

Ωστόσο, προκειμένου να κινηθούν άμεσα και χωρίς να περιμένουν μια συλλογική απόφαση της Συμμαχίας, η Δανία και ορισμένοι σύμμαχοί της, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία, η Σουηδία και η Νορβηγία, ανακοίνωσαν την Τετάρτη μικρές αλλά συμβολικές αποστολές στρατευμάτων στη Γροιλανδία, στο πλαίσιο ασκήσεων που αποσκοπούν στο να εκπέμψουν το μήνυμα ότι δεσμεύονται για την ασφάλεια της Αρκτικής.

Η ανακοίνωση αυτή έγινε την ώρα που οι υπουργοί Εξωτερικών της Δανίας και της Γροιλανδίας συναντούσαν στην Ουάσινγκτον τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, χωρίς ωστόσο να επιτευχθεί κάποια λύση στο αδιέξοδο.

Η στρατηγική των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ για την ενίσχυση της ασφάλειας στην Αρκτική μπορεί να κρατήσει ενωμένη τη Συμμαχία μόνο εφόσον ο Ντόναλντ Τραμπ τη δεχθεί ως εναλλακτική ή ως μέρος μιας εναλλακτικής στην απαίτησή του για προσάρτηση της Γροιλανδίας.

Ωστόσο, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα επιμείνει ότι τίποτα λιγότερο από την απόκτηση της κυριότητας δεν είναι αποδεκτό, οδηγώντας πολλούς Ευρωπαίους αξιωματούχους στο συμπέρασμα ότι τα κίνητρά του σχετίζονται περισσότερο με την επέκταση της αμερικανικής επικράτειας παρά με ζητήματα ασφάλειας.

«Το ΝΑΤΟ μπορεί να συμβάλει στη λύση, διαμορφώνοντας μια σοβαρή στρατηγική σχετικά με την επιτήρηση και την αποτροπή στην Αρκτική», δήλωσε ο Φαμπρίς Ποτιέ, πρώην διευθυντής σχεδιασμού πολιτικής του ΝΑΤΟ και νυν επικεφαλής της Rasmussen Global, που ίδρυσε ο πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Άντερς Φογκ Ράσμουσεν.

«Όμως, το κύρος της Συμμαχίας έχει ήδη υποστεί παράπλευρη ζημιά από την ένταση. Με τις αξιώσεις του, ο Τραμπ εγείρει αμφιβολίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ που δύσκολα θα ξεχαστούν».

Την περασμένη εβδομάδα ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ παραμένουν προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ και ότι η Ρωσία και η Κίνα φοβούνται τη Συμμαχία μόνο όσο οι ΗΠΑ είναι μέλος της. Υποστήριξε, επίσης, ότι το ΝΑΤΟ θα γινόταν πολύ ισχυρότερο αν η Γροιλανδία περνούσε στα χέρια των Ηνωμένων Πολιτειών.

Από την πλευρά της, η Ρωσία απορρίπτει τις αναφορές του ΝΑΤΟ σε ρωσική και κινεζική «απειλή» για τη Γροιλανδία ως μύθο που στοχεύει στην τεχνητή καλλιέργεια κλίματος, χαρακτηρίζοντας την πολιτική κλιμάκωσης της αντιπαράθεσης στην Αρκτική από τη Δύση εξαιρετικά επικίνδυνη.

Πολλά κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ θεωρούν ότι η νέα κρίση γύρω από τη Γροιλανδία αποσπά την προσοχή από ένα άλλο κρίσιμο μέτωπο. Από την εισβολή της Μόσχας στην Ουκρανία το 2022, η Συμμαχία έχει επικεντρωθεί στην ενίσχυση της ανατολικής πτέρυγας, υπό τον φόβο ότι κάποιο μέλος της θα μπορούσε να αποτελέσει τον επόμενο στόχο του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν.

Οι ηγέτες της Δανίας και της Γροιλανδίας έχουν διαμηνύσει ότι το νησί δεν πωλείται και δεν επιθυμεί να ενταχθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να δηλώνουν τη στήριξή τους.

Πολλοί Ευρωπαίοι διπλωμάτες θεωρούν απίθανη να προχωρήσουν οι ΗΠΑ σε στρατιωτική κατάληψη της Γροιλανδίας, αν και ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αφήσει ανοικτό αυτό το ενδεχόμενο. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, ότι ένα τέτοιο σενάριο θα είχε τεράστιες συνέπειες. Αξιωματούχος από χώρα της Ανατολικής Ευρώπης το χαρακτήρισε «σεισμό με κίνδυνο να διαλύσει το ΝΑΤΟ».

Δανοί και άλλοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι, καθώς η Γροιλανδία αποτελεί τμήμα του ΝΑΤΟ, καλύπτεται ήδη από το Άρθρο 5 της συλλογικής άμυνας. Επομένως, οποιαδήποτε απόπειρα της Ρωσίας ή της Κίνας να καταλάβει το έδαφος, όπως έχει υπονοήσει ο Τραμπ, θα ισοδυναμούσε με πόλεμο απέναντι σε ολόκληρη τη Συμμαχία, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ.

Τέλος, επισημαίνουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν ήδη στρατιωτική βάση στη Γροιλανδία, τη Διαστημική Βάση Πίτουφικ, με περίπου 200 στρατιώτες, και ότι βάσει συμφωνίας του 1951 μπορούν να αναπτύξουν όσες επιπλέον δυνάμεις κρίνουν αναγκαίες.

Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ συμφωνούν πως η Συμμαχία θα πρέπει να κάνει περισσότερα για την ασφάλεια στην Αρκτική, έναν τομέα που έως σήμερα διαχειρίζονταν κυρίως τα κράτη της περιοχής, όπως η Δανία, η Νορβηγία, η Φινλανδία και ο Καναδάς.

Η Δανία διαθέτει Κοινή Αρκτική Διοίκηση στη Γροιλανδία, με περίπου 150 άτομα στρατιωτικό και πολιτικό προσωπικό.

«Όταν πρόκειται για την Αρκτική, πρέπει να δουλέψουμε μαζί ως Συμμαχία», δήλωσε στις Βρυξέλλες την Τρίτη ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε. «Επεξεργαζόμαστε τώρα περισσότερες λεπτομέρειες για τα επόμενα βήματα, ώστε να διασφαλίσουμε ότι μπορούμε πράγματι να δράσουμε συλλογικά».

Ο Ρούτε σημείωσε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει δίκιο να επισημαίνει την ανάγκη ενίσχυσης της ασφάλειας στην Αρκτική. Υπογράμμισε επίσης ότι η Δανία αυξάνει τις επενδύσεις της σε μέσα επιτήρησης και άμυνας, όπως αεροσκάφη επιτήρησης Boeing P-8, μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας, μαχητικά F-35, δυνατότητες εναέριου ανεφοδιασμού και άλλα συστήματα για την καλύτερη προστασία της περιοχής.

Ωστόσο, καθώς το ΝΑΤΟ λειτουργεί βάσει συναίνεσης, οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή στη στάση της Συμμαχίας για την ασφάλεια στην Αρκτική θα απαιτούσε την έγκριση και των 32 κρατών-μελών, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών.