Ένας μήνα αφότου ανακοινώθηκε ότι η προγραμματισμένη έκθεση αφιερωμένη στον Τζον Γκαλιάνο (John Galliano) στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης της Νέας Υόρκης (Met) δεν θα πραγματοποιηθεί, η Zara κυκλοφόρησε την πρώτη συλλογή του σχεδιαστή για τη μάρκα. Η Re{form} έφερε έτσι τον Γκαλιάνο στα καταστήματα της εταιρείας, την ώρα που η ιστορία του είχε μόλις γίνει κέντρο μιας έντονης διαμάχης για τη μνήμη, την ευθύνη και την αξιοπιστία της βιομηχανίας μόδας.

Το δελτίο τύπου της Zara αναφέρει ότι η συλλογή «είναι δημιουργία του σχεδιαστή Τζον Γκαλιάνο, χτισμένη πάνω στη μνήμη μας, φτιαγμένη για το παρόν». Η κυκλοφορία της έρχεται μετά από τη διαμάχη για τα σχέδια του Met να τιμήσει τον πρώην σχεδιαστή της Dior, ο οποίος κρίθηκε ένοχος για συμπεριφορά μίσους το 2011 μετά από μια σειρά ρατσιστικών και αντισημιτικών δηλώσεων. Παράλληλα με την έκθεση είχε προγραμματιστεί και ένα αντίστοιχο γκαλά του Met, ένα γεγονός λαϊκής κουλτούρας το οποίο παρακολουθούν δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως μέσω του διαδικτύου.

Η έκθεση ακυρώθηκε. Αν είχε πραγματοποιηθεί, θα ήταν μόλις η τρίτη φορά που μια τέτοια τιμή απονέμεται σε έναν εν ζωή σχεδιαστή. Οι μόνοι προηγούμενοι ήταν ο Yves Saint Laurent το 1983 και η Rei Kawakubo του οίκου Comme des Garçons το 2017. Η ιστορική σημασία της επιλογής ανέδειξε αμέσως το βάρος της: η αντίδραση ήταν έντονη και ευρεία, με τους θαμώνες του Met, πολιτικούς της Νέας Υόρκης και εξέχοντες Εβραίους ηγέτες να εκφράζουν την αντίθεσή τους.

Σε άρθρο της New York Times, η βιογράφος του, Ντάνα Τόμας, χαρακτήρισε την ιδέα «φρικτή», αναφέροντας ότι «το να επιλέξει κανείς αυτή τη στιγμή για να εξυμνήσει το έργο μιας ζωής κάποιου που καταδικάστηκε για αντισημιτικές δηλώσεις… είναι εντελώς παράξενο» και επισημαίνοντας ότι «οι διαβόητες αντισημιτικές του εκφράσεις δεν ήταν μια παρέκκλιση».

Η αντίθεση δεν κάλυψε ολόκληρη τη βιομηχανία. Σε άλλα τμήματά της και κυρίως στον κύκλο της Άννα Γουίντουρ, η υποστήριξη προς τον Γκαλιάνο ήταν εξίσου ένθερμη. Πολλοί υποστηρίζουν ότι έχει εξιλεωθεί επαρκώς για τα αδικήματά του. Άλλοι επισημαίνουν ότι έχουν περάσει 15 χρόνια από τότε που ο Γκαλιάνο διέπραξε τα αδικήματα, ενώ τότε αντιμετωπιζε τον εθισμό, και ότι πρέπει να έρθει η ώρα της συγχώρεσης.

Στην ανακοίνωση με την οποία αποσύρθηκε από την έκθεση, ο Γκαλιάνο δήλωσε: «Εξακολουθώ να αναλαμβάνω πλήρως την ευθύνη για τον πόνο που προκάλεσαν τα λόγια μου στο παρελθόν, ιδίως για τον πόνο που προκάλεσα στις εβραϊκές και ασιατικές κοινότητες, και εξακολουθώ να λυπάμαι βαθιά γι’ αυτό».

Η επιλογή της Zara έρχεται μέσα σε αυτή την τεταμένη ατμόσφαιρα και την ανανεωμένη προσοχή στο παρελθόν του Γκαλιάνο. Για τη σχεδιάστρια και συγγραφέα Ορσόλα ντε Κάστρο, η συνεργασία αποτελεί «το μεγαλύτερο επίτευγμα της καριέρας τους, της ζωής τους, της μάρκας τους». Ο κριτικός μόδας Φιλίπ Πουρχασέμι συμφωνεί: «Για τα Zara εξακολουθεί να είναι ένα τεράστιο επίτευγμα το γεγονός ότι κατάφεραν να φέρουν τον Γκαλιάνo στο πλευρό τους.

»Αυτό είναι πραγματικά, πραγματικά σημαντικό, γιατί αν το εξετάσουμε από μια ορθολογική σκοπιά, δεν έχει νόημα κάποιος σαν αυτόν να συνεργαστεί με μια τέτοια πλατφόρμα fast fashion».

Η συλλογή είχε και σοβαρά ζητήματα logistics. Η Re{form}, της οποίας τις φωτογραφίες τράβηξε ο αναγνωρισμένος φωτογράφος μόδας Στίβεν Μέιζελ, χρειάστηκε χρόνια και πολλά χρήματα για να δημιουργηθεί. Για ορισμένους, ακόμη και αμέσως μετά την ακύρωση της εκδήλωσης στο Met, το ενδεχόμενο ότι η Zara θα ακολουθούσε τον ίδιο δρόμο φαινόταν μη ρεαλιστικό.

Παράλληλα, ο Γκαλιάνο εργαζόταν εδώ και χρόνια σε άλλους τομείς της βιομηχανίας της μόδας. Αφού απολύθηκε από τον οίκο Dior το 2011, το 2013 επέστρεψε στην εργασία με μια σύντομη συνεργασία με τον σχεδιαστή της Νέας Υόρκης Oscar de la Renta. Από το 2014 και μετά, πέρασε μια δεκαετία ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Margiela. Το 2024 αποχώρησε με μια τελευταία επίδειξη, την οποία ο κλάδος χαιρέτισε ευρέως ως θρυλική και ιστορική. Τα σχέδιά του συνέχισαν να εμφανίζονται ακόμη και στο κόκκινο χαλί του Met Gala: το 2024, η Κιμ Καρντάσιαν φόρεσε μια δημιουργία του Γκαλιάνο από αλυσιδωτό πλέγμα και κορσέ για να ανέβει τα σκαλιά.

Το σεβασμιο Met και η μαζική μόδα είναι δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Η εταιρεία Zara ανήκει στην Inditex, τον μεγαλύτερο λιανοπωλητή μόδας στον κόσμο, και λειτουργεί ως μάρκα γρήγορης μόδας. Η εταιρεία έχει επικριθεί στο παρελθόν για ισχυρισμούς σχετικά με ανήθικη μεταχείριση των εργαζομένων.

Για την εικόνα της, ο Πουρχασέμι σχολιάζει: «Η Zara έχει κάνει πραγματικά καλή δουλειά στο να καθαρίσει την εικόνα της, και ο Γκαλιάνο αποτελεί επίσης μέρος αυτής της προσπάθειας». Ο ειδικός και ιστορικός της μόδας Τόνι Γκλένβιλ τοποθετεί την υπόθεση σε πιο επιχειρηματικό πλαίσιο: «Ο αντισημιτισμός του και τα προβλήματά του είναι κάτι για το οποίο, υποψιάζομαι, στις συζητήσεις απλώς σκέφτηκαν: “Αυτή είναι μόδα και θέλουμε το όνομά του σε κάποια ρούχα”, απλώς μια επιχειρηματική συμφωνία. Η βιομηχανία της μόδας δεν φημίζεται εγγενώς για την ηθική της».

Η ίδια η Zara ελπίζει ότι η κίνηση θα ενισχύσει την εικόνα της ως μάρκα με αξία στη μόδα. Η συλλογή, της οποίας οι τιμές κυμαίνονται από 23,50 έως 822 ευρώ, παρουσιάζεται ως ένας διάλογος ανάμεσα στον Γκαλιάνο και το αρχείο της Zara. Εμπνεύεται από ιστορικά ρούχα και θα παραχθεί εξ ολοκλήρου από νέα υλικά, αντί από προϋπάρχον απόθεμα. Θεωρείται επίσης προσπάθεια της Zara να αναδειχθεί ως η μάρκα της προσιτής πολυτέλειας.

Στην εποχή των Shein, Temu, Primark και της μόδας των σούπερ μάρκετ, είναι, σύμφωνα με τον Πουρχασέμι, «ζωτικής σημασίας, από επιχειρηματική άποψη, για τη Zara να αποστασιοποιηθεί». Η εταιρεία ελπίζει επίσης να διαφοροποιηθεί από τη δική της μάρκα χαμηλών τιμών, τη Lefties, η οποία λανσαρίστηκε στο Λίβερπουλ τον περασμένο μήνα. Για τον Γκλένβιλ, «όλα αυτά σημαίνουν ότι η Inditex αφήνει το κατώτατο εύρος τιμών στη Lefties για να κάνει τη δύσκολη δουλειά – και αναβαθμίζει τη Zara».

Για τη Zara, η κίνηση αυτή έχει πιθανότατα περισσότερο να επηρεάσει τη φήμη παρά τις πραγματικές πωλήσεις. «Είναι ένα απόλυτο δόλωμα για να μας προσελκύσει», λέει ο Γκλένβιλ, σημειώνοντας ότι πολλά ρούχα από αυτές τις συνεργασίες με σχεδιαστές δεν φτάνουν ποτέ στα ράφια των καταστημάτων.

Ο Γκαλιάνο είναι γνωστός για τα θεατρικά, παραμυθένια σχέδιά του και όχι για ρούχα που είναι εκ φύσεως ευκολοφόρετα. Τα σχέδια εμπνέονται από χαρακτήρες της περιβοητης συλλογής αποφοίτησή του του 1984, με τίτλο «Les Incroyables»: «Οι Les Incroyables και οι Les Merveilleuses – οι δανδήδες και οι ντίβες της μεταεπαναστατικής Γαλλίας». Σε συνέντευξή του στην αμερικανική Vogue, ο Γκαλιάνο δήλωσε ότι «δεν είχε καμία πρόθεση να απλοποιήσει» τα σχέδιά του για μια πιο μαζική αγορά.

Ο Γκαλιάνο έχει υπογράψει διετές συμβόλαιο, οπότε τα ρίσκα είναι σχετικά μικρά. «Αν παρουσιάζει μερικές συλλογές το χρόνο σε μικρές ποσότητες, η εταιρεία αποκτά κύρος χωρίς υπερβολικό ρίσκο», λέει ο Γκλένβιλ. «Αν η επιτυχία είναι εκπληκτική, θα παρατείνουν το συμβόλαιό του».